ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN VĂN THẮNG

TÁC ĐỘNG CỦA THÔNG TIN BÁO CHÍ ĐỐI VỚI
HOẠT ĐỘNG ĐIỀU HÀNH CỦA CHÍNH PHỦ
(Khảo sát trên Báo điện tử Chính phủ và Báo điện tử Vietnamnet)

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Báo chí học

Hà Nội, 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN VĂN THẮNG

TÁC ĐỘNG CỦA THÔNG TIN BÁO CHÍ ĐỐI VỚI
HOẠT ĐỘNG ĐIỀU HÀNH CỦA CHÍNH PHỦ
(Khảo sát trên Báo điện tử Chính phủ và Báo điện tử Vietnamnet)

Chuyên ngành: Báo chí học
Mã số: 60 32 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. TS Phạm Văn Tình


luận văn này!


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................... 1
2. Lịch sử nghiên cứu ........................................................................................ 5
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ................................................................. 6
4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................ 7
5. Cơ sỏ lý luận và phương pháp nghiên cứu .................................................... 8
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn .......................................................................... 9
7. Kết cấu luận văn .......................................................................................... 10
CHƢƠNG 1. BÁO CHÍ, TRUYỀN THÔNG TRONG HOẠT ĐỘNG
ĐIỀU HÀNH CỦA CHÍNH PHỦ ................................................................ 11
1.1 Các khái niệm và thuật ngữ liên quan .................................................. 11
1.1.1 Khái niệm báo chí................................................................................... 11
1.1.2 Khái niệm truyền thông đại chúng ......................................................... 11
1.1.3 Báo chí và truyền thông trong sự điều hành của chính phủ .................. 12
1.1.4 Khái niệm thông tin ................................................................................ 12
1.1.5 Chính phủ - cơ quan điều hành Nhà nước ............................................. 13
1.1.6 Khái niệm tác động................................................................................. 13
1.2 Báo chí là một phƣơng tiện truyền thông và phản biện Chính phủ... 13
1.3 Báo chí khơi nguồn và thể hiện dƣ luận xã hội .................................... 20
1.4 Báo chí định hƣớng dƣ luận xã hội ....................................................... 26
1.5 Tiểu kết ..................................................................................................... 31
CHƢƠNG 2. THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG CỦA THÔNG TIN BÁO
CHÍ, TRUYỀN THÔNG ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG ĐIỀU HÀNH CỦA
CHÍNH PHỦ .................................................................................................. 33
2.1 Giới thiệu khái quát về hai tờ báo khảo sát .......................................... 36
2.1.1 Báo điện tử VietNamNet......................................................................... 36

phương tiên.................................................................................................... 108


3.2 Một số kiến nghị .................................................................................... 116
3.2.1 Hoàn thiện Luật Báo chí ...................................................................... 116
3.2.2 Thông tin báo chí phải nhanh chóng, chính xác và có tính thuyết phục
....................................................................................................................... 116
3.2.3 Nâng cao chất lượng thông tin báo chí ................................................ 116
3.3 Tiểu kết ................................................................................................... 116
KẾT LUẬN .................................................................................................. 118
TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................... 120
PHỤ LỤC


DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1:Bảng số liệu quan điểm về tác động của thông tin báo chí đối với
họat động điều hành của chính phủ ................................................................. 34
Bảng 2.2: Bảng số liệu quan điểm về hiệu quả tác động của thông tin báo chí
đến hoạt động điều hành của chính phủ so với các phương tiện truyền thông
khác (như sách, mạng xã hội…) ..................................................................... 35
Bảng 2.3: Bảng số liệu quan điểm về hiệu quả báo chí thực hiện thông tin về
hoạt động điều hành của Chính phủ ................................................................ 45
Bảng 2.4: Bảng số liệu quan điểm về so sách hiệu quả thực hiện việc thông tin
hoạt động điều hành của Chính phủ giữa báo chí với các phương tiện truyền
thông khác (như sách, mạng xã hội…) ........................................................... 50
Bảng 2.5: Bảng số liệu quan điểm về báo chí đã thể hiện vai trò hình thành,
thể hiện và định hướng dư luận xã hội về hoạt động điều hành của Chính phủ
......................................................................................................................... 51
Bảng 2.6: Bảng số liệu quan điểm về việc báo chí thực hiện thông tin về hoạt
động điều hành của Chính phủ giúp Chính phủ thay đổi ................................ 51

