LÝ LUẬN VỀ ĐỔI MỚI CƠ CHẾ QUẢN LÝ CÁC TỔ CHỨC SỰ
NGHIỆP CÔNG
1.1. Cơ sở lý thuyết về đổi mới cơ chế quản lý các tổ chức sự nghiệp
công
1.1.1. Khái niệm hàng hóa và dich vụ công, vai trò của nhà nước
trong việc cung cấp loại hàng hóa này trong nền kinh tế thị trường
1.1.1.1. Khái niệm hàng hóa và dịch vụ công
Khái niệm hàng hóa và dịch vụ công hay vẫn được gọi là hàng hóa công
cộng, từ lâu đã có nhiều học giả nghiên cứu và có nhiều quan điểm về nó. Ở
Việt Nam, thuật ngữ hàng hóa công mới được đưa vào sử dụng và nghiên cứu
trong những năm gần đây.
Hiện nay có nhiều quan niệm khác nhau về hàng hóa công cộng như theo
S.A.Sammuelson và W.D.Nordhaus thì cho rằng: Hàng hóa công cộng là một loại hàng
hóa có thể cho moi người ( trong một nước hoặc trong một thành phố) được hưởng với
một giá không lớn hơn cái giá đòi hỏi để cung cấp nó cho một người. Việc hưởng thụ
hàng hóa đó không thể chia cắt được và không thể loại trừ ai. Đối chiếu với hàng hóa tư
nhân, như bánh mỳ, nếu mà một người đã tiêu dùng thì người khác không thể tiêu dùng
được
1
.
Có tác giả lại cho: Hàng hóa công cộng là hàng hóa mà khi một ai đó tiêu
dùng thì nó không làm giảm mức tiêu dùng hàng hóa đó của người khác, là
hàng hóa mà mọi người đều cần dùng, và khi nó đã được sản xuất ra thì không
thể ngăn cản người dân tiêu dùng hàng hóa đó ( an ninh, trật tự xã hội, quốc
phòng, giáo dục...)
2
.
Có quan điểm hàng hóa công
3
: là một hàng hóa hay dịch vụ mà nếu được
cung cấp cho một người thì vẫn tồn tại cho những người khác mà không phát

khái niệm “hàng hóa công cộng”, “hàng hóa công” và “dịch vụ công” được hiểu và sử dụng
như nhau.
4 GS.TS. Đỗ Hoàng Toàn – Bài giảng Chính trị học trong Quản lý công(2007), ĐH KTQD
được ít nhất một trong hai thuộc tính: không có tính loại trừ và không có tính
canh tranh trong tiêu dùng.
1.1.1.2. Các hình thức cung ứng dịch vụ công và vai trò của nhà nước
Hiện nay có nhiều hình thức cung ứng hàng hoá và dịch vụ công, trong
đó Nhà nước có vai trò đặc biệt quan trọng, nhà nước đảm bảo cho các hàng hóa
và dịch vụ công được cung cấp cho người dân. Hiện có một số hình thức cung
ứng đã được sử dụng như sau:
- Chính phủ là cung ứng trực tiếp hàng hoá, dịch vụ công.
- Chính phủ chuyển trách nhiệm cung ứng cho chính quyền địa phương.
- Chính phủ ký hợp đồng thuê khu vực tư nhân, các tổ chức phi chính phủ
cung cấp dịch vụ công.
- Nhà nước có thể bán, nhượng quyền kinh doanh sang cho khu vực tư
nhân.
- Nhà nước thu hút sự tham gia của cộng đồng xã hội hoặc nhà nước hỗ
trợ trực tiếp cho các hộ gia đình.
Ví dụ: Một số hình thức cung ứng dịch vụ giáo dục và đào tạo được chia
theo nhà cung ứng xem trong Bảng sau.
Bảng 1: Một số hình thức cung ứng dịch giáo dục chia theo nhà cung
ứng.
Hình thức sở hữu
Loại hình tổ chức
của nhà cung ứng
Dịch vụ giáo dục
Khu vực công Bộ/sở/vụ/văn phòng Trường trực thuộc Bộ giáo
dục&đào tạo (quốc gia, tỉnh, huyện)
Công ty tự chủ
thuộc khu vực công

