BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
-----



-----

NGUYỄN DƯƠNG

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN
CHẤT LƯỢNG BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA
CÁC DOANH NGHIỆP TRONG MÔI TRƯỜNG
ÁP LỰC CẠNH TRANH - NGHIÊN CỨU CÁC
DOANH NGHIỆP TẠI TP.HCM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

TP. Hồ Chí Minh - Năm 2019


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
-----



-----

NGUYỄN DƯƠNG


LỜI CAM ĐOAN
MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
TÓM TẮT - ABSTRACT
PHẦN MỞ ĐẦU......................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài nghiên cứu.............................................................................1
2. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn......................................................................2
3. Câu hỏi nghiên cứu của luận văn.......................................................................2
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn.................................................3
5. Phương pháp nghiên cứu....................................................................................3
6. Đóng góp của luận văn.......................................................................................4
7. Kết cấu của luận văn..........................................................................................4
CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU..........................5
1.1. Các nghiên cứu trước đây có liên quan đến luận văn......................................5
1.1.1. Các nghiên cứu thực hiện ở nước ngoài.................................................... 5
1.1.2. Các nghiên cứu thực hiện trong nước....................................................... 9
1.2. Xác định khe hổng nghiên cứu...................................................................... 13
1.3. Kết luận chương 1......................................................................................... 14
CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU.................15
2.1. Một số khái niệm liên quan đến đề tài nghiên cứu........................................ 15
2.1.1. Thông tin BCTC..................................................................................... 15
2.1.2. Chất lượng thông tin............................................................................... 15
2.1.3. Chất lượng thông tin BCTC.................................................................... 16
2.1.4. Áp lực cạnh tranh.................................................................................... 19
2.2. Các lý thuyết khoa học liên quan đến đề tài nghiên cứu................................20
2.3.1. Lý thuyết ủy nhiệm (Agency Theory)..................................................... 20
2.3.2. Lý thuyết phụ thuộc nguồn lực (Resource Dependency Theory)............22
2.3.3. Lý thuyết tín hiệu (Signalling Theory).................................................... 22

PHỤ LỤC 5


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt

Ý nghĩa

BCTC

Báo cáo tài chính

BCTCHN

Báo cáo tài chính hợp nhất

CCTC

Công cụ tài chính

CMKT

Chuẩn mực kế toán

FASB

Financial Accounting Standards Board

HTKSNB


Bảng 4.9: Kết quả phân tích hệ số Cronbach’s Alpha biến điều tiết............................... 52
Bảng 4.10: Kết quả phân tích nhân tố khám phá nhóm biến phụ thuộc........................52
Bảng 4.11: Kết quả phân tích nhân tố khám phá nhóm biến độc lập.............................. 54
Bảng 4.12: Kết quả phân tích nhân tố khám phá nhóm biến điều tiết............................ 55
Bảng 4.13: Kết quả phân tích hệ số tương quan..................................................................... 57
Bảng 4.14: Kết quả phân tích hệ số tương quan sau khi Centering................................. 58
Bảng 4.15: Model Summaryc........................................................................................................ 59
Bảng 4.16: Anovaa............................................................................................................................. 60
Bảng 4.17: Coefficientsa.................................................................................................................. 60
Bảng 4.18: Kết quả kiểm định giả thuyết nghiên cứu.......................................................... 62


DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
Hình 2.1: Mô hình nghiên cứu đề xuất....................................................................................... 25
Hình 3.1: Quy trình nghiên cứu.................................................................................................... 26
Hình 4.1: Biểu đồ về vị trí công tác của các đối tượng được khảo sát...........................42
Hình 4.2: Biểu đồ về kinh nghiệm làm việc của các đối tượng được khảo sát...........43
Hình 4.3: Biểu đồ về lĩnh vực kinh doanh của doanh nghiệp được khảo sát...............43
Hình 4.4: Biểu đồ kiểm định phân phối chuẩn........................................................................ 64
Hình 4.5: Biểu đồ P-P Plot.............................................................................................................. 64
Hình 4.6: Biểu đồ Scatterplot......................................................................................................... 65


CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG BÁO CÁO TÀI CHÍNH
CỦA CÁC DOANH NGHIỆP TRONG MÔI TRƯỜNG ÁP LỰC CẠNH
TRANH – NGHIÊN CỨU CÁC DOANH NGHIỆP TẠI TP.HCM
Tóm tắt
Trong điều kiện nền kinh tế Việt Nam ngày càng hội nhập tích cực với nền
kinh tế thế giới thông qua các hoạt động thương mại quốc tế diễn ra ngày càng
nhiều, do đó áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng có thể ảnh hưởng lớn đến lợi

business. With increasing competition pressure in the integration process,
accounting information plays a very important role in the process making useful
decisions. Therefore, the author has studied factors affecting the quality of financial
report of enterprises in competitive pressure environment. The research aims to
determine the influence of current factors on the quality of financial statements of
enterprises in competitive pressure environment and regulatory role of competitive
pressure in this relationship. The mixed method is applied to implement the research
topic. Results of regression analysis with 230 survey samples from senior, middle
and junior managers of enterprises in HCM city showed: (1) The quality of financial
statements of enterprises in competitive pressure environment is positively impacted
by accounting staff competency, information technology, independent audit and
perfection of the legal environment; (2) In the context of increasing competition
pressure, the quality of financial statements of enterprises in HCM city will be more
influenced by perfection of the legal environment and vice versa for the influence of
accounting staff competency. In addition, some policy implications are provided to
improve the quality of financial statements of businesses in competitive pressure
environment and contribute to the completion of Vietnamese accounting standards
in the direction of harmonizing international accounting standards.
Keywords: Competitive pressure, financial statements, IASB, FASB,
Conceptual Framework for Financial Reporting.


1

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài nghiên cứu
Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang ngày càng hội nhập sâu và rộng với
nền kinh tế thế giới thông qua việc tham gia Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ
xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) đã được Quốc hội phê chuẩn thông qua vào ngày
12/11/2018 và chính thức có hiệu lực đối với Việt Nam từ ngày 14/01/2019, qua đó

tin tài chính hữu ích để có thể đưa ra các quyết định kinh tế. Tuy nhiên, hiện nay tác
giả vẫn chưa thấy nghiên cứu nào về tác động của các nhân tố ảnh hưởng đến chất
lượng BCTC của các doanh nghiệp trong môi trường áp lực tranh ngày càng gia
tăng. Xuất phát từ thực trạng nêu trên tác giả đã lựa chọn đề tài “CÁC NHÂN TỐ
ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA CÁC DOANH
NGHIỆP TRONG MÔI TRƯỜNG ÁP LỰC CẠNH TRANH – NGHIÊN CỨU CÁC
DOANH NGHIỆP TẠI TP.HCM” để làm đề tài nghiên cứu trong luận văn này.

Nghiên cứu của tác giả sẽ tập trung vào việc đo lường chất lượng thông tin
trên BCTC theo các đặc tính chất lượng của khuôn mẫu khái niệm về BCTC của
FASB & IASB như: Tính thích hợp, trình bày trung thực, có thể so sánh, có thể hiểu
được và kịp thời. Kết quả nghiên cứu sẽ đánh giá được mức độ ảnh hưởng của các
nhân tố hiện nay đến chất lượng thông tin BCTC của các doanh nghiệp tại TP.HCM
trong điều kiện áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng.
2. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn
Mục tiêu nghiên cứu chung của luận văn nhằm xác định tác động của các nhân
tố ảnh hưởng đến chất lượng BCTC của các doanh nghiệp trong môi trường áp lực
cạnh tranh tại TP.HCM.
Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của luận văn:
 Nghiên cứu mức độ ảnh hưởng của các nhân tố hiện nay đến chất lượng
BCTC của các doanh nghiệp trong môi trường áp lực cạnh tranh tại TP.HCM.
 Ảnh hưởng của áp lực cạnh tranh đến mối quan hệ giữa các nhân tố ảnh
hưởng hiện nay đến chất lượng BCTC của các doanh nghiệp tại TP.HCM.
3. Câu hỏi nghiên cứu của luận văn
Câu hỏi nghiên cứu của luận văn tương ứng với từng mục tiêu cụ thể như sau:
 Nhân tố nào ảnh hưởng đến chất lượng BCTC của các doanh nghiệp
trong môi trường áp lực cạnh tranh tại TP.HCM? Và mức độ ảnh hưởng như thế
nào?



này là phương pháp chọn mẫu thuận tiện. Dữ liệu sau khi thu thập sẽ được sử lý bằng
phần mềm SPSS 20.0 với các kỹ thuật phân tích và kiểm định như sau: Phân


