ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
---------------------------

Chu Thanh Vân

CHÍNH SÁCH CỦA ANH ĐỐI VỚI EU
TỪ 1992 ĐẾN 2016

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUỐC TẾ HỌC

Hà Nội - 2018


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
---------------------------

Chu Thanh Vân

CHÍNH SÁCH CỦA ANH ĐỐI VỚI EU
TỪ 1992 ĐẾN 2016
Chuyên ngành:

Quan hệ Quốc tế

Mã số:

62 31 02 06

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUỐC TẾ HỌC

LỜI CẢM ƠN
MỤC LỤC.............................................................................................................................................. 1
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.................................................................................................... 4
DANH MỤC SƠ ĐỒ......................................................................................................................... 5
MỞ ĐẦU................................................................................................................................................. 6
1. Lý do chọn đề tài........................................................................................................................ 6
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu....................................................................................... 8
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu....................................................................................... 9
4. Phƣơng pháp nghiên cứu...................................................................................................... 10
5. Đóng góp của luận án............................................................................................................. 11
6. Bố cục của luận án................................................................................................................... 11
Chƣơng 1. TỔNG QUAN LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU.................................................... 13
1.1. CÁC LÝ THUYẾT TIẾP CẬN QUAN HỆ ĐỐI NGOẠI VÀ CHÍNH SÁCH
CỦA ANH VỚI EU........................................................................................................................... 13
1.1.1. Lý thuyết tiếp cận quan hệ quốc tế............................................................................ 13
1.1.2. Lý thuyết hoạch định chính sách đối ngoại............................................................ 17
1.1.3. Tiếp cận ba cấp độ trong hoạch định chính sách.................................................. 20
1.2. CHÍNH SÁCH CỦA ANH ĐỐI VỚI EU GIAI ĐOẠN 1992-2016...................... 24
1.2.1. Các yếu tố ảnh hƣởng đến chính sách đối ngoại của Anh................................ 24
1.2.2. Thực tế điều chỉnh chính sách của Anh với EU giai đoạn 1992-2016.........32
1.3. TRIỂN VỌNG QUAN HỆ ANH - EU VÀ ẢNH HƢỞNG CỦA QUAN HỆ
NÀY ĐẾN CHỦ NGHĨA KHU VỰC VÀ TOÀN CẦU HÓA HẬU BREXIT..........36
1.4. NHẬN XÉT VỀ CÁC TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU VỀ ĐỀ TÀI CHÍNH SÁCH
CỦA ANH VỚI EU........................................................................................................................... 39
1.4.1. Những kết quả đạt đƣợc và những hạn chế........................................................... 39
1.4.2. Hƣớng phát triển của đề tài.......................................................................................... 41
Chƣơng 2. CƠ SỞ HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH CỦA ANH VỚI
LIÊN MINH CHÂU ÂU............................................................................................................... 43
2.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN..................................................................................................................... 43
2.1.1. Chính sách đối ngoại của Anh với EU nhìn từ lý thuyết về lợi ích quốc gia

3.3.2. Đối với vấn đề tị nạn và nhập cƣ............................................................................. 109
3.3.3. Đối với hợp tác trên lĩnh vực luật pháp và chống tội phạm,
chống khủng bố................................................................................................................................ 110
3.4. CHÍNH SÁCH BREXIT CỦA ANH ĐỐI VỚI EU................................................... 112
3.4.1. Các nguyên nhân bên ngoài tác động đến chính sách Brexit của Anh ......112
3.4.2. Các nguyên nhân bên trong nƣớc Anh dẫn đến chính sách Brexit.............113
3.5. TIỂU KẾT.................................................................................................................................. 117
2