động điều hành của Chính phủ giúp Chính phủ thay đổi (tỷ lệ %)................. 52
Biểu đồ 2.5: Biểu đồ mức độ quan tâm các cơ quan trong Chính phủ và báo
chí đến thông tin báo chí (tỷ lệ %) .................................................................. 55
Biểu đồ 2.6: Biểu đồ tin, bài trên báo Vietnamnet về vụ ông Đoàn Văn Vươn
......................................................................................................................... 56
(tỷ lệ %) ........................................................................................................... 56
Biểu đồ 2.7: Biểu đồ về hiệu quả thông tin báo chí thực hiện việc phản biện
đối với các quyết sách của Chính phủ (tỷ lệ %).............................................. 65
Biểu đồ 2.8: Biểu đồ về Chính phủ đã phản ứng đối với ý kiến phản biện, góp
ý của thông tin báo chí về các quyết sách của Chính phủ (tỷ lệ %) ............... 66
Biểu đồ 2.9: Biểu đồ về so sánh hiệu quả phản biện của thông tin báo chí với
phương tiện truyền thông khác (mạng xã hội, sách…) đối với các quyết sách
của Chính phủ (%) .......................................................................................... 67


DANH MỤC VIẾT TẮT

VN

Việt Nam

BCHTƯĐ

Ban Chấp hành Trung ương Đảng

BCT

Bộ Chính trị

QH


TW

Trung ương

NĐ

Nghị định

QĐ

Quyết định

BT

Bộ trưởng

BKHĐT

Bộ Kế hoạch và Đầu tư

BGD

Bộ Giáo dục

BGTVT

Bộ Giao thông vận tải

BYT



MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Một sự kiện làm rung động Nhà Trắng, chưa từng xảy ra trong lịch sử
200 năm nước Mỹ đã diễn ra vào mùa Thu năm 1974. Ngày 9-8-1974 đã trở
thành một ngày đen tối trong cuộc đời của Tống thống Richard Nixon. Lúc 9
giờ sáng hôm ấy, ông đọc lời từ chức tại Nhà Trắng, kết thúc sự nghiệp chính
trị của mình trong ê chề. Các bài báo điều tra về vụ Watergate (Tổng thống
Nixon cho người nghe lén tại Văn phòng Đảng Dân chủ ở Khách sạn
Watergate) của hai nhà báo Boob Woodward và Carl Benstein đăng trên tờ
Wasinhton Post được xem như là đòn chí mạng giáng xuống Tổng thống
Nixon, khiến Tổng thống đời thứ 37 của nước Mỹ phải “ngã ngựa” trên con
đường chính trị. Hai nhà báo Boob Woodward và Carl Benstein đã đứng trên
đỉnh vinh quang khi nhận giải báo chí Pulitzer vì loạt bài điều tra trên, còn
lịch sử nước Mỹ ghi nhận Tổng thống Nixon là vị tổng thống duy nhất phải từ
chức cho đến nay. Ở sự kiện này, thông tin báo chí, cụ thể là các bài điều tra
của tờ Wasinhton Post đã có tác động làm chao đảo chính trường Mỹ.
Thực tế cho thấy, dù ở bất kỳ quốc gia nào trên thế giới thì thông tin
báo chí, trong một chừng mực nào đó, luôn có tác động đến hoạt động điều
hành của chính quyền đương nhiệm. Báo chí có thể là phương tiện truyền
thông để các Chính phủ đạt được mục tiêu của mình. Báo chí cũng gián tiếp
góp phần giám sát hiệu quả hoạt động của các Chính phủ. Thậm chí, đôi khi
thông tin báo chí còn làm cho người lãnh đạo chính phủ phải mất chức khi
phạm sai lầm.
Một ví dụ khác về sự tác động của báo chí đến Chính phủ đó là khi bức
ảnh “Em bé napalm” của phóng viên ảnh Nick Út (hãng tin AP), và bức ảnh
chụp Hòa thượng Thích Quảng Đức tự thiêu tại Sài Gòn của tác giả Malcolm
Browne được đăng tải trên các tờ báo, ngay lập tức nó đã chạm đến trái tim
1



Như vậy, có thể coi thông tin báo chí như là một cách tay nối dài không
thể thiếu trong quá trình hoạt động điều hành của Chính phủ.
Thông tin báo chí đã trở thành một kênh thông tin quan trọng để Chính
phủ nắm bắt mọi mặt đời sống xã hội. Các phóng viên, nhà báo của các cơ
quan báo chí đã lan tỏa đến từng ngõ ngách, hòa vào đời sống của nhân dân,
bước cùng nhịp đập của cuộc sống để đưa tin, phân tích, bình luận về những
sự kiện, vấn đề thời sự. Đó là nguồn thông tin đa chiều và hữu ích về tất cả
các lĩnh vực xã hội trong và ngoài nước (kinh tế, chính trị, quân sự, văn hóa,
giáo dục, y tế…), góp phần giúp lãnh đạo và các thành viên Chính phủ có
trong tay dữ liệu nhanh chóng, chính xác, đa chiều để góp phần làm cơ sở
giúp Chính phủ hoạch định những quyết sách điều hành đất nước. Đặc biệt,
thông tin báo chí luôn ưu tiên thông tin về những vấn đề mới, nóng hổi nhận
được sự quan tâm của dư luận xã hội, nhưng lại chưa có chính sách quản lý,
đòi hỏi Chính phủ đưa ra quyết sách kịp thời. Chẳng hạn, loại hình taxi Uber
mới có mặt trên thị trường – đây là loại hình vận tải mới chưa từng xuất hiện
ở Việt Nam. Sau khi nhiều cơ quan báo chí đưa tin, Bộ Giao thông vận tải và
các bộ có liên quan đã đưa ra các chính sách quản lý.
Thông tin về hoạt động điều hành của Chính phủ luôn hết sức quan
trọng trong đời sống xã hội. Bởi hoạt động và những quyết sách của Chính
phủ luôn có tầm ảnh hưởng to lớn và nhanh chóng đến tình hình đất nước nói
chung, ảnh hưởng mạnh mẽ đến cuộc sống của từng người dân nói riêng. Ví
dụ như Nghị quyết 19 của Chính phủ về những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu
cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, hay
như quyết định về tăng hoặc giảm thuế. Chính vì thế, người dân và các tổ
chức luôn quan tâm hàng đầu đối với những thông tin về hoạt động điều hành
của Chính phủ, còn các cơ quan báo chí, truyền thông coi Chính phủ là vùng
đất màu mỡ để khai thác, cung cấp thông tin đắt giá và thu hút công chúng.


công nghệ luôn đổi mới có tác động lớn đến hoạt động báo chí, thêm vào đó,
4


công chúng cũng khác xưa. Tất cả sự thay đổi đó đòi hỏi Đảng và Chính phủ
phải thay đổi cách lãnh đạo và quản lý báo chí cho phù hợp với tình hình mới.
Chúng ta cũng cần phải thay đổi tư duy làm báo, không nên làm báo theo kiểu
cũ mang tính tuyên truyền, hô hào khẩu hiệu để thông tin báo chí tiếp tục có
tác động hiệu quả đến hoạt động điều hành của Chính phủ, đồng thời là người
bạn không thể thiếu của công chúng trong cuộc sống hàng ngày. Luận văn
góp thêm một tiếng nói, như một luận cứ, một cơ sở khoa học về vai trò của
báo chí trong hoạt động điều hành của Chính phủ.
2. Lịch sử nghiên cứu
Có nhiều Nghị quyết, chỉ thị của Đảng, Nghị định của Chính phủ, quyết
định của Thủ tướng có liên quan đến đề tài “Tác động của thông tin báo chí
đối với hoạt động điều hành của Chính phủ” như: Luật sửa đổi, bổ sung một
số điều của Luật Báo chí; Chỉ thị của Ban Bí thư số 63- CT/TW về tăng
cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác báo chí, xuất bản, ngày 25-71990; Chỉ số 22- CT/TW của Bộ Chính trị tiếp tục đổi mới và tăng cường sự
lãnh đạo, quản lý công tác báo chí, xuất bản, ngày 17-10-1997; Nghị định của
Chính phủ số 51/2002/NĐ-CP ngày 26-4-2002, quy định chi tiết thi hành Luật
Báo chí; Quyết định số 25/2013/QĐ- TTg của Thủ tướng Chính phủ về Ban
hành Quy chế phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí…
Nhiều cuốc sách viết về lý luận báo chí và truyền thông xuất bản ở
trong và ngoài nước ít nhiều cũng đề cập đến vai trò, tác động của báo chí đối
với hoạt đồng và điều hành của Chính phủ như: “Cơ sở lý luận báo chí truyền
thông” do tác giả Tạ Ngọc Tấn chủ biên; “Cơ sở lý luận báo chí và truyền
thông” do nhóm tác giả Dương Xuân Sơn, Đinh Văn Hường, Trần Quang chủ
biên; “Tác nghiệp báo chí trong môi trường truyền thông hiện đại” của tác giả
Nguyễn Thành Lợi; “Quản lý nhà nước và pháp luật về báo chí” của tác giả Lê
Thanh Bình và Phí Thanh Tâm; “Ngoại giao văn hóa - cơ sở lý luận, kinh