vùng sâu vùng xa, vùng còn nghèo khó phải được tiếp cận, đảm bảo phúc lợi xã
hội và công bằng xã hội.
Nhưng nếu chỉ do nhà nước trực tiếp cung ứng hoàng hoá và dịch vụ
công không thuần tuý thì cũng chưa chắc đảm bảo sẽ đạt được tính hiệu quả xã
hội. Vì khi đó nhà nước hoàn toàn đảm nhiệm việc cung ứng nên tính hiệu quả
không cao, cứng nhắc và thiếu tính cạnh tranh trong cung ứng các hàng hoá và
dịch vụ này. Vì vậy cần phải chuyển đổi đa dạng hoá và mở rộng diện các nhà
cung cấp, đặc biệt là các nhà cung cấp tư nhân là cần thiết. Tuy nhiên, vẫn phải
nhấn mạnh vai trò điều tiết của nhà nước để đảm bảo cho thị trường về các hàng
hoá và dịch vụ công được vận hành một cách có hiệu quả.
1.2. Một số vấn đề lý luận về đổi mới cơ chế tổ chức và quản lý của các
tổ chức sự nghiệp công
1.2.1. Lĩnh vực sự nghiệp và tổ chức sự nghiệp công.
1.2.1.1. Lĩnh vực sự nghiệp
Thuật ngữ lĩnh vực sự nghiệp đã được sử dụng ở Việt Nam từ nhiều năm
nay, từ thời kỳ kế hoạch hóa tập trung lẫn trong thời kỳ chuyển sang nền kinh
tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hiện nay. Thuật ngữ này vẫn được
dùng thông dụng để chỉ những hoạt động liên quan tới việc cung ứng dịch vụ
công, phục vụ nhu cầu thiết yếu và đảm bảo chất lượng cuộc sống của con
người. Lĩnh vực sự nghiệp bao gồm những lĩnh vực như giáo dục & đào tạo, y
tế, văn hóa, thể dục thể thao, bảo hiểm xã hội, nghiên cứu khoa học và phát triển
công nghệ v.v. Trong hệ thống danh mục thống kê quốc gia và trong danh mục
các tổ chức được ngân sách nhà nước cấp kinh phí hoạt động của nước ta, lĩnh
vực sự nghiệp được xếp cùng nhóm với "khu vực dịch vụ", có lúc còn được
ghép cùng với hoạt động quản lý hành chính nhà nước để trở thành lĩnh vực
"hành chính-sự nghiệp". Tuy nhiên thực chất lĩnh vực sự nghiệp có phạm vi hẹp
hơn, chỉ giới hạn trong một số hoạt động cung ứng, chứ không phải cung ứng tất
cả các loại dịch vụ công cho xã hội.
Dịch vụ công là một khái niệm rộng, bao gồm 3 nhóm dịch vụ chính như
dịch vụ hành chính công, dịch vụ sự nghiệp công và dịch vụ công ích. Ở Việt

a. Dịch vụ thoát nước
b. Dịch vụ thu gom chất thải
c. Các dịch vụ vệ sinh và liên quan khác
4. Cá dịch vụ liên quan về y tế và xã hội
a. Dịch vụ y tế bệnh viện
b. Các dịch vụ khác liên quan tới sức khỏe con người
c. Cá dịch vụ xã hội khac
5. Dịch vụ giải trí, văn hóa và thể thao
a. Dịch vụ giải trí ( nhà hát, xiếc, ban nhạc...)
b. Dịch vụ thông tấn báo chí

1.1.2.2. Tổ chức sự nghiệp.
1.2.1.2. Tổ chức sự nghiệp
Ở Việt Nam ta, những đơn vị do Nhà nước hay các tổ chức chính trị, tổ
chức chính trị xã hội, tổ chức xã hội hoặc tư nhân thành lập với mục đích hoạt
động là nhằm mục đích thúc đẩy sự tiến bộ chung của xã hội và phát triển toàn
diện của con người thì được gọi là tổ chức sự nghiệp
5
. Những tổ chức sự nghiệp
ở Việt Nam bao gồm:
- Các tổ chức sự nghiệp hoạt động về y tế, cứu trợ xã hội như các bệnh
viên, trạm xá, y tế cơ quan, phòng khám y tế, kế hoạch hóa gia đình, hoạt động
cứu trợ, các đơn vị hoạt động vệ sinh phòng dịch, hoạt động thú y...
5 Tổng cục Thống kê. Tổng điều tra các đơn vị kinh tế, hành chính, sự nghiệp năm 2002
- Các tổ chức sự nghiệp hoạt động về giáo dục như: các cơ sở giáo dục
mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học và sau
đại học...
- Các tổ chức sự nghiệp hoạt động về văn hóa, thể thao, báo chí, truyền
hình, nghiên cứu khoa học công nghệ, lưu trữ, thư việ, bảo tàng; về sân khấu,
điện ảnh, âm nhạc, biểu diễn nghệ thuật...