CHƢƠNG 4. ĐÁNH GIÁ VÀ TRIỂN VỌNG CHÍNH SÁCH CỦA ANH
ĐỐI VỚI EU.................................................................................................................................... 120
4.1. ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH CỦA ANH VỚI EU TỪ NĂM 1992
ĐẾN NĂM 2016.............................................................................................................................. 120
4.1.1. Đánh giá chính sách của Anh đối với EU trong giai đoạn 1992-2016
từ quan điểm lợi ích quốc gia...................................................................................................... 121
4.1.2. Đánh giá chính sách của Anh đối với EU theo mô hình hoạch định và
tiếp cận ba cấp độ............................................................................................................................. 129
4.2. ĐÁNH GIÁ ẢNH HƢỞNG CỦA CHÍNH SÁCH BREXIT ĐỐI VỚI ANH,
KHU VỰC VÀ THẾ GIỚI........................................................................................................... 132
4.2.1. Đối với nƣớc Anh.......................................................................................................... 132
4.2.2. Đối với EU........................................................................................................................ 134
4.2.3. Ảnh hƣởng của Brexit đối với các khu vực khác và thế giới.......................136
4.3. TRIỂN VỌNG CHÍNH SÁCH CỦA ANH ĐỐI VỚI EU TRONG NGẮN
HẠN VÀ TRUNG HẠN............................................................................................................... 138
4.3.1. Chính sách hợp tác về kinh tế................................................................................... 138
4.3.2. Chính sách hợp tác về an ninh quốc phòng.......................................................... 139
4.3.3. Chính sách hợp tác về các lĩnh vực khác.............................................................. 141
4.4. GỢI Ý CHÍNH SÁCH CHO VIỆT NAM TRONG QUAN HỆ VỚI ANH
VÀ EU.................................................................................................................................................. 142

Sơ đồ 4: Quy trình ra quyết định theo Mô hình Đa nguyên............................61

5


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Hiện nay, trong xu hƣớng ngoại giao mở và quốc tế hóa - toàn cầu hóa,
nghiên cứu chính sách đối ngoại càng ngày càng chiếm vị trí quan trọng và
cần thiết đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa đang diễn ra mạnh mẽ ở khắp
nơi, và tính phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia ngày càng tăng. Trong số
này, quan hệ của Anh với Liên minh Châu Âu (EU) là một ví dụ khá tiêu biểu.
Nhìn lại lịch sử gắn bó giữa Anh và EU, mối quan ngại của lãnh đạo những
nƣớc lớn và các tổ chức khu vực cùng học giả thế giới và nhân dân Anh về
tƣơng lai lâu dài của mối quan hệ giữa hai đối tác này ngày càng tăng, nhất là
trong bối cảnh cuộc trƣng cầu dân ý ngày 23/6/2016 ở Anh đã diễn ra với kết
quả nghiêng về phía đòi rút Anh ra khỏi khối EU.
Thực tế là vị trí của Anh trong EU luôn bị giới chính trị và học giả thế
giới và Việt Nam nghi ngờ. Nhiều ngƣời băn khoăn tại sao nƣớc Anh ngày ấy,
một cƣờng quốc đứng nhất nhì thế giới, lại phải trải qua nhiều lần xin gia nhập
Cộng đồng Châu Âu (EC) mới đƣợc chấp nhận, trong khi một số nƣớc khác,
yếu và kém thế hơn nhiều, dễ dàng có đƣợc lời mời tham gia liên minh này. Từ
ngày chính thức tham gia vào EC (năm 1973) và sau này là EU (năm 1992), Anh
gần nhƣ chƣa bao giờ dốc sức vào việc xây dựng một châu Âu thống nhất, toàn
vẹn. Trên trang web chính thức giới thiệu các quốc gia, khu vực Đồng tiền chung
Châu Âu (Eurozone), và Khu vực Không Biên giới Schengen của EU tính đến 11-2017, nƣớc Anh chỉ có tên trong mục “quốc gia thành viên” và hoàn toàn
không có tên trong hai danh sách quan trọng là “Quốc gia sử dụng đồng Euro”
và “Thành viên tham gia Khu vực Không Biên giới Schengen”. Cuộc khủng
hoảng kinh tế tài chính tiền tệ năm 2008-2009, cùng với khủng hoảng ngƣời di
cƣ đến EU những năm gần đây đã gây ra sự rạn nứt khó hàn gắn trong nội bộ

