NHẬN XÉT VÀ CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUY TRÌNH
KIỂM TOÁN CHU TRÌNH TIỀN LƯƠNG VÀ NHÂN VIÊN TRONG
KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH DO CÔNG TY TNHH ERNST
YOUNG VIỆT NAM THỰC HIỆN
2.1 Nhận xét về thực trạng quy trình kiểm toán chu trình tiền lương và
nhân viên trong kiểm toán báo cáo tài chính do công ty TNHH Ernst & Young
Việt Nam thực hiện
2.1.1 Những ưu điểm
Trong kiểm toán chu trình tiền lương và nhân viên, kiểm toán viên được giao
nhiệm vụ về việc thực hiện phần hành này, tức xác định tính trung thực, hợp lý của số
liệu được hạch toán phải là người có đủ năng lực để hiểu được ý nghĩa cũng như những
mối liên hệ của các tài khoản liên quan trong hệ thống tài khoản kế toán để đưa ra các
thủ tục kiểm toán hiệu quả giúp ích cho việc thu thập bằng chứng trong kiểm toán. Việc
tổ chức một đoàn kiểm toán với nhân sự theo nấc kinh nghiệm để đưa ra phân công hợp
lý đối với từng nhân viên. Chính vì thế, phần hành này sẽ được giao cho người có khả
năng phù hợp, giúp ích cho việc hoàn thành công việc kiểm toán trong thời gian cho
phép.
Hơn nữa, cùng với sự trợ giúp của phần mềm GAM-x, khi đó việc thực hiện
kiểm toán được đảm bảo đầy đủ các bước, kiểm toán viên có thể dễ dàng thực hiện các
thủ tục phù hợp và chọn mẫu có tính đại diện và khách quan cao, GAM-x cũng là nơi
lưu trữ những giấy tờ làm việc của kiểm toán, đây có thể được coi là nguồn tham khảo
về cách thức thực hiện và những điểm đáng lưu ý trong các cuộc kiểm toán trước đây
của đơn vị đó hoặc của các cuộc kiểm toán cùng thời điểm.
Hệ thống mạng nội bộ giúp việc trao đổi kiến thức cũng như cập nhật các thông
tư mới, hoặc những sai phạm phổ biến hoặc xu hướng sai phạm mới của các đơn vị
kiểm toán, công việc cập nhật nhanh chóng này có thể giúp kiểm toán viên có thể tập
trung và chú trọng vào một số vấn đề trong kiểm toán nói chung cũng như trong kiểm
toán chu trình tiền lương và nhân viên nói riêng. Cũng nhờ vào hệ thống này, kiểm toán
viên có thể tránh những hiểu biết chưa đúng và sai lệch về thông tư ban hành.
Ưu điểm lớn nhất của việc tổ chức thực hiện kiểm toán chu trình tiền lương và
nhân viên ở công ty TNHH Ernst & Young Việt Nam chính là việc thực hiện chi tiết từ

hiện một cách hiệu quả
Khi xem xét bảng câu hỏi được liệt kê hướng dẫn cho kiểm toán viên thực hiện
thử nghiệm kiểm soát chu trình tiền lương và nhân viên, có thể nhận thấy tính chi tiết và
tỉ mỉ khi đi sâu vào nhiều khía cạnh từ việc tuyển dụng, đãi ngộ đến môi trường hoạt
động của doanh nghiệp, tuy nhiên bảng câu hỏi này không thể áp dụng thiết thực được
đối với đa số doanh nghiệp ở Việt Nam bởi bảng câu hỏi này có nguồn gốc từ Ernst &
Young toàn cầu, nơi mà từ môi trường kinh doanh cũng như trình độ phát triển, văn hóa
doanh nghiệp có nhiều điểm khác biệt đối với Việt Nam, do đó tuy đóng vai trò là tài
liệu hướng dẫn song tính thực tiễn áp dụng của bảng câu hỏi thực tế lại không cao, kiểm
toán viên thực hiện khi thực hiện phần hành này thường có tâm lý thực hiện để phần
hành có đủ thủ tục, chính vì cách làm việc này đã dẫn đến hai hậu quả:
Thứ nhất đó là việc hao phí nhân lực thực hiện vì cách thức thực hiện không hiệu
quả, câu hỏi sử dụng không có tính ứng dụng cao đối với doanh nghiệp Việt Nam.
