ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

HÀ THẾ ANH

GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT BƯỞI DIỄN
THEO HƯỚNG BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN THANH SƠN, TỈNH PHÚ THỌ

LUẬN VĂN THẠC SĨ
KINH TẾ NÔNG NGHIỆP

THÁI NGUYÊN, NĂM 2020


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

HÀ THẾ ANH

GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT BƯỞI DIỄN
THEO HƯỚNG BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN THANH SƠN, TỈNH PHÚ THỌ
Ngành: Kinh tế nông nghiệp
Mã số: 8620115

LUẬN VĂN THẠC SĨ
KINH TẾ NÔNG NGHIỆP

Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Văn Tâm


quá trình thực hiện đề tài. Xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Đảng Ủy,
HĐND, UBND và bà con nông dân các xã Tân Lập, Tất Thắng, Thắng Sơn đã
giúp tôi trong quá trình thực hiện và thu thập số liệu, nghiên cứu về luận văn.
Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo
mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi
hoàn thành luận văn./.


3

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .............................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................... ii
MỤC LỤC........................................................................................................ iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ............................................................. vii
DANH MỤC CÁC BẢNG.............................................................................. vii
DANH MỤC BIỂU ĐỒ .................................................................................. vii
TRÍCH YẾU LUẬN VĂN ............................................................................. ix
1. Mục tiêu của đề tài ....................................................................................... ix
1.1. Mục tiêu chung......................................... Error! Bookmark not defined.
2.2 Mục tiêu cụ thể.......................................... Error! Bookmark not defined.
2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu................................................................ ix
2.1. Đối tượng nghiên cứu............................... Error! Bookmark not defined.
2.2. Phạm vi nghiên cứu.................................. Error! Bookmark not defined.
3. Phương pháp nghiên cứu.............................................................................. ix
3.3.1. Chọn điểm nghiên cứu .......................... Error! Bookmark not defined.
3.3.2. Phương pháp thu thập thông tin ............ Error! Bookmark not
defined.
3.3.3. Phương pháp và phân tích xử lý số liệu .................................................. x
4. Kết luận ......................................................................................................... x

2.3. Phương pháp nghiên cứu.......................................................................... 20
2.3.1. Chọn điểm nghiên cứu .......................................................................... 20
2.3.2. Phương pháp thu thập thông rin............................................................ 20
2.3.3. Phương pháp phân tích xử lý số liệu..................................................... 22
2.4. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu ................................................................... 22
2.4.1. Nhóm chỉ tiêu về phát triển sản xuất..................................................... 22
2.4.2. Nhóm chỉ tiêu về kết quả, hiệu quả kinh tế........................................... 22
2.4.3. Các chỉ tiêu về hiệu quả xã hội ............................................................. 23
2.4.4. Các chỉ tiêu về hiệu quả môi trường ..................................................... 23


5

Chương 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THẢO LUẬN ............................... 24
3.1.Thực trạng phát triển sản xuất bưởi Diễn tại Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ... 24
3.1.1. Diện tích, năng suất, sản lượng ............................................................. 24
3.1.2. Các yếu tố nguồn lực phục vụ sản xuất bưởi Diễn trên địa bàn huyện
Thanh Sơn ....................................................................................................... 28
3.1.3. Kỹ thuật trồng, chăm sóc bưởi Diễn trên địa bàn huyện Thanh Sơn.... 30
3.1.4. Thực trạng sản xuất bưởi Diễn của hộ điều tra..................................... 32
3.2. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sản xuất bưởi Diễn trên địa
bàn huyện Thanh Sơn...................................................................................... 44
3.2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sản xuất bưởi Diễn..................... 44
3.2.2. Phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức đối với hoạt động
phát triển sản xuất bưởi Diễn trên địa bàn huyện Thanh Sơn......................... 47
3.3. Giải pháp phát triển sản xuất bưởi Diễn theo hướng bền vững trên địa bàn
huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ ..................................................................... 48
3.3.1. Quan điểm, định hướng và mục tiêu phát triển bưởi Diễn trên địa bàn
huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ ..................................................................... 48
3.3.2. Các giải pháp phát triển sản xuất bưởi Diễn theo hướng bền vữngtrên