3.2. Phạm vi nghiên cứu
Các tin, bài của các cơ quan báo chí có liên quan đến hoạt động điều
hành của Chính phủ. Luận văn sẽ tập trung khảo sát tin, bài trên Báo điện tử
6


Chính

phủ

(http://baodientu.chinhphu.vn/), báo

điện

tử Vietnamnet

(http://vietnamnet.vn/). Ngoài ra, luận văn còn khảo sát các bài viết trên nhiều
cơ quan báo chí khác như, báo Tuổi trẻ, báo Thanh niên, báo Vnexpress, Đài
truyền hình Việt Nam, Đài tiếng nói Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam, báo
Người lao động, báo Nhân dân… để có thêm dẫn chứng xác thực, sinh động.
Thời điểm tiến hành khảo sát luận văn từ năm 2010 đến tháng 5-2015.
Đây là khoảng thời gian mà đất nước có nhiều vấn đề nổi bật, nóng bỏng đòi
hỏi Chính phủ phải nhanh chóng đưa ra quyết sách quyết liệt để điều hành đất
nước. Đó là Việt Nam hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới tránh bị tụt hậu
(Việt Nam tiến hành đàm phám các Hiệp định thương mại tự do với Nga, Hàn
Quốc...). Đặc biệt là Hiệp định Đối tác Thương mại xuyên Thái Bình Dương
(TPP). Cuộc khủng khoảng tài chính kinh tế toàn cầu ảnh hưởng mạng mẽ
đến Việt Nam làm lạm phát tăng cao, doanh nghiệp khốn đốn.
Xã hội nảy sinh nhều vấn đề nóng bỏng yêu cầu Chính phủ kịp thời giải
quyết như vụ án ông Đoàn Văn Vươn tại huyện Tiên Lãng, Hải Phòng diễn ra

Luận văn nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận báo chí vô sản, quan điểm
của Đảng và Nhà nước về báo chí. Bên cạnh đó, tác giả luận văn còn sử dụng
các học thuyết truyền thông phổ biến trên thế giới như: “Bốn học thuyết
truyền thông” của các tác giả Fred Siebert, Theodore và Wibur Schramm;
“Học thuyết Mũi kim tiêm” đề xuất bởi trường phái Frankfurt ở Đức; “Học
thuyết Thiết lập chương trình nghị sự” được khai sinh bởi Max McCombs và
Donald Shaw của Mỹ, Học thuyết “sử dụng và hài lòng”, v.v.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau đây:
1. Phương pháp xử lí tư liệu (đọc và sử dụng tài liệu thứ cấp như nghị
quyết, quyết định, kết quả điều tra xã hội học; thống kê, phân tích, tổng hợp,
so sánh).
2. Phương pháp phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm (Phỏng vấn lãnh
đạo, cán bộ Phòng Tổng hợp thông tin báo chí thuộc Văn phòng Chính phủ,
8


lãnh đạo các cơ quan báo chí, các biên tập viên, phóng viên, các nhà nghiên
cứu xã hội, giảng viên chuyên giảng dạy về báo chí và truyền thông).
3. Phương pháp điều tra xã hội học bằng sử dụng bảng hỏi (anket) để
tổng hợp ý kiến cán bộ, nhân viên trong Văn phòng Chính phủ, các cơ quan
thuộc Chính phủ, các cơ quan thuộc một số Bộ, cơ quan ngang bộ và các cơ
quan báo chí.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
6.1. Ý nghĩa lý luận
+) Luận văn góp phần làm rõ những vấn đề lý luận về quy luật phát
triển của báo chí hiện nay, sự vận dụng quy luật phát triển báo chí vào thực
tiễn báo chí và về vai trò, tác động của báo chí đối với hoạt động điều hành
của Chính phủ.
+) Luận văn góp phần làm sáng tỏ hơn những vấn đề lý luận báo chí vô