1 Chữ viết tắt của Britain và Exit, hàm ý chỉ phong trào đƣa nƣớc Anh ra khỏi EU.
7


liên kết khu vực, châu lục, toàn cầu đang cần phải cơ cấu lại cho hợp lý hơn.
Đồng thời đặt ra những vấn đề bức thiết về lý luận đòi hỏi phải có những
nghiên cứu sâu sắc về nó. Hiện tƣợng này cũng đặt ra câu hỏi lớn cho các nhà
lãnh đạo ASEAN, EU và nhiều tổ chức khu vực khác về hƣớng giải quyết
những vấn đề nội bộ để cùng nhau hoàn thành những mục tiêu hội nhập khu
vực. Trong nhiều năm phát triển ổn định và liên tục mở rộng, từ năm 1992
đến năm 2016, Anh là nƣớc duy nhất đòi rút khỏi Liên minh châu Âu. Sự
kiện Brexit, vì thế, làm nảy sinh nhu cầu cấp thiết phải tìm hiểu những khác
biệt trong chính sách của nƣớc Anh đối với Liên minh so với chính sách hội
nhập của các quốc gia khác, nhằm giải thích sự rút ra khỏi EU của Anh từ góc
nhìn chính sách, đồng thời giúp ngăn ngừa những mầm mống ly khai khác có
thể nảy sinh.
Một lý do khác khiến tác giả luận án lựa chọn đề tài này vì từ trƣớc tới
nay, việc Anh là thành viên của EU thƣờng đƣợc các học giả và nhà nghiên
cứu nhìn nhận theo tiếp cận hội nhập khu vực. Đề tài xem xét chính sách của
Anh đối với EU từ tổng hợp các góc độ của chính sách hội nhập, hợp tác và ly
khai chƣa có. Vì thế, tác giả mong muốn nhìn nhận, đánh giá và xem xét
những chính sách đặc thù đócủa Anh đối với EU, và những tác động của nó
đối với nƣớc Anh, với EU, và vấn đề hội nhập khu vực thời kỳ hậu Brexit.
Với những lý do trên, tác giả đã lựa chọn đề tài “Chính sách của Anh
đối với EU từ 1992 đến 2016” làm đề tài cho luận án tiến sĩ của mình.
2.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1. Mục đích nghiên cứu


3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài là chính sách của Anh đối với EU giai
đoạn 1992-2016.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi thời gian: Luận án tập trung vào khoảng thời gian từ năm
1992, khi EU chính thức đƣợc thành lập trên cơ sở chuyển đổi từ Cộng đồng
Châu Âu (EC) giai đoạn trƣớc. Năm 2016 là thời điểm phong trào Brexit phát
triển mạnh mẽ với đỉnh điểm là chiến thắng của những ngƣời ủng hộ chủ
trƣơng tách Anh ra khỏi EU trong cuộc trƣng cầu dâu ý ngày 23-6-2016. Để
thuận tiện cho việc trình bày trong luận án, những nội dung liên quan đến
Liên minh châu Âu trƣớc năm 1992 sẽ đƣợc gọi là EC, và sau năm 1992 sẽ
đƣợc gọi là EU.
Phạm vi không gian: đề tài nghiên cứu chủ yếu bao trùm hai đối tƣợng:
Anh và EU.
9