ĐVT

Đơn vị tính

GO

Tổng giá trị sản xuất

Ha

Hec ta

HĐND

Hội đồng nhân dân

IC

Chi phí trung gian

LĐ

Lao động

LĐ NN

Lao động nông nghiệp

Pr


Bảng 3.4. Tình hình lao động trong sản xuất nông nghiệp tại Thanh Sơn ..... 28
Bảng 3.5. Tình hình đầu tư sản xuất bưởi Diễn trên địa bàn huyện ............... 29
Bảng 3.6. Tình hình cơ bản về chủ hộ điều tra ............................................... 32
Bảng 3.7. Tình hình lao động và nhân khẩu của hộ điều tra .......................... 33
Bảng 3.8. Diện tích sản xuất bưởi Diễn của các hộ điều tra ........................... 34
Bảng 3.9. Tình hình sản xuất bưởi Diễn phân theo thành phần kinh tế hộ..... 35
Bảng 3.10: Chi phí sản xuất cho 1 ha bưởi Diễn thời kỳ kiến thiết cơ bản.... 36
Bảng 3.11: Chi phí sản xuất cho 1 ha bưởi Diễn thời kỳ kinh doanh............. 36
Bảng 3.12: Hiệu quả sản xuất bưởi Diễn bình quân 1 ha năm đầu tiên sau thời
kỳ kiến thiết cơ bản ......................................................................................... 37
Bảng 3.13: Hiệu quả sản xuất bưởi Diễn bình quân 1 ha ............................... 38
Bảng 3.14. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sản xuất bưởi Diễn trên địa
bàn huyện Thanh
Sơn............................................................................................. 46
Bảng 3.15: Phân tích SWOT trong sản xuất bưởi Diễn.................................. 47

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


8

DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1. Tình hình lao động trong sản xuất nông nghiệp tại Thanh Sơn . 29
Biểu đồ 3.2. Kênh tiêu thụ 1 ........................................................................... 40
Biểu đồ 3.3. Kênh tiêu thụ 2 ........................................................................... 40

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN


quan đến phát triển kinh tế địa phương và phát triển cây bưởi. Phương pháp
thu

thập

thông

tin

sơ

(PRA):Sửdụngcâuhỏimở,thôngqua

cấpđánhgiácósựthamgiacủangườidân
phươngphápnàytrựctiếptiếpcậncác

chủhộ,cácđốitượngcóliênquanđếnsảnxuất

bưởiDiễn,đểhiểubiếtđược

thựctrạng,nhữngkhókhăn,thuậnlợitrongquátrìnhsản
quan.Thuthậpthôngtinquacáccánbộcókinhnghiệmtạiđịa

xuấtmộtcáchkhách
phương,người

lãnhđạotrongcộngđồngvànhữngngườidâncóuytíntrongcộng đồng.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN


Phương p háp p hâ n tí ch xử l ý
s ố l i ệu :
Phương pháp thống kê mô tả: Mô tả sự biến động cũng như xu hướng
phát