4
tích thống kê mô tả, phân tích đánh giá độ tin cậy của thang đo thông qua
(Cronbach’s Alpha), phân tích kiểm định giá trị của thang đo (EFA), phân tích hồi
quy đa biến (MMR) để kiểm định mô hình và các giả thuyết nghiên cứu. Kết quả
phân tích hồi quy đa biến sẽ giúp tác giả xác định được mức độ ảnh hưởng của các
nhân tố đến chất lượng thông tin BCTC của các doanh nghiệp trong môi trường áp
lực cạnh tranh tại TP.HCM.
6. Đóng góp của luận văn
Kết quả nghiên cứu luận văn của tác giả sẽ cung cấp cho chúng ta biết được
trong điều kiện nền kinh tế Việt Nam hội nhập tích cực với kinh tế quốc tế, áp lực
cạnh tranh ngày càng gia tăng thì mức độ ảnh hưởng của các nhân tố nào hiện nay
đến chất lượng thông tin BCTC của các doanh nghiệp tại TP.HCM là mạnh nhất.
Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số hàm ý về chính sách được đưa ra nhằm nâng
cao chất lượng thông tin BCTC của các doanh nghiệp trong môi trường áp lực cạnh
tranh ngày càng gia tăng, qua đó cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà hoạch định
chính sách về chuẩn mực, chế độ kế toán tại Việt Nam nhằm hoàn thiện các chuẩn
mực kế toán theo hướng hội tụ với kế toán quốc tế qua đó nâng cao năng lực cạnh
tranh của các doanh nghiệp Việt Nam trong quá trình hội nhập tích cực với kinh tế
quốc tế.
7. Kết cấu của luận văn
Kết cấu của Luận văn được chia thành 5 chương:
Chương 1: Giới thiệu tổng quan về nghiên cứu
Chương 2: Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu
Chương 3: Thiết kế nghiên cứu
Chương 4: Kết quả nghiên cứu bổ sung và bàn luận
Chương 5: Kết luận và hàm ý

Nghiên cứu của Obaidat (2007) về sự ảnh hưởng của kiểm toán viên và nhà
đầu tư đến các đặc tính chất lượng thông tin BCTC. Nghiên cứu được thực hiện
bằng cách gửi bảng câu hỏi khảo sát đến 30 nhà đầu tư và 40 kiểm toán viên. Dữ
liệu thu thập được tiến hành phân tích bằng phương pháp Independent Samples TTest. Kết quả nghiên cứu cho thấy các đặc tính chất lượng thông tin trên BCTC đều
có ảnh hưởng đến quyết định của người sử dụng, đồng thời tồn tại sự khác nhau


6
trong ý kiến của kiểm toán viên và nhà đầu tư về mức độ quan trọng của các đặc
tính chất lượng thông tin BCTC. Đối với các nhà đầu tư mức độ quan trọng của các
đặc tính chất lượng giảm dần như sau: Tính kịp thời, tính tin cậy, trình bày trung
thực, có thể hiểu được,… Trong khi đó đối với các kiểm toán viên mức độ quan
trọng của các đặc tính chất lượng giảm dần như sau: Tính trung thực, có thể hiểu
được, tính tinh cậy, trình bày trung thực,…
Nghiên cứu của Beest and Braam (2009) về việc đo lường chất lượng thông
tin BCTC. Nghiên cứu được thực hiện đối với các doanh nghiệp niêm yết tại Anh,
Mỹ và Hà Lan trong khoảng thời gian từ năm 2005 đến 2007. Kết quả nghiên cứu
đã xây dựng được các thang đo để đo lường chất lượng BCTC theo dự án hội tụ
giữa FASB & IASB năm 2008, với các đặc tính chất lượng gồm: Tính thích hợp, kịp
thời, trình bày trung thực, có thể so sánh và có thể hiểu được.
Nghiên cứu của Davood (2012) dựa trên thông tin BCTC của 49 Ngân hàng
tại Ấn Độ để xác định đặc tính chất lượng tính thích hợp (Relevance) của thông tin
trên BCTC. Nghiên cứu sử dụng bảng câu hỏi khảo sát với thang đo likert 5 điểm để
đo lường 14 thuộc tính của đặc tính chất lượng tính thích hợp. Kết quả nghiên cứu
cho thấy có 14 thuộc tính có ảnh hưởng đến tính thích hợp của thông tin BCTC,
trong đó có 10 thuộc tính liên quan đến giá trị dự báo và 4 thuộc tính liên quan đến
giá trị khẳng định. BCTC của các Ngân hàng tư nhân có đặc tính chất lượng tính
thích hợp cao hơn các Ngân hàng thuộc sở hữu nhà nước.
Nghiên cứu của Beest and Braam (2013) về sự khác biệt của các đặc tính
chất lượng của thông tin BCTC giữa IASB và FASB. Nghiên cứu được thực hiện

