ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

NGUYỄN NGỌC VIỆT

ý THøC PH¸P LUËT CñA NG¦êI CH¦A THµNH NI£N
QUA THùC TIÔN QUËN HOµNG MAI, Hµ NéI

Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử nhà nƣớc và pháp luật
Mã số : 60 38 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hƣớng dẫn khoa học: TS. ĐỖ ĐỨC MINH

HÀ NỘI - 2014


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của
riêng tôi. Các số liệu và tư liệu được dựa trên nguồn tin cậy và dựa
trên thực tế khảo sát của tôi. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về
công trình nghiên cứu của mình.
Tác giả

Nguyễn Ngọc Việt


MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa

pháp luật ............................................................................................. 30
1.3.2. Đặc điểm ý thức pháp luật của ngƣời chƣa thành niên và những
yếu tố tác động đến ý thức pháp luật của ngƣời chƣa thành niên ...... 31
KẾT LUẬN CHƢƠNG 1................................................................................ 39


Chƣơng 2: THỰC TRẠNG Ý THỨC PHÁP LUẬT CỦA NGƢỜI
CHƢA THÀNH NIÊN TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN HOÀNG
MAI, HÀ NỘI ................................................................................... 40
2.1.

ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI QUẬN HOÀNG MAI .... 40

2.1.1. Về điều kiện tự nhiên ......................................................................... 40
2.1.2. Tình hình kinh tế - văn hóa xã hội ..................................................... 41
2.1.3.

Khái quát tình hình ngƣời chƣa thành niên trên địa bàn Quận ............... 43

2.2.

THỰC TRẠNG Ý THỨC PHÁP LUẬT CỦA NGƢỜI CHƢA
THÀNH NIÊN ................................................................................... 44

2.2.1. Mặt tích cực ........................................................................................ 44
2.2.2. Mặt hạn chế ........................................................................................ 49
2.3.

NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA MANG TÍNH KHÁCH QUAN
PHẢI NÂNG CAO Ý THỨC PHÁP LUẬT CỦA NGƢỜI


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
CNH, HĐH:

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

GDPL:

Giáo dục pháp luật

HĐND:

Hội đồng nhân dân

HNQT:

Hội nhập quốc tế

HTPL:

Học thuyết pháp luật

HTTPL:

Hệ tƣ tƣởng pháp luật

KTTT:

Kinh tế thị trƣờng


Trật tự an toàn xã hội

TTXH:

Tồn tại xã hội

UBND:

Uỷ ban nhân dân

VKSND:

Viện kiểm sát nhân dân

VPPL:

Vi phạm pháp luật

YTPL:

Ý thức pháp luật


DANH MỤC CÁC BẢNG
Số hiệu bảng

Tên bảng

Bảng 2.1: Mức độ hiểu biết pháp luật của NCTN trên địa bàn Quận
Bảng 2.2:


Biểu đồ 2.3: Tỷ lệ giới tính của tội phạm NCTN.

56

Biểu đồ 2.4:

56

Về độ tuổi NCTN phạm tội trên địa bàn Quận

Biểu đồ 2.5: Về thành phần xuất thân NCTN phạm tội trên địa bàn Quận

55

57


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong suốt tiến trình phát triển của lịch sử nhân loại, vấn đề thanh,
thiếu niên ( đặc biệt là thanh niên) luôn đƣợc tất cả các quốc gia, các thời đại
xác định là một vấn đề có tầm quan trọng đặc biệt. Ở nƣớc ta, thanh, thiếu
niên là lực lƣợng xã hội to lớn, là nguồn lực mạnh mẽ thúc đẩy sự phát triển
xã hội hiện tại và là ngƣời chủ tƣơng lai của đất nƣớc. Nghị quyết Hội nghị
lần thứ tƣ Ban chấp hành Trung ƣơng Đảng khóa VII khẳng định “Sự nghiệp
đổi mới có thành công hay không, đất nước bước vào thế kỷ 21 có vị trí xứng
đáng trong cộng đồng thế giới hay không phần lớn tùy thuộc vào lực lượng
thanh niên, vào việc rèn luyện thế hệ thanh niên; công tác thanh niên là vấn
đề sống còn của dân tộc, là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại

các góc độ và mức độ khác nhau, gồm các luận văn, luận án, sách chuyên
khảo và các bài viết trên tạp chí:
Luận văn thạc sỹ luật học của Mai Ngọc Bích, 2012 “Vai trò của tổ chức
Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong việc giáo dục ý thức pháp luật cho thanh niên
đô thị”; Luận văn thạc sỹ luật học của Ngô Văn Nam, 2009 “Ý thức pháp luật và
xây dựng ý thức pháp luật trong điều kiện nhà nước pháp quyền Việt Nam hiện
nay”; Luận văn tiến sỹ luật học của Đinh Xuân Thảo, 1996 “Giáo dục pháp luật
cho học sinh trong trường trung học phổ thông ở Việt Nam”;
“Ý thức pháp luật” của PGS.TS Nguyễn Minh Đoan; Báo cáo chuyên đề
“ Đoàn TNCS Hồ Chí Minh với việc nâng cao ý thức pháp luật cho thanh niên”
của Viện Nghiên cứu Thanh niên, 2001 và một số bài viết trên tạp chí nhƣ
“Làm thế nào để xây dựng ý thức pháp luật và lối sống theo pháp luật” của
GS.TSKH Đào Trí Úc; “ Xây dựng lối sống theo pháp luật nhìn từ góc độ lịch
sử truyền thống” của GS. TSKH Vũ Minh Giang, tạp chí Nhà nƣớc và pháp
luật, số 3, 1993; Đề tài “Xây dựng ý thức và lối sống theo pháp luật” Mã số

2


KX07- 17 do GS.TSKH Đào Trí Úc chủ biên; Đề tài “Một số vấn đề về giáo
dục ý thức pháp luật trong giai đoạn hiện nay” của Vụ Giáo dục ý thức pháp
luật – Bộ Tƣ pháp, do Nguyễn Duy Lãm chủ biên; Một số công trình nghiên
cứu của Bộ Tƣ Pháp về ý thức pháp luật đối với đối tƣợng thanh thiếu niên ở
một số vùng, miền và Trung ƣơng Đoàn có phối hợp với Bộ Tƣ pháp tổ chức
một số hội thảo khoa học tìm hiểu về nhận thức pháp luật và một số giải pháp
giáo dục ý thức pháp luật đối với thanh niên một số đối tƣợng đặc thù.
Các công trình nói trên đã đề cập đến những khía cạnh, những nội
dung cụ thể liên quan đến giáo dục ý thức pháp luật cho những đối tƣợng ở
những phạm vi và cách tiếp cận khác nhau. Trên cơ sở nghiên cứu, làm rõ
một số vấn đề cơ bản về ý thức pháp luật từ một địa bàn cụ thể, Luận văn

5.1. Cơ sở lý luận
Luận văn đƣợc nghiên cứu trên cơ sở phƣơng pháp luận của chủ nghĩa
Mác - Lênin; Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về Nhà nƣớc và pháp luật; Quan điểm,
chủ trƣơng của Đảng Cộng sản và Nhà nƣớc ta về Nhà nƣớc và pháp luật nói
chung, ý thức pháp luật nói riêng.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Để làm sáng tỏ vấn đề nghiên cứu, luận văn sử dụng các phƣơng pháp
nghiên cứu cụ thể nhƣ: phƣơng pháp lịch sử, phƣơng pháp phân tích, phƣơng
pháp tổng hợp, phƣơng pháp so sánh, phƣơng pháp chứng minh, phƣơng pháp
logic, phƣơng pháp hệ thống và xã hội học…
6. Ý nghĩa của đề tài
- Ý nghĩa lý luận: Qua nghiên cứu để làm sáng tỏ thêm một số vấn đề
lý luận về ý thức pháp luật của ngƣời chƣa thành niên, từ đó luận văn góp
phần làm phong phú thêm kiến thức lý luận chung về Nhà nƣớc và pháp luật.
- Ý nghĩa thực tiễn: Luận văn có những đề xuất về giải pháp, cung cấp
luận cứ cho việc hoạch định chính sách và xây dựng các văn bản pháp luật về
thanh, thiếu niên; là tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu nói chung và của
các cơ quan hữu quan trên địa bàn Quận và Thủ đô trong xây dựng các chế
độ, chính sách về thanh, thiếu niên.

