BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ TÀI CHÍNH

HỌC VIỆN TÀI CHÍNH

-------------

BẠC
H
THỊ
THU
HƯỜ
NG

CHÍNH
SÁCH
CỔ TỨC
CỦA
CÁC
DOANH
NGHIỆP
THỦY
SẢN
NIÊM
YẾT
TRÊN
THỊ


TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN

TRÊN
THỊ


TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN
VIỆT NAM

Chuyên ngành: Tài chính – Ngân
hàng
Mã số: 9.34.02.01

LUẬN ÁN TIẾN SĨ
KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học: 1.
PGS,
TS.
NG
UYỄ
N
THỊ
HÀ
2.
TS.
NG
UYỄ
N
THẾ
TH
Ọ

ii


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN.................................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN...................................................................................................... ii
MỤC LỤC........................................................................................................... iii
DANH SÁCH TỪ VIẾT TẮT........................................................................... viii
DANH MỤC BẢNG........................................................................................... ix
DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ........................................................................ xi
PHẦN MỞ ĐẦU.................................................................................................. 1
CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ CỔ TỨC VÀ CHÍNH SÁCH CỔ TỨC CỦA
CÔNG TY CỔ PHẦN........................................................................................ 18
1.1. CÔNG TY CỔ PHẦN, LỢI NHUẬN VÀ CỔ TỨC CỦA CÔNG TY........18
1.1.1. Công ty cổ phần và lợi nhuận của công ty................................................ 18
1.1.1.1. Khái quát về công ty cổ phần................................................................. 18
1.1.1.2. Lợi nhuận của công ty cổ phần.............................................................. 20
1.1.2. Cổ tức của công ty cổ phần....................................................................... 21
1.1.2.1. Khái niệm về cổ tức............................................................................... 21
1.1.2.2. Quy trình trả cổ tức của công ty cổ phần............................................... 23
1.1.2.3. Mua lại cổ phần thay vì trả cổ tức......................................................... 24
1.2. CHÍNH SÁCH CỔ TỨC CỦA CÔNG TY CỔ PHẦN................................ 27
1.2.1. Khái niệm và mục tiêu của chính sách cổ tức........................................... 27
1.2.1.1. Khái niệm về chính sách cổ tức.............................................................. 27
1.2.1.2. Mục tiêu của chính sách cổ tức.............................................................. 29
1.2.2. Vai trò của chính sách cổ tức..................................................................... 30
1.2.3. Nội dung chính sách cổ tức....................................................................... 31
1.2.3.1. Các mô hình chính sách cổ tức.............................................................. 31
1.2.3.2. Hình thức trả cổ tức............................................................................... 41
1.2.4. Các chỉ tiêu phản ánh chính sách cổ tức................................................... 45

2.1.1.1. Quá trình hình thành và phát triển của ngành thủy sản Việt Nam.........67
2.1.1.2. Đặc điểm hoạt động kinh doanh............................................................ 68
2.1.2. Tổng quan về các doanh nghiệp thủy sản niêm yết trên thị trường chứng
khoán Việt Nam.................................................................................................. 72

iv


2.1.3. Khái quát tình hình tài chính của các doanh nghiệp thủy sản niêm yết trên
thị trường chứng khoán Việt Nam....................................................................... 75
2.1.3.1. Quy mô vốn kinh doanh......................................................................... 75
2.1.3.2. Cơ cấu tài sản........................................................................................ 76
2.1.3.3. Cơ cấu nguồn vốn.................................................................................. 78
2.1.3.4. Khả năng thanh toán.............................................................................. 80
2.1.3.5. Hiệu quả hoạt động kinh doanh............................................................. 82
2.2. THỰC TRẠNG VỀ CHÍNH SÁCH CỔ TỨC TẠI CÁC CÔNG TY THỦY
SẢN NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM..........85
2.2.1. Khái quát về tình hình trả cổ tức của các công ty cổ phần thủy sản niêm
yết....................................................................................................................... 85
2.2.2. Hình thức trả cổ tức và số lần trả cổ tức................................................... 87
2.2.2.1. Hình thức trả cổ tức............................................................................... 87
2.2.2.2. Số lần hay tần suất trả cổ tức................................................................ 90
2.2.3. Mức trả cổ tức........................................................................................... 90
2.2.4. Hệ số trả cổ tức......................................................................................... 96
2.2.5. Mô hình chính sách cổ tức...................................................................... 100
2.2.5.1. Nhóm công ty theo mô hình chính sách cổ tức ổn định........................101
2.2.5.2. Nhóm công ty theo mô hình chính sách cổ tức thặng dư......................104
2.2.5.3. Công ty theo mô hình chính sách cổ tức cố định ở mức thấp và chia thêm
cổ tức vào cuối năm.......................................................................................... 106
2.2.5.4. Một số công ty chưa định hình mô hình chính sách cổ tức rõ ràng.....106