triển

củahiệntượngkinhtếxãhộithôngquasốliệuthuthậpđược.Phương

phápnàyđược dùng để tính toán, đánh giá các kết quả nghiên cứu từ các phiếu
điều tra.
Phươngphápsosánh:Sửdụngphươngphápdãysốthờigianvàsosánh cácchỉ
tiêutínhtoángiữacácngành,giữacácvùng,giữacácnhómsảnphẩm theotừngngành,
từ đó có những giải pháp cụ thể.
Phương pháp phân tích SWOT: Phân tích mặt mạnh, mặt yếu, cơ hội,
thách thức: khuyến khích việc thu thập ý kiến, cân nhắc và đưa ra lựa chọn,
được sử dụng trong các buổi thảo luận nhóm.
4. Kết luận
Qua quá trình nghiên cứu về hiệu quả sản xuất bưởi Diễn của các hộ gia
đình ở huyện Thanh Sơn tỉnh Phú Thọ, tôi có một số kết luận sau :
Huyện Thanh Sơn có điều kiện đất đai khí hậu thuận lợi để phát triển
cây ăn quả, đặc biệt là cây ăn quả có múi như bưởi Diễn
Sản xuất bưởi Diễn trên địa bàn huyện Thanh Sơn những năm qua đã
đạt

được

kếtquảnhấtđịnhcảvềdiệntích,năngsuấtvàsảnlượng.Năm2016,diện

tích,sảnlượng bưởi Diễn trên địa bàn huyện là 285,49 ha và 642,50 tấn. Năm


Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


12

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong phát triển kinh tế - xã hội, huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ đã và đang đạt được
những kết quả to lớn, tỷ lệ hộ nghèo giảm, thu nhập của người dân tăng nhanh, chất lượng
cuộc sống ngày càng được cải thiện. Huyện Thanh Sơn đã định hướng khuyến khích phát
triển kinh tế đa dạng trên nhiều lĩnh vực. Ngành nông nghiệp đã có đóng góp quan trọng,
huyện đã xây dựng và triển khai thực hiện hiệu quả ba đề án nông nghiệp (Phát triển kinh
tế đồi rừng, phát triển sản xuất lương thực, phát triển chăn nuôi trâu, bò chất lượng cao);
trong đó nội dung tập trung cải tạo vườn tạp được quan tâm nhằm tái cơ cấu ngành trồng
trọt, nâng cao giá trị sản xuất trên một đơn vị diện tích đất sản xuất nông nghiệp, cây bưởi
Diễn được ưu tiên lựa chọn là một trong số cây trồng phát triển kinh tế lâu dài của huyện,
tổng diện tích bưởi Diễn toàn huyện là 510 ha. Bưởi Diễn đã có từ lâu và phát triển qua
nhiều giai đoạn, trong giai đoạn hiện tại người trồng bưởi Diễn trong huyện có công ăn
việc làm và thu nhập cho hộ gia đình, góp phần giảm đói nghèo.
Mặc dù đã có nhiều cố gắng tạo vùng hàng hoá có chất lượng cao và sẵn sàng các
điều kiện để xây dựng nhãn hiệu cho sản phẩm bưởi Diễn Thanh Sơn, nhưng việc mở rộng
diện tích trồng còn gặp một số khó khăn như: Việc nhân giống, sâu bệnh gây hại và biện
pháp phòng trừ, kỹ thuật canh tác, chăm sóc, tạo tán, tỉa cảnh, quy trình sản xuất chưa
được người dân thực hiện đúng cách. Phát triển cây bưởi Diễn vẫn chưa theo quy hoạch,
ngoài ra, hiện nay bưởi Diễn trên địa bàn huyện Thanh Sơn đã biểu hiện những nhược
điểm cơ bản như: Sâu bệnh nhiều, mã quả không đẹp, nên khó có được chỗ đứng trên thị
trường, việc tiêu thụ sản phẩm còn mang tính tự phát, thiếu thông tin về yêu cầu của thị

2.2. Mục tiêu cụ thể
- Hệ thống hóa lý luận và thực tiễn về phát triển sản xuất bền vững bưởi Diễn.
- Đánh giá thực trạng phát triển sản xuất bưởi Diễn trên địa bàn huyện Thanh Sơn,
tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2016 – 2019; phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới phát triển sản xuất
bưởi Diễn trên địa bàn huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ.
- Phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội phát triển trong sản xuất bưởi Diễn trên địa
bàn huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ.
- Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển sản xuất bưởi Diễn theo hướng bền vững
trên
địa bàn huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ trong những năm
tới.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là phát triển sản xuất bưởi Diễn theo hướng bền
vững trên địa bàn huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Về không gian
Hầu hết các xã trên địa bàn huyện Thanh Sơn đều có diện tích trồng Bưởi Diễn. Chọn
3 xã làm điểm nghiên cứu từ 3 vùng đều có diện tích trồng bưởi Diễn từ 5 năm trở lên và
đại diện cho các tiểu vùng sinh thái của huyện; đó là xã Tân Lập, Tất Thắng và Thắng
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