nghệ thông tin bao gồm hai thành phần chính là yếu tố công nghệ (khả năng kết nối,
tính ứng dụng, tính tương thích,…) và yếu tố con người (năng lực, tính cạnh tranh,
…). Nghiên cứu của tác giả được thực hiện bằng phương pháp nghiên cứu định
lượng với bảng câu hỏi khảo sát được gửi đến các nhà quản lý cấp cao về CNTT của
các doanh nghiệp lớn. Kết quả nghiên cứu giúp hình thành nên các thang đo để đo
lường CNTT trong các doanh nghiệp.
Nghiên cứu của Xu et al. (2003) về các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng
BCTC của các doanh nghiệp tại Úc. Nhóm tác giả tiến hành nghiên cứu định tính
thông qua phương pháp nghiên cứu tình huống đối với các đối tượng như: Sản xuất
thông tin, quản lý hệ thống, sử dụng thông tin,… Dữ liệu nghiên cứu định tính sau
khi thu thập được tác giả tổng hợp, tham chiếu với cơ sở lý thuyết và các nghiên
cứu trước đó để xác định các nhân tố ảnh hưởng để chất lượng BCTC. Kết quả
nghiên cứu giúp xác định các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng BCTC đó là: Con


8
người, hệ thống và tổ chức. Chất lượng BCTC được đo lường dựa trên các đặc tính
chất lượng như: Chính xác, nhất quán, kịp thời và đầy đủ.
Nghiên cứu của Bakar et al. (2005) về các nhân tố ảnh hưởng đến tính độc
lập của kiểm toán viên. Mục tiêu nghiên cứu nhằm cung cấp thêm sự hiểu biết về
các nhân tố ảnh hưởng đến tính độc lập của kiểm toán viên dưới góc nhìn của cán
bộ tín dụng ngân hàng. Những người được xem là đối tượng sử dụng BCTC của các
doanh nghiệp nhiều nhất và hiểu được tầm quan trọng của báo cáo kiểm toán. Tính
độc lập của kiểm toán viên đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo các BCTC
của doanh nghiệp được lập một cách trụng thực, khách quan. Nghiên cứu được thực
hiện bằng phương pháp nghiên cứu định lượng thông qua bảng câu hỏi khảo sát
được gửi đến các cán bộ tín dụng của 12 ngân hàng thương mại tại Malaysia. Kết
quả nghiên cứu xác định các nhân tố ảnh hưởng đến tính độc lập của kiểm toán viên
gồm: Quy mô công ty kiểm toán, phí kiểm toán, dịch vụ tư vấn quản lý, ủy ban
kiểm toán, nhiệm kỳ kiểm toán, mức độ cạnh tranh của các công ty kiểm toán,…

Nghiên cứu liên quan đến áp lực cạnh tranh
Nghiên cứu của Mia and Clarke (1999) cho thấy cường độ của áp lực cạnh
tranh là yếu tố quyết định việc sử dụng thông tin. Nghiên cứu được thực hiện trên
mẫu khảo sát với 90 doanh nghiệp sản xuất có doanh thu trên 50 triệu USD/năm.
Việc sử dụng thông tin đóng vai trò trung gian trong mối quan hệ giữa áp lực cạnh
tranh và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Kết quả nghiên cứu cho thấy khi áp
lực cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường gia tăng, doanh nghiệp sẽ sử dụng
thông tin nhiều hơn để cải thiện hiệu quả hoạt động của mình.
Nghiên cứu của Guilding and McManus (2002) cho rằng dưới áp lực cạnh
tranh các doanh nghiệp có nguy cơ sụt giảm lợi nhuận, do đó doanh nghiệp cần phải
có các thông tin với mức độ chính xác cao. Nghiên cứu được thực hiện thông qua
một cuộc khảo sát với 300 doanh nghiệp hàng đầu được niêm yết tại Úc. Kết quả
nghiên cứu cho thấy áp lực cạnh tranh có ảnh hưởng tích cực đến thông tin kế toán
của khách hàng.
Các nghiên cứu được tổng hợp về áp lực cạnh tranh cho thấy đây là một
nhân tố có vai trò thúc đẩy việc sử dụng thông tin tại các doanh nghiệp nhằm nâng
cao hiệu quả hoạt động. Do đó có khả năng được xem xét với vai trò điều tiết ảnh
hưởng của các nhân tố khác đến kết quả hoạt động (một quá trình) của doanh
nghiệp.
1.1.2. Các nghiên cứu thực hiện trong nước
Tại Việt Nam có rất nhiều nghiên cứu được thực hiện để đo lường chất


10
lượng BCTC của các doanh nghiệp, tác giả tổng hợp một số nghiên cứu tiêu biểu có
liên quan đến luận văn như sau:
Nghiên cứu về các đặc tính chất lượng BCTC
Nghiên cứu của Nguyễn Thanh Cường và Đỗ Thị Lý (2017) về việc đo
lường và đánh giá chất lượng BCTC của các doanh nghiệp thủy hải sản trên sàn
chứng khoán Việt Nam cho thấy các thông tin BCTC đóng vai trò quan trọng đối

thực tiễn, tính tuân thủ và mức độ hài hòa vẫn chưa cao. Vì vậy vấn đề về chất
lượng BCTC của các doanh nghiệp Việt Nam trong quá trình hội nhập vẫn còn
nhiều khác biệt so với thế giới do ảnh hưởng của chuẩn mực kế toán. Nghiên cứu sử
dụng phương pháp định tính và định lượng để thực hiện đề tài nghiên cứu. Nghiên
cứu định lượng được áp dụng nhằm đánh giá mức độ khác biệt trung bình giữa các
nhóm được khảo sát. Sau đó nghiên cứu định tính sẽ được sử dụng để xác định các
khác biệt nổi bật cần điều chỉnh giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam và chuẩn mực kế
toán quốc tế dựa trên quá trình phân tích tổng hợp các dữ liệu từ phỏng vấn chuyên
gia. Dựa trên các kết quả nghiên cứu đạt được, tác giả đã đề xuất về cách thức hội tụ
kế toán cho Việt Nam là cách thức hội tụ từng phần, theo đó trong giai đoạn đầu hội
tụ về kế toán chỉ có các công ty đại chúng tại Việt Nam sẽ áp dụng toàn bộ chuẩn
mực kế toán quốc tế.
Nghiên cứu Luận văn Thạc sĩ của Phạm Thanh Trung (2016) về việc đo lường
mức độ tác động của các nhân tố đến chất lượng thông tin trình bày trên báo cáo tài
chính của các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy chất lượng
thông tin BCTC được đo lường dựa trên các đặc tính chất lượng là: Tính thích hợp,
trung thực, kịp thời, dễ hiễu và có thể so sánh được. Ngoài ra tác giả đã thực hiện kiểm
định các giả thuyết trong mô hình nghiên cứu về sự ảnh hưởng của các nhân tố đến chất
lượng thông tin BCTC của các doanh nghiệp nhỏ và vửa tại TP.HCM bằng phương
pháp phân tích hồi quy. Việc đo lường các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng BCTC
được thực hiện với mẫu khảo sát là các đối tượng trực tiếp tham gia vào quá trình lập
BCTC của các doanh nghiệp nhỏ và vừa như: Kế toán trưởng, kế toán tổng hợp. Kết
quả nghiên cứu đã khẳng định các nhân tố như: Nhà quản lý, bộ máy kế toán, hình thức
kế toán, hệ thống tài khoản kế toán, mục tiêu lập BCTC, hệ thống chứng từ kế toán, sổ
sách kế toán đều được chấp nhận. Tuy nhiên, các nhân tố mà tác giả đề xuất đều là các
nhân tố bên trong doanh nghiệp.

Nghiên cứu Luận án Tiến sĩ của Phạm Quốc Thuần (2016) về các nhân tố
tác động đến chất lượng BCTC của doanh nghiệp Việt Nam cho thấy có 10 nhân tố
ảnh hưởng đến chất lượng BCTC gồm: Hành vi quản trị lợi nhuận, hỗ trợ từ phía

Nghiên cứu Luận văn Thạc sĩ của Đỗ Thị Hải Yến (2017) về các nhân tố
ảnh hưởng tới chất lượng thông tin kế toán trên BCTCHN của các công ty niêm yết
tại TP.HCM cho thấy có 7 nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin trên BCTC
hợp nhất của các công ty niêm yết là: Việc lập và trình bày BCTC hợp nhất, rủi ro


13
kiểm toán BCTCHN của công ty kiểm toán đối với công ty niêm yết, môi trường
pháp lý, nhà quản trị, trình độ nhân viên kế toán, chất lượng HTKSNB, sự khác biệt
kỳ kế toán giữa công ty mẹ và công ty con. Dữ liệu nghiên cứu được tác giả tiến
hành khảo sát 243 đối tượng gồm các nhà đầu tư, giảng viên và những người lập
BCTCHN tại TP.HCM. Tác giả sử dụng phương pháp phân tích hồi quy để kiểm
định các giả thuyết và đo lường mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến chất lượng
BCTC hợp nhất của các công ty niêm yết. Kết quả nghiên cứu cho thấy từ 10 nhân
tố ảnh hưởng ban đầu khi nghiên cứu lý thuyết chỉ có 7 nhân tố thỏa điều kiện khi
phân tích hồi quy thực sự có ảnh hưởng đến chất lượng BCTCHN của các công ty
niêm yết tại TP.HCM, trong đó nhân tố việc lập và trình bày BCTCHN và môi
trường pháp lý là hai nhân tố ảnh hưởng mạnh nhất.
Dựa trên các nghiên cứu được tổng hợp, tác giả nhận thấy các nhân tố ảnh
hưởng đến chất lượng BCTC của các doanh nghiệp bao gồm các nhân tố bên trong
và bên ngoài doanh nghiệp. Mục tiêu của các nghiên cứu chủ yếu nhằm mục đích
cải thiện chất lượng BCTC của các doanh nghiệp Việt Nam theo xu hướng hòa hợp
với quốc tế. Vì vậy các nghiên cứu đánh giá về chất lượng BCTC của các doanh
nghiệp nên được đo lường dựa trên các đặc tính chất lượng theo khuôn mẫu khái
niệm về BCTC của dự án hội tụ giữa IASB và FASB năm 2010. Các nghiên cứu khi
thực hiện nên áp dụng đối với nhiều doanh nghiệp khác nhau nhằm tạo tiền đề cho
việc nghiên cứu tổng hợp sau này đảm bảo có tính đại diện cao. Do đó việc thực
hiện nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng BCTC của các doanh nghiệp
trong môi trường áp lực cạnh tranh tại TP.HCM là thật sự cần thiết.
1.2. Xác định khe hổng nghiên cứu

khe hỏng nghiên cứu cho đề tài luận văn của mình và làm cơ sở cho việc thực hiện
các bước nghiên cứu tiếp theo trong các chương sau.


15
CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
Trong chương này tác giả trình bày các cơ sở lý thuyết cho mô hình nghiên
cứu của mình bao gồm: Các khái niệm liên quan đến thông tin BCTC, chất lượng
BCTC và các lý thuyết liên quan đến đề tài nghiên cứu. Trên cơ sở các lý thuyết đã
trình bày tác giả đề xuất mô hình nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng
BCTC của các doanh nghiệp trong môi trường áp lực cạnh tranh tại TP.HCM cho
luận văn của mình.
2.1. Một số khái niệm liên quan đến đề tài nghiên cứu
2.1.1. Thông tin BCTC
Thông tin BCTC có rất nhiều khái niệm và cách hiểu khác nhau. Theo quan
điểm của IASB mục tiêu của BCTC là cung cấp thông tin hữu ích về tình hình tài
chính, dòng tiền của doanh nghiệp cho các nhà đầu tư hiện có và tiềm năng, ngân
hàng và các chủ nợ khác của doanh nghiệp trong việc đưa ra các quyết định liên
quan đến nguồn lực của doanh nghiệp như: Mua bán hoặc nắm giữ các công cụ nợ
(trái phiếu) và công cụ vốn (cổ phiếu), cung cấp tài chính cho doanh nghiệp,… Do
đó, BCTC cần được trình bày các thông tin tài chính như sau: Cơ cấu vốn của doanh
nghiệp (tài sản, nợ phải trả, vốn chủ sở hữu), lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh, các
dòng tiền ra và dòng tiền vào của doanh nghiệp (dòng tiền từ hoạt động kinh doanh,
đầu tư và tài chính), các thuyết minh liên quan đến các tài sản và nợ phải trả của
doanh nghiệp. Với xu hướng hội nhập ngày càng cao của các nền kinh tế trên thế
giới, nhu cầu sử dụng thông tin BCTC cho việc ra quyết định là rất cần thiết, do đó
các thông tin trên BCTC cần được trình bày bao gồm cả các thông tin tài chính và
phi tài chính (Beest & Braam, 2009). Tóm lại, thông tin BCTC được hiểu bao gồm
các thông tin tài chính, thông tin phi tài chính và các thông tin công bố theo yêu cầu
bắt buộc hoặc tự nguyện của doanh nghiệp.