4


7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Phụ lục,
luận văn gồm 3 chƣơng:
Chương 1: Một số vấn đề lý luận về ý thức pháp luật và ý thức pháp
luật của ngƣời chƣa thành niên.
Chương 2: Thực trạng ý thức pháp luật của ngƣời chƣa thành niên trên
địa bàn quận Hoàng Mai, Hà Nội.

mạnh mẽ đến ý thức pháp luật cũng nhƣ đối với bản thân pháp luật. Chẳng hạn,
ý thức pháp luật của ngƣời dân Việt Nam trong chế độ phong kiến đã chịu ảnh

6


hƣởng sâu sắc của ý thức hệ tƣ tƣởng Nho giáo và tƣ tƣởng chính trị - đạo đức
cuả dân tộc Việt. Nội dung Bộ luật Hồng Đức dƣới triều vua Lê Thánh Tông là
một ví dụ tiêu biểu, tƣ tƣởng văn hóa, đạo đức nho giáo cũng nhƣ văn hóa đạo
đức dân tộc đã thể hiện sâu sắc trong bộ luật nhƣ trật tự đạo đức trong gia đình,
xã hội và cả những sự đề cao vai trò của phụ nữ và ngƣời cao tuổi. Phạm trù ý
thức pháp luật có biểu hiện rất đa dạng, phong phú, vừa có sức ỳ to lớn lại vừa
thƣờng xuyên biến đổi do sự tác động của các hình thái ý thức xã hội khác,
nhất là trong thời đại bùng nổ thông tin nhƣ hiện nay. Sự biến động và tác động
thƣờng xuyên của các hiện tƣợng xã hội, những cảm nhận, thái độ, quan niệm,
các lý thuyết, tƣ duy pháp lý của con ngƣời, của các nhóm xã hội, của nhà nƣớc
và của toàn xã hội cũng vận động không ngừng. Sự bất bình của ngƣời dân về
một quyết định sai trái của cơ quan hành chính, sự trung lập về một văn bản
mới ra đời… Một quan điểm mới về cách thức, mức độ điều chỉnh của luật bảo
vệ môi trƣờng vv.. đều thuộc phạm trù ý thức pháp luật.
Trƣớc kia, một nhà khoa học Xô Viết nổi tiếng đã từng nhận định “thái
độ chủ quan của con người đối với pháp luật hiện hành và mong muốn về
những quy định pháp luật mới, được gọi là ý thức pháp luật” [1, tr.91]. Khi
một văn bản pháp luật ra đời và đƣợc áp dụng vào thực tế cuộc sống, điều luật
đó có tính hợp pháp hay không hợp pháp trong các xử sự của con ngƣời. Nếu
điều luật đó đƣợc đa số nhân dân công nhận và nghiêm túc chấp hành thì điều
luật đó có tính đúng đắn. Phạm vi tác động của ý thức pháp luật rất rộng, không
có lĩnh vực hành vi pháp luật nào của con ngƣời lại không cần đến tƣ duy nhận
thức pháp luật - xã hội, nhƣ TS. Nguyễn Minh Đoan đã nhận xét [18, tr.22].
Ý thức pháp luật kiểu của giai cấp công nhân đƣợc chứa đựng trong các

thức của con người quyết định sự tồn tại của họ, trái lại, chính sự tồn tại xã
hội của họ quyết định ý thức của họ” [7, tr.15]. Nhìn lại xã hội phong kiến
nƣớc ta, YTPL của ngƣời dân chịu sự quy định, chi phối của tính chất, đặc
điểm và những điều kiện kinh tế phong kiến chủ yếu là sản xuất nông nghiệp