14

Sơn. Mỗi xã chọn 30 hộ, mẫu chọn ra vừa phải đảm bảo tính đại diện cho toàn vùng, vừa
phải đại diện suy rộng cho cả huyện.
- Về thời gian

tăng tiến về mọi mặt của nền kinh tế. Phát triển kinh tế được xem như là quá trình biến đổi
cả về lượng và về chất; nó là sự kết hợp một cách chặt chẽ quá trình hoàn thiện của hai
vấn đề về kinh tế và xã hội ở mỗi quốc gia (Đỗ Kim Chung, 2009). Theo cách hiểu như
vậy, nội dung của phát triển kinh tế được khái quát theo ba tiêu thức:
Một là, sự gia tăng tổng lượng của cải trong mỗi nền kinh tế , theo đó, thu nhập bình
quân trên một đầu người ngày càng được cải thiện. Đây là tiêu thức thể hiện quá trình biến
đổi về lượng của nền kinh tế, là điều kiện cần để nâng cao mức sống vật chất của một quốc
gia và thực hiện những mục tiêu khác của phát triển.
Hai là, sự chuyển đổi cơ cấu kinh tế theo hướng gia tăng đóng góp của ngành công
nghiệp chế tạo và dịch vụ. Đây là tiêu thức phản ánh sự biến đổi về chất kinh tế của một
quốc gia.
Ba là, sự thay đổi tích cực không ngừng trên các kĩnh vực kinh tế - xã hội. Mục
tiêu cuối cùng của sự phát triển kinh tế trong các quốc gia không phải là tăng trưởng hay
chuyển dịch cơ cấu kinh tế, mà là việc xoá bỏ nghèo đói, suy dinh dưỡng, sự tăng lên của
tuổi thọ bình quân, khả năng tiếp cận đến các dịch vụ y tế, nước sạch, trình độ dân trí giáo
dục của quảng đại quần chúng nhân dân v.v... Hoàn thiện các tiêu chí trên là sự thay đổi
về chất xã hội của quá trình phát triển.
Sản xuất là quá trình kết hợp tư liệu sản xuất với sức lao động của con người để tạo
ra sản phẩm hữu ích. Như vậy phát triển sản xuất được coi là một quá trình tăng tiến về
quy mô (sản lượng) và hoàn thiện về cơ cấu.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


16

Trong cơ chế thị trường hiện nay, các doanh nghiệp cũng như các tổ chức kinh tế khi
tiến hành phát triển sản xuất phải lựa chọn ba vấn đề kinh tế cơ bản đó là: Sản xuất cái gì?