Phạm vi nội dung: Do quan hệ Anh - EU là quan hệ của một quốc gia
với một tổ chức khu vực nên luận án nghiên cứu những chính sách đặc thù
của Anh đối với EU nhƣ chính sách hội nhập vào EU trên các lĩnh vực khác
nhau, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế; chính sách hợp tác trong các vấn đề có
lợi ích chung với EU; và chính sách ly khai trên cơ sở của những tính toán về
lợi ích quốc gia năm 2016.
4. Phƣơng pháp nghiên cứu
Luận án sử dụng hƣớng tiếp cận và những phƣơng pháp nghiên cứu
sau để thực hiện đề tài:
Về hướng tiếp cận và khung lý thuyết: Luận án sử dụng hƣớng tiếp
cận ba cấp độ trong nghiên cứu quan hệ quốc tế, bao gồm cấp độ cá nhân
(nguyên thủ quốc gia), cấp độ quốc gia và cấp độ quốc tế. Ở cấp độ cá nhân,

nói riêng. Về thực tiễn, luận án góp phần nâng cao nâng cao hiểu biết về
chính sách hội nhập, hợp tác và ly khai của Anh với EU, qua đó hiểu thêm về
tính chất hội nhập và gắn kết của khối EU cũng nhƣ những tác động của sự ly
khai của Anh đối với tổ chức này và đối với các vấn đề quốc tế ở khu vực
châu Âu và trên thế giới. Ngoài ra, luận án còn là bản tổng kết đầy đủ, cập
nhật về các chính sách của Anh đối với EU trong một khoảng thời gian kéo
dài 24 năm, từ 1992 đến 2016. Trong đó, chính sách ly khai của Anh ra khỏi
EU (Brexit) mới diễn ra năm 2016 cũng sẽ đƣợc phân tích kỹ.

6. Bố cục của luận án
Chương 1: Tổng quan lịch sử nghiên cứu
Chƣơng này nghiên cứu những tài liệu liên quan trực tiếp đến đề tài.
Các tài liệu đƣợc phân chia theo nhóm: nghiên cứu lý luận và những nhân tố
tác động trực tiếp tới việc hoạch định chính sách đối ngoại nói chung, chính
sách của Anh đối với EU trong thời gian từ năm 1992 đến năm 2016 nói
riêng. Các nghiên cứu về dự báo chính sách của Anh với EU trong tƣơng lai
gần cũng đƣợc khảo sát và tóm lƣợc ở đây.
11


Chương 2: Cơ sở của việc hoạch định chính sách của Anh với Liên minh
châu Âu
Chƣơng này nghiên cứu những cơ sở lý luận và thực tiễn tác động tới
việc hoạch định chính sách của Anh với EU. Phần cơ sở lý luận đề cập đến
thuyết phụ thuộc trong hệ thống quốc tế, các nội hàm quan trọng trong hoạch
định chính sách gồm chủ quyền và lợi ích quốc gia, và tiếp cận ba cấp độ (cá
nhân, quốc gia, và hệ thống quốc tế) trong phân tích chính sách. Phần cơ sở
thực tiễn nghiên cứu chính sách của Anh đối với EU thời kỳ trƣớc năm 1992
và thái độ của Anh đối với việc hội nhập sâu vào EC và EU.
Chương 3: Nội dung và việc triển khai chính sách của Anh đối với EU

SÁCH CỦA ANH VỚI EU
1.1.1. Lý thuyết quan hệ quốc tế, hội nhập quốc tế, hệ thống thế giới
Các chuyên gia Việt Nam đã có một số công trình nghiên cứu đáng chú
ý về lĩnh vực này. Nổi bật nhất phải kể đến cuốn sách Lý thuyết Quan hệ Quốc
tế (Nhà xuất bản Thế giới ấn hành năm 2017) do Hoàng Khắc Nam chủ biên.
Cũng Hoàng Khắc Nam (2011&2014) với các cuốn sách Quyền lực trong Quan
hệ quốc tế - Lịch sử và vấn đề (NXB Văn hóa Thông tin, 2011) [39] và Một số
vấn đề lý luận Quan hệ quốc tế dưới góc nhìn lịch sử (NXB Chính trị Quốc gia,
2014) [40] đã giải thích chi tiết mục đích và sự ra đời của các trƣờng phái
nghiên cứu quan hệ quốc tế phổ biến trên thế giới, theo đó quyền lực đóng vai
trò lý thuyết trung tâm. Nhóm tác giả Nguyễn Bằng Tƣờng (chủ biên) cùng
13


Vũ Quang Vinh và Nguyễn Xuân Sơn (2002) chủ biên một cuốn sách khác có
tên Quan điểm Mác-xít về một số lý thuyết quan hệ quốc tế của các nước
phương Tây hiện nay (NXB Chính trị Quốc gia) [64] đã đƣa ra bản tổng quát
về một số trƣờng phái lý thuyết trong quan hệ quốc tế của một số nƣớc
phƣơng Tây giai đoạn cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Các tác giả đồng thời
đƣa ra những đánh giá về từng trƣờng phái từ góc nhìn của chủ nghĩa Mác.
Một tác giả khác, Đinh Thị Hiền Lƣơng (2016), với bài viết Chủ nghĩa khu
vực trong các trường phái tiếp cận lý thuyết [34], lại có cái nhìn từ chủ nghĩa
khu vực để tiếp cận các trƣờng phái lý thuyết phổ biến nhƣ Chủ nghĩa Hiện
thực và Chủ nghĩa Tự do. Tác giả đã sử dụng quá trình hội nhập của châu Âu
và sự ra đời của EU làm ví dụ cho các tiếp cận lý thuyết này.
Gần đây, viết về lý thuyết hội nhập khu vực và toàn cầu hóa nổi lên
cuốn sách Hợp tác và hội nhập quốc tế - Lý luận và thực tiễn của Hoàng
Khắc Nam (Nhà xuất bản Thế giới 2017) [41]. Cuốn sách gồm năm chƣơng,
đi từ nội dung về những vấn đề lý luận cơ bản về hợp tác và hội nhập quốc tế
đến một số vấn đề nổi bật trong hợp tác và hội nhập quốc tế hiện nay. Trong

và thậm chí cả Thủ tƣớng David Cameron. Tuy nhiên, sự nhƣợng quyền hay
hòa nhập toàn vẹn của Anh vào EU chƣa bao giờ diễn ra. Không nhiều thì ít,
các Chính phủ Anh dù đƣợc lãnh đạo bởi Công Đảng hay Đảng Bảo thủ hay
một Chính phủ liên hiệp đều cố gắng giữ lại chủ quyền, quyền tự quyết, tự
định đoạt cho nƣớc Anh ở những khu vực trọng yếu nhất, bao gồm vấn đề
tiền tệ và an ninh. Tuy nhiên, cũng có những thời kỳ ngƣời Anh rất nỗ lực hội
nhập sâu vào Châu Âu, điển hình là giai đoạn 1997-2007 dƣới quyền cựu Thủ
tƣớng Tony Blair. Chính vì vậy, lý thuyết của Chủ nghĩa Hiện thực và Tân Tự
do đƣợc kỳ vọng sẽ giải đáp các vƣớng mắc về việc Anh cố gắng hòa nhập
với Châu Âu năm 1992, tách ra năm 2016 và các vấn đề liên quan. Trong số
các lý thuyết hoặc học thuyết ngoài hai hệ lý thuyết lâu đời này, tác
15


giả luận án dự định sử dụng tiếp cận quyền lực/lợi ích và lý thuyết hội nhập,
hợp tác quốc tế trong hệ thống thế giới để giải quyết các câu hỏi nghiên cứu
của đề tài.
Về hệ thống thế giới, tác giả luận án chịu ảnh hƣởng của hai ấn bản khá
cập nhật là Văn minh - Phương Tây và phần còn lại của thế giới của Niall
Ferguson (2016) (Sách dịch do NXB Hồng Đức ấn hành) [7] và Trật tự Thế giới
(NXB Thế giới) do Henry Kissinger (2016) [28] viết. Cả hai cuốn đều nghiên
cứu rất sâu trật tự thế giới nguyên thủy và khởi đầu từ Hiệp ƣớc Westphalia của
Tây Âu, lan sang các vùng phụ cận và sau này là cả thế giới; vai trò tiên phong
của châu Âu trong việc xây dựng các trật tự thế giới mới và cũ, trong đó mối
quan hệ giữa các cƣờng quốc Tây Âu, bao gồm Anh, luôn đƣợc nhấn mạnh. Có
những chƣơng gần nhƣ đƣợc các tác giả dành trọn vẹn cho sự khởi phát, thịnh
vƣợng, thăng trầm, và đi xuống của riêng Đế chế Anh.

Lý thuyết Hệ thống thế giới trong giai đoạn phát triển sau đã cho ra đời
thuyết hội nhập và hợp tác quốc tế - một trong những định hƣớng căn bản

nghiên cứu chính sách đối ngoại của một nƣớc với một khu vực (khá giống
trƣờng hợp Anh - EU) những năm đầu thế kỷ XXI cùng các nội hàm và ý nghĩa
của việc nghiên cứu chính sách. Cuốn thứ hai rất có giá trị với nghiên cứu cả về
đối tƣợng lẫn phƣơng pháp, mặc dù nội dung mới chỉ tập trung vào các chính
sách kinh tế hoặc vấn đề có liên quan đến kinh tế, và bao quát khoảng thời gian
không dài, chỉ từ năm 2008 đến năm 2011.
Mặc dù số lƣợng sách viết về nội dung hoạch định chính sách đối ngoại
của các tác giả ngƣời Việt chƣa nhiều, số sách viết về hoạch định chính sách
công nói chung, với hoạch định chính sách đối ngoại là một thành phần, đã đƣợc
chú trọng. Trong số này, nổi bật lên hai tác phẩm là Hoạch định và thực thi
chính sách công của Lê Nhƣ Thanh và Lê Thanh Hòa (2016) [52] và cuốn
Hoạch định và phân tích chính sách công của Nguyễn Hữu Hải (2002) [17]. Cả
hai cuốn đều có phần tổng quan với các định nghĩa và phân loại cụ thể các kiểu
chính sách công. Tuy nhiên, Lê Nhƣ Thanh và Lê Thanh Hòa có vẻ
17


nghiêng về phân tích chu trình hoạch định, thực thi, và lựa chọn các công cụ
thực hiện chính sách công. Trong khi đó, Nguyễn Hữu Hải viết rất chi tiết về
các vấn đề cơ bản của phân tích chính sách, nội dung, phƣơng pháp, thiết lập
các tiêu chí phân tích chính sách và tổ chức công tác phân tích chính sách.
Với nội dung bổ sung thông tin cho nhau nhƣ vậy, tác giả luận án đã tìm thấy
trong hai cuốn sách này các định nghĩa quan trọng và phƣơng thức hoạch
định chính sách công, hoạch định chính sách đối ngoại cũng nhƣ các phƣơng
tiện, công cụ và cách thức phân tích chính sách nhằm mục đích đánh giá
khách quan hiệu quả chính sách.
Ngƣợc lại với số lƣợng ít ỏi các nghiên cứu chính sách đối ngoại trong
nƣớc về nƣớc Anh, số lƣợng ấn bản bằng tiếng Anh của các tác giả nƣớc
ngoài viết về chủ đề này rất ấn tƣợng. Một trong những cuốn sách chuyên sâu
đầu tiên về hoạch định chính sách đối ngoại phổ quát cho mọi quốc gia là The

Đa nguyên.
Một trong những ấn bản tƣơng đối cập nhật và có nhiều điểm gần gũi với
hoạch định chính sách đối ngoại Anh là cuốn Making American Foreign Policy
(ấn bản lần hai) do nhóm tác giả John T. Rourke (Đại học Connecticut), Ralph
G.Carter (Texas Christian University) và Mark A.Boyer (Đại học Connecticut)
(Brown&Benchmark Publishers, 1996) [154] biên soạn. Tác phẩm đồ sộ này bao
gồm 410 trang chính văn, hơn 70 trang phụ lục, tài liệu tham khảo, danh mục từ
chuyên ngành, v.v… Mƣời ba chƣơng sách cho ngƣời đọc một cái nhìn tổng
quát nhƣng toàn vẹn, bao quát tất cả các loại hoặc quá trình hoạch định chính
sách đối ngoại của Mỹ, tính phổ quát tốt có thể áp dụng cho hoạch định chính trị
ở nƣớc khác. Các yếu tố bên trong, bên ngoài, con ngƣời (từ đặc tính vị chủng
đến cơ chế tâm sinh lý và các kiểu ra quyết định của ngƣời đứng đầu nhà nƣớc),
phƣơng tiện, hệ thống chính trị (chính phủ, nhóm lợi ích, công chúng) v.v… đều
đƣợc mô tả cặn kẽ với các ví dụ sinh động đi kèm. Đọc cuốn này, tác giả luận án
hiểu rằng giống nhƣ việc
19


không có học thuyết về quan hệ quốc tế nào đủ hoàn hảo để áp dụng cho mọi
đối tƣợng nghiên cứu. Đây cũng là điểm đƣợc thừa nhận bởi Cơ quan Nghiên
cứu Hoạch định Chính sách của Chính phủ Anh, nhƣ đã đề cập đến trong báo
cáo Policy Making in the Real World do Michael Hallsworth, Simon Parker
và Jill Rutter (Viện Nghiên cứu Chính phủ Anh, 2011) [108] biên soạn.
Một tác giả khác, Roy C.Macridis (1992) [127] đã có cái nhìn tổng
quan hơn về chính sách đối ngoại của các nƣớc lớn và khu vực trọng yếu trên
thế giới, bao gồm nƣớc Anh từ trong giai đoạn 1960-1990. Tác phẩm của
ông, Foreign Policy in World Politics [127], có các chƣơng riêng về Anh
quốc, Pháp, Đức, Cộng đồng Châu Âu, Liên bang Xô-viết, Nhật Bản, Trung
Quốc, Mỹ La-tinh, Bán đảo Scandinavia, Châu Phi, Vùng Vịnh và Mỹ. Ngoài
ra, chƣơng mở đầu, dù khá ngắn (6 trang) đã vạch ra tầm quan trọng và các

Chính sách thực dân của Anh ở Ấn Độ từ thế kỷ XVII đến giữa thế kỷ XX do tác
giả Trần Thị Thanh Vân (2010) thực hiện (Đại học Sƣ phạm Hà Nội, 12-2010)
[66]. Luận án của Trần Thị Thanh Vân nghiên cứu sự thiết lập chế độ cai trị và
khai thác Ấn Độ của Công ty Đông Ấn Anh từ thế kỷ thứ XVII đến giữa thế kỷ
XX, và chính sách thực dân của chính phủ Anh cùng hệ quả của chúng ở Ấn Độ
trong giai đoạn này. Trong quá trình nghiên cứu, tác giả đã điểm lại ảnh hƣởng
của yếu tố cá nhân lãnh đạo và tình hình nƣớc Anh nhƣ nền tảng của sự thiết lập
chính sách cai trị của thực dân Anh tại Ấn Độ giai đoạn từ thế kỷ thứ XVII đến
giữa thế kỷ XX.

Ngoài nƣớc, do tiếp cận ba cấp độ nằm trong hệ lý thuyết chung về
đƣờng hƣớng nghiên cứu nhƣng không thuộc phạm trù các trƣờng phái lớn
trong quan hệ quốc tế (Chủ nghĩa Hiện thực, Chủ nghĩa Tự do, Chủ nghĩa
Mác, v.v…) nên cũng không có nhiều tác giả nghiên cứu riêng về chủ đề này.
Một số tác giả đã đề cập đến tiếp cận ba cấp độ Cá nhân - Quốc gia - Hệ
thống quốc tế (gồm khu vực và thế giới) trong phân tích chính sách đối
21