8


lúa nƣớc. Những yếu tố xã hội khác nhƣ tƣ tƣởng, đạo đức, tập quán chi phối
lớn tới ý thức pháp luật của ngƣời dân. Hơn thế, pháp luật có nguồn gốc du
nhập và ảnh hƣởng của pháp luật Trung Quốc trong quá trình Bắc thuộc và
bản thân sự cai trị hà khắc, nhiều quy định chỉ đem lại lợi ích cho triều đình
mà đi ngƣợc lại lợi ích ngƣời dân nên ngƣời dân thƣờng có thái độ thờ ơ, coi
thƣờng và chống đối pháp luật, ứng xử chủ yếu theo phong tục, tập quán của
từng địa phƣơng. Các phong tục, tập quán ấy phần lớn mang tính phù hợp với
trật tự quản lý xã hội của địa phƣơng và đến nay vẫn phát huy giá trị tích cực.
Tuy nhiên, một số phong tục, tập quán lạc hậu vẫn tồn tại song song và là rào
cản trong quản lý và bảo đảm hiệu lực thống nhất của các văn bản pháp luật.
Trong thời kỳ cơ chế quản lý tập trung, bao cấp, ý thức pháp luật mang
nặng tính bình quân chủ nghĩa, ngƣời dân còn e dè, ngại sử dụng pháp luật,
tâm lý coi thƣờng hoặc thờ ơ với pháp luật. Chuyển sang giai đoạn phát triển
kinh tế thị trƣờng (KTTT), xây dựng nhà nƣớc pháp quyền (NNPQ), tự cuộc
sống đã rèn luyện cho con ngƣời ý thức tôn trọng, chấp hành pháp luật bởi họ
thấy điều đó là cần thiết, pháp luật thể hiện nhiều hơn các lợi ích của họ.
Nhƣng từ một phƣơng diện khác, do sự thôi thúc của đồng tiền, lợi nhuận
hoặc những lý do phi kinh tế khác, nhiều ngƣời không ngần ngại bất chấp
pháp luật hoặc có thái độ bất cần, coi thƣờng các quy định pháp luật. Đó là
những biểu hiện về sự quy định của tồn tại xã hội - tức là những điều kiện
kinh tế, văn hóa và cả các vấn đề pháp luật, nhà nƣớc đối với ý thức pháp luật.
Yêu cầu của một xã hội văn minh, hiện đại trên cơ sở phát huy, phát

trong lĩnh vực tâm lý pháp luật nhƣ trong cách suy nghĩ, các đánh giá, quan
niệm, những đòi hỏi về pháp luật của nhiều ngƣời vẫn chƣa theo kịp tƣ duy
hiện đại, điều kiện kinh tế, văn hóa - xã hội hiện đại. Tƣ duy điều hành công
việc nhà nƣớc theo kiểu thời chiến cũng còn rơi rớt lại ở nhiều cán bộ hành
chính nhà nƣớc, hay nhƣ tƣ duy về nhà nƣớc phải bao cấp các hoạt động xã
hội, tƣ duy của cơ chế “xin - cho” trong việc giải quyết các công việc của dân;
thái độ coi thƣờng pháp luật, tƣ tƣởng cát cứ, phép vua thua lệ làng…

10


Sự lạc hậu của ý thức pháp luật còn đƣợc thể hiện ở tâm lý pháp luật
phong kiến nhƣ sự thờ ơ, phủ nhận đối với pháp luật, biết đối phó với pháp
luật, biết hành vi đó bị pháp luật cấm nhƣng vẫn cố tình phạm tội và coi
chuyện đó là chuyện bình thƣờng chứ không hề run sợ trƣớc hành vi sai trái
của mình, tâm lý luôn muốn chống đối pháp luật. Tâm lý này không chỉ ở
ngƣời dân mà cả trong một bộ phận cán bộ nhà nƣớc có liên quan đến pháp
luật, dấu ấn của những tƣ tƣởng pháp luật thời bao cấp vẫn còn đậm nét nhƣ
soạn thảo các quy định pháp luật chủ yếu coi trọng yếu tố quản lý nhà nƣớc
mà ít chú ý đến sự thuận lợi cho ngƣời dân - những đối tƣợng phải thi hành
pháp luật. Tâm lý pháp luật của thời chiến tranh, quản lý tập trung bao cấp
vẫn còn ngự trị trong tƣ tƣởng, thái độ và biểu hiện thành những hành vi
không hợp pháp hoặc không hợp đạo đức. Điều đó đƣợc thể hiện ở trong cung
cách quản lý, giải quyết các vụ việc pháp lý của một bộ phận không nhỏ các
cán bộ hành chính hoặc trong hành vi vi phạm pháp luật của các cá nhân.
Việc dồn khó khăn về thủ tục pháp lý trong một số quy định pháp luật là một
biểu hiện, mặc dù công cuộc cải cách thủ tục hành chính những năm qua đã
khắc phục đƣợc rất nhiều hiện tƣợng này.
- Tính tiên phong của ý thức pháp luật: Là sản phẩm của tƣ duy, có tính
sáng tạo trong việc phản ánh đối với hiện thực khách quan nên trong nhiều

nhất định thuộc ý thức pháp luật của thời đại trƣớc đó, tất nhiên những yếu
tố đƣợc kế thừa có thể là tiến bộ hoặc không tiến bộ. Ví dụ: tập quán pháp là
những tập quán lƣu truyền trong xã hội phù hợp với lợi ích của giai cấp
thống trị đã đƣợc nhà nƣớc thừa nhận làm cho chúng trở thành những quy
tắc xử sự chung và đƣợc nhà nƣớc đảm bảo thực hiện. Đây là hình thức pháp
luật xuất hiện sớm nhất và sử dụng nhiều nhất trong các Nhà nƣớc chủ nô,
Nhà nƣớc phong kiến và hiện nay còn đƣợc sử dụng ở những Nhà nƣớc tƣ
sản có chế độ quân chủ lập hiến, nhƣng với mức độ nhất định và trong phạm
vi hẹp hơn so với các Nhà nƣớc trƣớc đây.

12


Trong bối cảnh đẩy mạnh CNH, HĐH, HNQT và xây dựng NNPQ
XHCN vì mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”,
chúng ta cần nghiên cứu học tập kế thừa chọn lọc các tƣ tƣởng, học thuyết về
nhà nƣớc, pháp luật, về cách tổ chức quyền lực nhà nƣớc và xây dựng, thực thi
pháp luật của các quốc gia phát triển trên thế giới, cần có sự chọn lọc tiếp thu cái
mới, tinh hoa tiến bộ của dân tộc và nhân loại. Nhƣ kế thừa các kỹ thuật pháp lý
về xây dựng pháp luật, các quan điểm khoa học về tổ chức hoạt động giám sát,
thanh tra, các loại hình dịch vụ pháp lý, tranh tụng tại phiên tòa vv..
- Sự tác động trở lại của ý thức pháp luật đối với tồn tại xã hội và đối
với các hình thái ý thức xã hội khác: YTPL không thụ động, phụ thuộc hoàn
toàn vào tồn tại xã hội mà sự phụ thuộc của YTPL cũng chỉ mang tính tƣơng
đối, ý thức pháp luật đến lƣợt mình có tác động trở lại đối với sự tồn tại xã
hội, với ý thức chính trị, đạo đức và các yếu tố thƣợng tầng kiến trúc chính trị
- pháp lý nhƣ nhà nƣớc và pháp luật, tùy thuộc vào ý thức pháp luật tiến bộ
hay lạc hậu mà sự tác động của nó có thể là thúc đẩy hay kìm hãm sự phát
triển của xã hội. Tƣ tƣởng, lý luận, quan điểm, thái độ đúng đắn, phù hợp tiến
bộ xã hội, sự tôn trọng và ý thức chấp hành pháp luật sẽ có vai trò to lớn đối

thống trị về các lợi ích chính trị, kinh tế, xã hội…của giai cấp mình cũng nhƣ
toàn xã hội; Mỗi quốc gia chỉ có một hệ thống pháp luật nhƣng có thể tồn tại
nhiều hệ thống ý thức pháp luật khác nhau. Đó là tƣ tƣởng, học thuyết, trƣờng
phái, quan điểm, nhận thức về pháp luật của các cá nhân, các nhóm xã hội rất
đa dạng về tính chất. Xét từ phƣơng diện cơ cấu xã hội, trong một quốc gia
theo đó, ngoài ý thức pháp luật của giai cấp thống trị, nó cũng phản ảnh
YTPL của các giai cấp khác trong xã hội nhƣ giai cấp bị trị; tầng lớp trung
gian, ý thức pháp luật tàn dƣ, hiện tại, tƣơng lai… Tuy nhiên thế giới quan
pháp lý của giai cấp thống trị thƣờng chi phối quan niệm, cách đánh giá,
phƣơng pháp tiếp cận các vấn đề chính trị - pháp lý của đời sống xã hội, từ
đó, định hƣớng các hoạt động pháp luật và các hoạt động xã hội khác. YTPL

14


của lực lƣợng cầm quyền là tiền đề tƣ tƣởng để xây dựng các giá trị, chuẩn
mực pháp luật của quốc gia. Do vậy, chỉ YTPL của giai cấp thống trị mới có
điều kiện đƣợc thể hiện đầy đủ trong pháp luật. Đồng thời cũng phần nào thể
hiện ý thức pháp luật của các tầng lớp, các nhóm xã hội . Điều này đƣợc thể
hiện rõ nét trong các kiểu pháp luật chủ nô, phong kiến. Nhƣng trong xã hội ta
giữa giai cấp công nhân, nông dân và các tầng lớp lao động phải có lợi ích
thống nhất với nhau về cơ bản, do đó, ý thức pháp luật tƣơng đối thống nhất.
Nó phản ánh sự thống nhất về chính trị, tƣ tƣởng của các giai cấp, tầng lớp
trong xã hội ta. Nhà nƣớc ta là NNPQ XHCN, của nhân dân, do nhân dân và
vì nhân dân, pháp luật thể hiện ý chí nhân dân lao động (NDLĐ). Bên cạnh
tính giai cấp thì ý thức pháp luật còn mang tính dân tộc, những tƣ tƣởng, quan
điểm liên quan đến sự tồn tại và phát triển, sự thịnh vƣợng của cả đất nƣớc và
của nhân loại nói chung. Mỗi quốc gia trên thế giới với vị trí địa lý, tình hình
kinh tế, chính trị, xã hội đều mang những dấu ấn riêng, tạo nên bản sắc dân
tộc đặc thù trong bức tranh nhiều màu sắc cộng đồng quốc tế. YTPL phản ánh

- Chức năng điều chỉnh: YTPL định hƣớng cho hành vi của con ngƣời
phù hợp hay không phù hợp với yêu cầu của pháp luật hiện hành, hoặc làm
cho hành vi của con ngƣời trở nên không phù hợp với các yêu cầu đó. Nhƣ
vậy ý thức pháp luật có chức năng điều chỉnh hành vi con người.
Các chức năng trên của YTPL liên hệ chặt chẽ với nhau và tác động
trong một cơ chế thống nhất, chúng bao gồm cả yếu tố đánh giá và dự báo xã
hội. Ý thức pháp luật luôn chứa đựng sự đánh giá thực hiện khách quan, hành
vi xử sự của con ngƣời dƣới lăng kính pháp lý, đồng thời cùng với việc đƣa ra
nguyên tắc mô hình hóa pháp lý cũng nhƣ trong thực hiện pháp luật.
YTPL tham gia vào tất cả các giai đoạn của quá trình điều chỉnh pháp
luật, là cơ sở tƣ tƣởng chỉ đạo toàn bộ quá trình điều chỉnh pháp luật để việc
điều chỉnh pháp luật đƣợc tiến hành đúng đắn, có cơ sở khoa học và đạt hiệu
quả cao. Trình độ văn hóa pháp lý và ý thức pháp luật của các tổ chức, cá nhân

16


mà đặc biệt là của đội ngũ những ngƣời trực tiếp xây dựng, tổ chức thực hiện
và bảo vệ pháp luật có ảnh hƣởng rất lớn tới hiệu quả điều chỉnh pháp luật.
1.1.4. Cơ cấu của ý thức pháp luật
YTPL là một hiện tƣợng chính trị - pháp lý phức tạp. Căn cứ vào những
tiêu chí khác nhau có thể chia YTPL thành những bộ phận cấu thành khác
nhau. Trong khoa học luật học tồn tại những quan điểm khác nhau về cơ cấu ý
thức pháp luật, mỗi cách phân chia có ý nghĩa nhất định nhằm khám phá bản
chất, đặc điểm và vai trò của ý thức pháp luật… Theo quan điểm chung đƣợc
thể hiện trong nhiều công trình khoa học. Nhƣ trong các giáo trình Lý luận
chung về nhà nƣớc và pháp luật của GS. TS. Phạm Hồng Thái cùng đồng chủ
biên là PGS. TS. Đinh Văn Mậu, PGS. TS. Hoàng Thị Kim Quế vv... Đôi khi
hai bộ phận này còn đƣợc gọi là hai trình độ, mức độ thể hiện của ý thức pháp
luật. Bản thân tác giả luận văn cũng tán đồng quan điểm này và xét trên