trong 1 thời gian nhất định, thường là 1 năm

17

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


18

1.1.2. Phát triển bền vững
Phát triển bền vững là một khái niệm thuật ngữ lần đầu tiên xuất hiện vào năm 1980
trong trong ấn phẩm “Chiến lược bảo tồn Thế giới” (công bố bởi Hiệp hội Bảo tồn Thiên
nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên Quốc tế ) với nội dung rất đơn giản: "Sự phát triển của
nhân loại không thể chỉ chú trọng tới phát triển kinh tế mà còn phải tôn trọng những nhu
cầu tất yếu của xã hội và sự tác động đến môi trường sinh thái học". Khái niệm này được
phổ biến rộng rãi vào năm 1987 trong báo cáo “Our Common Future”của Ủy ban Môi
trường và Phát triển Thế giới - WCED (nay là Uỷ ban Brundtland) với nội dung ghi rõ:
Phát triển bền vững là "sự phát triển có thể đáp ứng được những nhu cầu hiện tại mà không
ảnh hưởng, tổn hại đến những khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai...”. Nói
cách khác, phát triển bền vững phải bảo đảm có sự phát triển kinh tế hiệu quả, xã hội công
bằng và môi trường được bảo vệ, gìn giữ. Để đạt được điều này, tất cả các thành phần kinh
tế - xã hội, chính quyền, các tổ chức xã hội... phải bắt tay nhau thực hiện nhằm mục đích
dung hòa mà theo F.Castri có 3 lĩnh vực chính : Kinh tế - Xã hội - Môi trường. Ngày nay,
khái niệm phát triển bền vững được các nhà khoa học bổ sung và hoàn thiện trong văn kiện
Hội nghị RIO92 (Braxin). Bên cạnh yếu tố môi trường tài nguyên thiên nhiên, yếu tố môi trường xã hội
được nhấn mạnh ý nghĩa quan trọng của nó. Hội nghị Thượng đỉnh Thế giới về Phát triển
bền vững tổ chức ở Johannesbug (Cộng hoà Nam Phi) năm 2002 đã xác định: Phát triển

thúc đẩy sự tham gia, đóng góp của các đối tượng thụ hưởng, tinh thần đối thọai và hợp
tác, sự công bằng bình đẳng về giới, giữa các sắc tộc và các thế hệ, v.v...và iv/

Đề xuất

biện pháp, thiết lập những định chế và cơ chế, sử dụng những phương tiện cần thiết để
kinh tế - xã hội chuyển đổi theo hướng phát triển bền vững. Rõ ràng là, để đáp ứng được
những tiêu chí trên của phát triển bền vững, quốc gia cũng như cộng đồng quốc tế cần
quyết tâm chính trị rất cao và bền bỉ.
1.1.2.1. Điều kiện của phát triển bền vững
Công bằng và bình đẳng: Phát triển bền vững phụ thuộc rất nhiều vào sự công bằng
và bình đẳng. Tùy mức độ của nó, khác biệt giầu nghèo giữa các tầng lớp dân chúng sẽ
nhiều hay ít, các chương trình xóa đói giảm nghèo như do Ngân hàng Thế giới và Qũy tiền
tệ Quốc tế đề xướng sẽ đạt được thành công tới mức độ nào. Công bằng và bình đẳng ảnh
hưởng tới khả năng và mức độ thỏa mãn yêu cầu của các thành phần xã hội. Có thêm công
bằng và bình đẳng thì các nước nghèo sẽ có điều kiện thuận lợi để thoát khỏi vòng luẩn
quẩn của sự chậm tiến và như vậy sẽ đóng góp thỏa đáng cho Phát Triển Bền Vững trong
nước và trên thế giới.
Tinh thần liên đới phụ thuộc lẫn nhau: Phát triển bền vững đòi hỏi tinh thần liên
đới của mỗi quốc gia và quốc tế, của thế hệ hiện tại với thế hệ trong tương lai. Cộng đồng
thế giới và dân tộc mỗi nước có quyền lợi chung trong đề phòng ô nhiễm, bảo toàn di sản
sinh thái. Trong mọi lãnh vực, những quan hệ hợp tác quốc tế, giao dịch và trao đổi cho
thấy sự liên hệ phụ thuộc lẫn nhau giữc các nước. Nhằm giải quyết các thử thách lớn như
xóa đói giảm nghèo, quản trị toàn cầu hóa, bảo vệ môi trường - môi sinh không thể thiếu
vắng quyết tâm chung và là một điều kiện chính.
Quyền tự quản, tự quyết: Dự án phát thiển bền vững không thể tiến hành được nếu
quyền tự quản, tự quyết của các quốc gia, các sắc tộc, các đoàn thể, v.v... trong việc chọn
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn