LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐÀO TẠO VÀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC TRONG
DOANH NGHIỆP
I. Khái niệm và các hình thức đào tạo và phát triển nguồn nhân lực.
Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực là một loại hoạt động có tổ
chức được điều khiển trong một thời gian xác định nhằm đem đến sự
thay đổi về trình độ kỹ năng và thái độ của người lao động đối với công
việc của họ
Việc đào tạo và phát triển nguồn nhânlực liên quan đến công việc
cá nhân , con người và tổ chức . Phát triển nguồn nhân lực bao gồm ba
loại hoạt động là :
+ Đào tạo : là quá trình học tập làm cho người lao động có thể thực
hiện được chức năng , nhiệm vụ có hiệu quả hơn trong công tác của họ.
+ Giáo dục : là quá trình học tập để chuẩn bị con người cho tương
lai có thể cho người đó chuyển sang công việc mới trong một thời gian
thích hợp.
+ Phát triển : là quá trình học tập nhằm mở ra cho cá nhân những
công việc mới dựa trên cơ sở định hướng tương lai của tổ chức.
Nền kinh tế nước ta đang trải qua những thay đổi to lớn thông qua
những tiến bộ về công nghệ đang làm biến đổi về cơ cấu kinh tế . Đào tạo
và phát triển nhân lực trong doanh nghiệp thuộc mọi thành phân kinh tế
trở nên ngày càng quan trọng đối với người lao động , nhằm từng bước
phát triển và nâng cao chuyên môn nghiệp vụ của người lao động một
cách có hệ thống thông qua quá trình làm việc , trên cơ sở đó đánh giá
khả năng của họ một cách toàn diện trong từng giai đoạn . Xuất phát từ
lợi ích và yêu cầu đó , đòi hỏi mỗi người lao động cần phải có một trình
độ đáp ứng yêu cầu công việc và để có đội ngũ nhân viên giỏi , có trình độ
và năng lực phục vụ hoạt động sản xuất , kinh doanh của doanh nghiệp .
Hoạt động đào tạo và phát triển gồm có hai hình thức cơ bản sau :
- Đào tạo tại chỗ
Để có thể khai thác hết khả năng làm việc của người lao động .Đó là
việc người lao động vừa làm vừa tham gia các lớp huấn luyện về kỹ

như nguồn vốn , vật tư kỹ thuật và con người thực hiện công việc sản
xuất kinh doanh . Bên cạnh đó doanh nghiệp cần phải có những chỉ tiêu
để so sánh , đánh giá hiệu quả đào tạo và phát triển của doanh nghiệp từ
việc kế hoạch hoá nguồn nhân lực , trên cơ sở đó tạo ra một cách nhìn
tổng quát về thực chất đội ngũ cán bộ nhân viên , về trình độ học vấn ,
chuyên môn các tiềm năng được khai thác giúp nâng cao tốc độ phát
triển sản xuất , kinh doanh của doanh nghiệp , số lượng và chất lượng lao
động đã được đáp ứng đến đâu sau các khoá đào tạo , cơ cấu tổ chức và
nghề nghiệp được thay đổi hợp lý hay chưa và đưa ra các chỉ tiêu đánh
giá hiệu quả đào tạo phát triển sát thực , chính xác.
2. Quan điểm về hiệu quả công tác đào tạo và phát triển
nguồn nhân lực.
Các nhà khoa học đã xuất phát từ công thức tính toán hiệu quả kinh
tế nói chung để tính hiệu quả kinh tế cho việc đào tạo và phát triẻn nguồn
nhân lực trong doanh nghiệp thông qua công thức sau :
Hiệu quả kinh tế của Kết quả kinh doanh
công tác đào tạo và =
phát triển nguồn nhân lực
∑
chi phí đầu tư cho đào tạo
và phát triển
Từ công thức trên ta thấy rằng sự tăng trưởng , phát triển của
doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào kiến thức trình độ quản lý , chuyên
môn nghiệp vụ của cán bộ nhân viên trong doanhnghiệp . Do vậy nếu đầu
tư không đúng mức cho công tác đào tạo và phát triển sẽ ảnh hưởng vô
cùng lớn đến chiến lược đào tạo và phát triển cán bộ , nhân viên lâu dài
của doanh nghiệp.
Thật vậy , hiệu quả đào tạo và phát triển nguồn nhân lực được hiểu
là một chỉ tiêu kinh tế phản ánh quá trình đầu tư cho công tác đào tạo và
phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp ( doanh thu , lợi nhuận và