10


CHƢƠNG 1
BÁO CHÍ, TRUYỀN THÔNG TRONG HOẠT ĐỘNG ĐIỀU HÀNH
CỦA CHÍNH PHỦ
1.1 Các khái niệm và thuật ngữ liên quan
1.1.1 Khái niệm báo chí
Hiện nay, có nhiều khái niệm về báo chí, theo quan điểm cơ bản của
giai cấp tư sản thì báo chí là phương tiện thông tin – thông tin sự kiện, khách
quan, độc lập và không phụ thuộc vào chính trị. Theo quan điểm của giai cấp
vô sản, báo chí là công cụ tuyên truyền, là phương tiện đấu tranh giai cấp trên
mặt trận tư tưởng – văn hóa.
Tuy nhiên, chúng ta có thể đưa ra khái niệm về báo chí như sau: “Báo
chí là loại hình các phương tiện truyền thông đại chúng được cơ quan thẩm
quyền cấp phép hoạt động, có nhiệm vụ chuyển tải thông tin nhanh nhất,
mới mẻ nhất đến cho đông đảo công chúng nhằm tích cực hóa đời sống thực
tiễn [4, tr. 17].
1.1.2 Khái niệm truyền thông đại chúng
Trên thế giới tùy theo góc độ tìm hiểu và nghiên cứu người ta đã đưa ra
rất nhiều định nghĩa khác nhau về truyền thông. Chẳng hạn Frank Dance, năm
1970 trong công trình nghiên cứu của mình “Khái niệm cơ bản về truyền
thông” đã nêu ra 15 định nghĩ về truyền thông của các tác giả trên nhiều góc
độ khác nhau. Ví dụ ở góc độ ký hiệu lời: Truyền thông là sự trao đổi với
nhau tư duy hoặc ý tưởng bằng lời (Giôn Hô-bơ – John R. Hober, 1954). Góc
độ tương tác: Sự tương tác, ngay cả ở mức độ sinh vật, là một một dạng
truyền thông, bằng không sẽ không thể hành động chung (G.H. Mít – G.H.
Mead, 1963)…
Như vậy, hiện đang tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về “truyền

cực và quản lý xã hội, thực hiện mục đích giữ gìn những đặc điểm phẩm chất,
sự hoàn thiện và phát triển hệ thống” [1, tr. 59].
12


1.1.5 Chính phủ - cơ quan điều hành Nhà nước
Theo điều 94 trong Hiến pháp năm 2013 của nước Cộng hòa Xã hội
Chủ nghĩa Việt Nam có quy định: Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước
cao nhất của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền
hành pháp, là cơ quan chấp hành của Quốc hội. Chính phủ chịu trách nhiệm
trước Quốc hội và báo cáo công tác trước Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc
hội, Chủ tịch nước.
Tại điều 95 trong Hiến pháp: “Chính phủ bao gồm thủ tướng Chính phủ, các
Phó Thủ tướng Chính phủ, các Bộ trưởng và Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ.
Cơ cấu, số lượng thành viên Chính phủ do Quốc hội quyết định. Chính phỉ
làm việc theo chế độ tập thể, quyết định theo đa số” [25, tr. 259, 260].
1.1.6 Khái niệm tác động
Theo Từ điển tiếng Việt thông dụng, sự tác động nghĩa là gây ra sự biến
đổi nào đó cho sự vật được hành động hướng đến [16, tr. 685]. Còn theo Từ
điển tiếng Việt, tác động nghĩa là gây, làm ra [28, tr. 788]. Tác động ở trong
luận văn này là hiệu quả xã hội của thông tin báo chí tạo ra dư luận xã hội tác
động lên hoạt động điều hành của Chính phủ.
1.2 Báo chí là một phƣơng tiện truyền thông và phản biện Chính phủ
Năm 1956, ba học giả người Mỹ của Trường đại học Illinois tên là Fred
siebert, Theodore và Wibur Schramm đã thử nghiện phân tích các dòng báo
chí thế giới và đưa ra bốn học thuyết truyền thông: Thuyết Độc đoán; Thuyết
Tự do; Thuyết Trách nhiện Xã hội; Thuyết Toàn trị Xô viết. Đây là một
nghiên cứu đầu tiên đã phân chia nền báo chí thế giới ra các mô hình khác
nhau. Ở các nước có chế độ chính trị khác nhau lại vận dụng các học thuyết
báo chí khác nhau. Tuy nhiên, chúng ta có thể nhận thấy dù đi theo học thuyết

cơ quan chức năng thực hiện các mục tiêu đặt ra, bênh vực những cá nhân
hoặc chính thể đang cầm quyền. “Các đơn vị truyền thông nên hỗ trợ và thúc
đẩy các chính sách của Chính phủ về quyền lực để Chính phủ có thể đạt được
mục tiêu của mình… Nhà nước tích cực tham gia vào quá trình truyền thông
và sử dụng các phương tiện truyền thông đại chúng như là một trong những
14