3.1.3.1. Quan điểm phát triển ............................................................................
3.1.3.2. Mục tiêu phát triển ................................................................................
3.1.3.3. Định hướng phát triển ...........................................................................
3.2. CÁC QUAN ĐIỂM CẦN QUÁN TRIỆT TRONG VIỆC HOÀN THIỆN
CHÍNH SÁCH CỔ TỨC TẠI CÁC DOANH NGHIỆP THỦY SẢN NIÊM YẾT
TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM ....................................
3.2.1. Chính sách cổ tức phải hướng tới lợi ích của cổ đông .............................
3.2.2. Chính sách cổ tức phải xem xét trên cơ sở hài hoà lợi ích trước mắt với lợi
ích lâu dài ...........................................................................................................
3.2.3. Chính sách cổ tức phải được xem xét trên cơ sở lợi nhuận và dòng tiền

thực tế của công ty ............................................................................................. 151


vi


3.3.4. Chính sách cổ tức phải phù hợp đặc điểm kinh tế - kỹ thuật của ngành mà
công ty đang hoạt động..................................................................................... 151
3.3. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH CỔ TỨC TẠI CÁC DOANH
NGHIỆP THỦY SẢN NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN
VIỆT NAM....................................................................................................... 151
3.3.1. Hoàn thiện việc lựa chọn mô hình chính sách cổ tức phù hợp................151
3.3.2. Hoàn thiện quy trình hoạch định chính sách cổ tức................................155
3.3.3. Kết hợp chặt chẽ chính sách đầu tư và chính sách tài trợ và chính sách cổ
tức..................................................................................................................... 158
3.3.4. Hoàn thiện chính sách cổ tức phù hợp với từng giai đoạn chu kỳ sống của
doanh nghiệp.................................................................................................... 160
3.3.5. Đa dạng hóa hình thức trả cổ tức............................................................ 163
3.3.6. Xác định số lần phù hợp trả cổ tức trong năm........................................167

4

DPS

5

EPS

6

FEM

7

HNX

8

HOSE

9

OLS

10

PE

11



7

8

9

10

Bảng 2.2: Phân nhóm các công ty thủy sản
vốn kinh doanh

Bảng 2.3: Phân nhóm các công ty thủy sản
quả kinh doanh

Bảng 2.4: Thống kê các công ty thủy sản n
đoạn 2010 – 2018

Bảng 2.5: Các hình thức trả cổ tức của các
sản niêm yết trên thị trường chứng khoán V
2010 – 2018

Bảng 2.6: Mức trả cổ tức của các công ty t
đoạn 2010 – 2018

Bảng 2.7: Mức cổ tức của các công ty thủy

loại theo quy mô vốn và hiệu quả kinh doa

Bảng 2.8: Hệ số trả cổ tức của các công ty


Bảng 2.15: Mô tả các biến trong mô hình

ix


17 Bảng 2.16: Kết quả Hausman test
18 Bảng 2.18: Kết quả ước lượng hồi quy

19 Bảng 2.19: Kế hoạch dòng tiền của công t

x


DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ
STT

Tên bảng
1

2

3

4
5

6
7


sản của Việt Nam giai đoạn 2006 – 2018
Sơ đồ 2.2: Chuỗi giá trị ngành thủy sản
Biểu đồ 2.3: Quy mô vốn kinh doanh của

niêm yết cuối năm 2018
Biểu đồ 2.4: Quy mô vốn kinh doanh bình

thủy sản niêm yết trên thị trường chứng k

Biểu đồ 2.5: Cơ cấu tài sản bình quân của

niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt

Biểu đồ 2.6: Tỷ trọng TSDH của các công

phân loại theo quy mô và hiệu quả kinh d

Biểu đồ 2.7: Cơ cấu nguồn vốn của các cô
yết giai đoạn 2010 – 2018

Biểu đồ 2.8: Hệ số nợ trung bình của các
yết phân loại theo quy mô vốn và hiệu qu


2010 – 2018

Biểu đồ 2.9: Khả năng thanh toán của các

15


22 Biểu đồ 3.1: Dự báo tăng trưởng GDP của


xii


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Chính sách cổ tức của công ty cổ phần ấn định mức lợi nhuận sau thuế chi trả
cho các cổ đông và phần lợi nhuận giữ lại để tái đầu tư. Chính sách cổ tức cùng với
chính sách đầu tư và chính sách tài trợ là một trong ba chính sách tài chính có tính
chất chiến lược ảnh hưởng quyết định đến giá trị của doanh nghiệp cũng như sự tồn
tại và phát triển của công ty. Tầm quan trọng của chính sách cổ tức đã thu hút sự
quan tâm của các nhà kinh tế, không phải ngẫu nhiên mà trên thế giới đã hình thành
nên các trường phái lý thuyết về chính sách cổ tức: Trường phái hữu khuynh bảo thủ
tin rằng một sự gia tăng trong tỷ lệ chi trả cổ tức sẽ làm tăng giá trị doanh nghiệp;
Trường phái tả khuynh cấp tiến tin rằng một sự gia tăng trong tỷ lệ chi trả cổ tức sẽ
làm giảm giá trị doanh nghiêp; Còn trường phái trung dung lại cho rằng chính sách
cổ tức không tác động gì đến giá trị doanh nghiệp. Các cuộc tranh luận về chính
sách cổ tức trên thế giới cho đến nay vẫn đang tiếp diễn. Điều đó cho thấy sự phong
phú và phức tạp trong lý thuyết về chính sách cổ tức. Mặc dù vậy, các lý thuyết này
đã đặt nền tảng và gợi mở cho việc xây dựng các chính sách cổ tức trong thực tiễn
hoạt động của các công ty cổ phần ở các nước trên thế giới. Hiện nay, các chính
sách cổ tức trong thực tiễn thường được các công ty cổ phần ở các nước thường áp
dụng là: Chính sách ổn định cổ tức, chính sách thặng dư cổ tức, chính sách tỷ lệ chi
trả cố định, chính sách trả cổ tức nhỏ trong năm và trả cổ tức bổ sung
ở cuối năm… Cùng với sự phát triển của nền kinh tế, công ty cổ phần ở các nước

ngày càng tìm các giải pháp hoàn thiện chính sách cổ tức hướng tới sự cân bằng
giữa cổ tức hiện tại cho cổ đông và sự tăng trưởng của công ty trong tương lai sao

chính sách cổ tức. Vì vậy, xây dựng một chính sách chi trả cổ tức hợp lý và có tính
chất chiến lược dài hạn vẫn một vấn đề hết sức quan trọng đối với sự phát triển của
các công ty thủy sản niêm yết ở Việt Nam.
Xuất phát từ những đòi hỏi cả về lý luận và thực tiễn nêu trên, tác giả đã lựa
chọn đề tài: “Chính sách cổ tức của các doanh nghiệp thủy sản niêm yết trên thị
trường chứng khoán Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu luận án tiến sỹ của mình.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu tổng quát
Trên cơ sở kết hợp nghiên cứu lý luận về cổ tức và chính sách cổ tức của
công ty cổ phần và phân tích đánh giá thực trạng chính sách cổ tức của các doanh
2


nghiệp thủy sản niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong thời gian vừa
qua đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách cổ tức cho các doanh nghiệp thủy
sản niêm yết.
Mục tiêu cụ thể
Để đạt được mục tiêu tổng quát nêu trên, luận án lần lượt thực hiện làm rõ
những mục tiêu cụ thể sau đây:
Thứ nhất, hệ thống hóa và góp phần làm rõ hơn cơ sở lý luận về cổ tức,
chính sách cổ tức của công ty cổ phần. Nghiên cứu tìm hiểu kinh nghiệm về chính
sách cổ tức của một số công ty cổ phần ở nước ngoài, từ đó rút ra bài học kinh
nghiệm cho các doanh nghiệp thủy sản niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt
Nam.
Thứ hai, phân tích đánh giá thực trạng chính sách cổ tức tại các doanh
nghiệp thủy sản niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong những năm
vừa qua, từ đó chỉ ra những hạn chế và nguyên nhân dẫn đến hạn chế trong chính
sách cổ tức của các doanh nghiệp này. Sử dụng mô hình hồi quy để đánh giá tác
động của các nhân tố đến chính sách cổ tức và tác động của chính sách cổ tức đến
giá trị của công ty.

thường niên của 14 doanh nghiệp thủy sản niêm yết trên thị trường chứng khoán
Việt Nam trong khoảng thời gian từ năm 2010 – 2018.
5. Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận án bao gồm phương pháp
định tính, phương pháp định lượng và phương pháp khảo sát.
Phương pháp nghiên cứu định tính: Luận án sử dụng tổng hợp các phương
pháp nghiên cứu như diễn giải, quy nạp, phân tích thống kê, so sánh, đối chiếu, tổng
hợp,… để xem xét, phân tích và đánh giá về chính sách cổ tức của các doanh nghiệp
thủy sản niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Bên cạnh đó, nghiên cứu
định tính được sử dụng để lựa chọn các biến trong mô hình nghiên cứu các nhân tố
tác động đến chính sách cổ tức của các doanh nghiệp và tác động của chính sách cổ
tức đến giá trị công ty.
Phương pháp nghiên cứu định lượng: Luận án sử dụng phần mềm Stata
đối với dữ liệu bảng (Pannel Data), sử dụng các mô hình hồi quy để xác định các
nhân tố tác động đến chính sách cổ tức và tác động của chính sách cổ tức đến giá trị
doanh nghiệp của các công ty thủy sản niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt
Nam. Luận án lựa chọn mô hình hồi quy phù hợp trong ba mô hình: mô hình hồi
quy theo phương pháp bình phương nhỏ nhất (Pooled OLS), mô hình tác động ngẫu
nhiên (REM) và mô hình tác động cố định (FEM). Thực hiện kiểm định (bao gồm:
kiểm định đa cộng tuyến, kiểm định tự tương quan, kiểm định phương sai sai số
thay đổi) để tìm và khắc phục các khuyết tật của mô hình (nếu có).

4


Phương pháp khảo sát: Luận án sử dụng phương pháp khảo sát bằng bảng
hỏi về việc thực hiện và xây dựng chính sách cổ tức của các doanh nghiệp thủy sản
niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.
6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án
Về ý nghĩa khoa học của luận án: (i) Luận án hệ thống hóa và góp phần làm