mang lại cho cá nhân người đươc cử đi đào tạo và bản thân doanh
nghiệp . Nếu không tính toán những chi phí đó thì dẫn đến tình trạng
doanh nghiệp sẽ đầu tư chi phí cho các khoá đào tạo có thể thiếu hoặc
thừa mà lợi ích thu được sau khi khoá đào tạo kết thúc người được tham
gia vào hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp chưa chắc đã
bù đắp được những chi phí đó , thậm chí chất lượng đào tạo vẫn chưa
được nâng cao thật sự , vì vậy việc tính toán chi phí đào tạo phát triển và
lợi ích thu được từ việc đào tạo và phát triển là một việc cần thiết.
3.1.1 Chi phí đào tạo và phát triển nguồn nhân lực gồm nhiều loại chi phí
khác nhau , ta có thể chia thành 3 loại sau :
- Chi phí bên trong là chi phí cho các phương tiện vật chất kỹ
thuật cơ bản như : khấu hao tài sản cố định phục vụ đào tạo và
phát triển , trang bị kỹ thuật , nguyên vật liệu sử dụng trong quá
trinh giảng dạy , chi phí cho đội ngũ cán bộ làm công tác đào tạo
và phát triển nguồn nhân lực như : cán bộ giảng dạy, công nhân
huấn luyện thực hành , cán bọ quản lý , nhân viên phục vụ các cơ
sở đào tạo của doanh nghiệp.
- Chi phí cơ hội : là loại chi phí khó xác định ( bao gồm chi phí cơ
hội của doanh nghiệp và chi phí cơ hội của học viên ) và sẽ không
thực tế nếu chúng ta muốn làm rõ chi phí này . Vì vậy , ta chỉ lấy
loại chi phí cơ hội dễ nhận ra nhất là tiền lương phải trả cho các
học viên trong thời gian họ được cử điđào tạo và không tham
gia công việc ở công ty
- Chi phí bên ngoài : hầu như các doanh nghiệp không tự tổ chức
toàn bộ các trương trình đào tạo cho nhân viên của mình mà
thường phải thuê bên ngoài . Khoản chi phí bên ngoài gồm:
+ Tiền chi phí đi lại , ăn ở và học bổng ( nếu có cho học viên )
+ Tiền trả cho các tổ chức , cá nhân mà doanh nghiệp thuê họ đào
tạo
Như vậy , tổng chi phí đào tạo bao gồm : chi phí bên trong , chi phí cơ hội

thực sự những mục tiêu của doanh nghiệp đề ra mà quá trình đào tạo và
phát triển của doanh nghiệp đạt được thì chứng tỏ việc đào tạo và phát
triển nguồn nhân lực là thành công.
Với phương pháp đánh giá theo mục tiêu có ưu điểm là bất cứ
doanh nghiệp nào cũng có thể sử dụng để đưa ra những mục tiêu đào tạo
có lợi cho doanh nghiệp mình trên cơ sở thiết kế chương trình đào tạo và
phát triển phù hợp với từng đối tượng là bộ phận quản lý hay bộ phân
trực tiếp sảm xuất.
Nhược điểm của chỉ tiêu này là khó có thể lượng hoá được một
cách chính xác . Nhiều khi việc đưa ra mục tiêu đào tạo sai lệch do đánh
giá nhu cầu đào tạo chưa đúng mức làm cho việc đánh giá hiệu quả đào
tạo và phát triển về sau cũng bị ảnh hưởng theo.
3.3 Đánh giá hiệu quả đào tạo và phát triển theo trình độ.
Trong chỉ tiêu đánh giá này thì hiệu quả đào tạo và phát triển phụ
thuộc vào từng đối tượng trong doanh nghiệp . Đối với người lao động
trực tiếp tham gia vào hoạt động sản xuất kinh doanh thì để đánh giá
hiệu quả đào tạo , người ta dựa vào trình độ lành nghề , kỹ năng chuyên
môn , nghiệp vụ và năng suất lao động của họ . Nó biểu hiện ở mặt chất
và mặt lượng , trình độ đào tạo công việc trước và sau quá trình đào tạo.
Tuỳ theo điều kiện cụ thể của từng doanh nghiệp mà lựa chọn các
chỉ tiêu phù hợp phản ánh được kết quả của công tác đào tạo . Trong các
doanh nghiệp sản xuất , chỉ tiêu năng suất lao động thương được coi là
chỉ tiêu tổng hợp phản ánh hiệu quả hoạt động đào tạo . Tuy nhiên, trong
chỉ tiêu năng suất lao động lựa chọn đơn vị tính toán sao cho phản ánh
chính xác hoạt động đào tạo
Chỉ tiêu năng suất lao động đo bằng đơn vị giá trị.
Chỉ tiêu giá trị : thực chất là dung tiền để biểu hiện hiệu quả sản xuất
kinh doanh qua quá trình đào tạo :
Qo
W=

+ Trình độ giao tiếp : những giao tiếp thông thường trong nước và
ngoài nước gồm sự hiểu biết về tâm lý xã hội của người lao động ở doanh
nghiệp mình
Yếu tố tâm lý quản lý có vai trò quan trọng trong kinh doanh
+ Trình độ năng lực lãnh đạo và tổ chức quản lý . Biết tổ chức bộ
máy quản lý phù hợp với cơ chế quản lý , biết sử dụng , phát hiện người
có năng lực , có trình độ . Biết khen thưởng đúng lúc người lao động giúp
họ làm việc hiệu quả , năng suất cao.
Biết giải quyết công việc có hiệu quả , nhanh , nhạy bén và có khả
năng tự ra quyết định phù hợp mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp
Biết phân tích các tình huống kinh doanh thực tế phát sinh trong
doanh nghiệp và đưa ra những biện pháp hiệu quả.
3.4 Đánh giá hiệu quả đào tạo và phát triển nguồn nhân lực thông qua
việc so sánh giữa lợi ích thu được và chi phí bỏ ra
Hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp hàng ngày , hàng giờ luôn
gắn với các chi phí . Lượng chi phí nhiều hay ít phụ thuộc vào quy mô ,
khối lượng cộng việc . Một trong những chi phí đó là chi phí cho công tác
đào tạo và phát triển cán bộ nhân viên trong ngành.
Để đánh giá hiệu quả công tác đào tạo và phát triển người ta sử
dụng các phương pháp so sánh giữa lợi ích thu được và chi phí bỏ ra đầu
tư cho công tác đào tạo và phát triển.

∑
=
=
n
i
i
cc
1