Thứ hai đó là việc không tiếp cận được phương thức kiểm toán khoa học, đó là
sử dụng hiệu quả thử nghiệm kiểm soát để hạn chế lượng công việc trong kiểm tra chi
tiết, từ đó có thể tiết kiệm được nguồn lực (chi phí) mà vẫn đạt được hiệu quả công việc
cao, đồng nghĩa với việc đưa ra được ý kiến xác đáng cho BCTC của doanh nghiệp.
Như thế, kiểm toán viên có khuynh hướng thiên về các thủ tục cơ bản, có phần coi nhẹ
thủ tục kiểm soát, mặc dù trong thực tế, công việc này vẫn được thực hiện đầy đủ đúng
quy tắc, song thứ nhất là do thủ tục kiểm soát được thực hiện chưa thực sự hiệu quả và
thể hiện được đúng bản chất của nó. Nguyên nhân thứ hai bắt nguồn từ tính thận trọng
nghề nghiệp và ưu tiên thử nghiệm cơ bản của mô hình kiểm toán của công ty. Tuy vậy,
điều này lại làm cho việc thực hiện kiểm toán chưa thực sự hiệu quả, chưa đạt được
mức tiết kiệm nguồn lực như yêu cầu kiểm toán hướng tới.
Chọn mẫu trong thủ tục kiểm tra chi tiết
Khi tiến hành chọn mẫu để tiến hành kiểm tra chi tiết và thực hiện toàn bộ chu
trình, kiểm toán viên tiến hành chọn mẫu ngẫu nhiên để thực hiện, tuy nhiên vì mức
lương cơ bản, thu nhập nhận được của các nhân viên là khác nhau, do đó có thể coi các
phần tử trong tổng thể mẫu chọn là không đồng nhất, khác với nghiệp vụ kinh tế xảy ra,
khi chọn mẫu dựa vào tổng thể nhân viên, phần mềm không có những dấu hiệu đặc

Thủ tục tính toán lại còn thiếu tính độc lập
Đối với thủ tục này, kiểm toán viên sử dụng bảng lương của hai tháng để tiến
hành tính toán lại, song trên thực tế, kiểm toán viên lại dựa vào thông tin của khách
hàng mà không có sự kiểm chứng, xác thực về tính đúng đắn của những thông tin này,
vì thế thủ tục tính toán lại, thông thường khó phát hiện được gian lận mà chỉ phát hiện
được sai phạm gây ra do nhầm lẫn của nhân viên kế toán. Tuy vậy, đây là một vấn đề
khó khi kiểm toán viên không thể xác minh cho tất cả hay một bộ phận lớn thông tin
của nhân viên của khách hàng khi tiến hành tính toán lại. Mặc dù mục đích này là kiểm
tra tính chính xác của việc tiến hành tính toán, thủ tục này sẽ kết hợp với thủ tục thực
hiện từ đầu đến cuối nhưng như đã nêu trên thủ tục này chỉ được thực hiện với số lượng
mẫu chọn ít, tính đại diện chua cao, do đó kiểm toán viên cần bổ sung thêm thủ tục để
có được bằng chứng thuyết phục hơn, tránh tình trạng thủ tục hóa các thủ tục kiểm toán
mà phải coi thủ tục kiểm toán là phương tiện để kiểm toán có thể thu thập được bằng
chứng trung thực, hợp lý.
2.2 Các giải pháp hoàn thiện quy tình kiểm toán chu trình tiền lương và
nhân viên trong kiểm toán báo cáo tài chính do công ty TNHH Ernst & Young
Việt Nam thực hiện
Thực tế cho thấy, mặc dù có ưu thế về quy trình kiểm toán khoa học, tuy nhiên
nếu người sử dụng không có cái nhìn thấu đáo, cách vận dụng linh hoạt và bước tiến
cân xứng với những thay đổi của môi trường hoạt động thì sẽ không tránh khỏi phát
sinh những tồn tại mà trực tiếp làm giảm chất lượng của các cuộc kiểm toán. Chính vì
thế, những tồn tại do nguyên nhân chủ quan cần phải được khắc phục, bên cạnh những
hạn chế khách quan khác trong quá trình thực hiện kiểm toán, công ty kiểm toán phải
dùng các giải pháp để hạn chế ảnh hưởng không tích cực đến công tác kiểm toán của
công ty. Những tồn tại như đã nêu trên có là phát hiện của cá nhân em, với tư cách là
một quan sát viên. Nhận thấy những tồn tại này cần phải được nhanh chóng khắc phục
cùng với những kiến thức đã được đào tạo trong trường đại học, em xin đưa ra một số
giải pháp sau đây:
Thiết kế thủ tục kiểm soát phù hợp
Kiểm toán viên cần phải hướng tới vận dụng một cách hợp lý và hiệu quả các