NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ LỢI NHUẬN CỦA DOANH
NGHIỆP TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
I/ LỢI NHUẬN VÀ VAI TRÒ CỦA LỢI NHUẬN ĐỐI VỚI DOANH
NGHIỆP TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
1.1.Hoạt động của doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường
1.1.1.Doanh nghiệp:
Nền kinh tế thị trường là động lực thúc đẩy sự tiến bộ và phát triển
của xã hội.Đồng thời, nó cũng khuyến khích thu hút mọi thành phần kinh
tế, mọi tầng lớp xã hội tham gia vào hoạt động sản xuất kinh doanh
nhằm tạo ra của cải và lợi ích xã hội.Doanh nghiệp là một trong những
thành phần đóng vai trò quan trọng bậc nhất trong nền kinh tế thị
trường.
Theo cách hiểu chung nhất,doanh nghiệp là chủ thể kinh tế độc
lập,có tư cách pháp nhân, thực hiện các hoạt động kinh doanh trên thị
trường nhằm mục đích tăng giá trị tài sản chủ sở hữu.
Trong nền kinh tế thị trường tồn tại rất nhiều loại hình doanh nghiệp
như DN nhà nước,DN tư nhân, Công ty TNHH, Công ty cổ phần, Công
ty liên doanh,…hoạt động trong mọi lĩnh vực của nền kinh tế quốc dân,
từ sản xuất cho tới kinh doanh thương mại.
1.1.2.Hoạt động của doanh nghiệp:
Trong nền kinh tế thị trường, hoạt động chủ yếu của doanh nghiệp là
sản xuất và kinh doanh hàng hóa, dịch vụ mà khách hàng có nhu cầu,
trong giới hạn cho phép của nguồn nhân lực hiện có nhằm thu được
nhiều lợi nhuận nhất, nâng cao thu nhập của người lao động và góp
phần nâng cao thu nhập quốc dân, thúc đẩy quá trình tái sản xuất mở
rộng của doanh nghiệp.Doanh nghiệp sản xuất ra hàng hóa, dịch vụ đáp
ứng nhu cầu tiêu dùng của xã hội.Như vậy, doanh nghiệp đã góp phần
vào sự phát triển kinh tế được đo lường bằng chỉ tiêu tổng sản phẩm
quốc nội (GDP).Đồng thời, để sản xuất ra hàng hóa, dịch vụ, doanh
nghiệp phải có các yếu tố đầu vào như: nguyên vật liệu, máy móc thiết
bị hay các bán thành phẩm từ các nhà sản xuất khác và đặc biệt là đội

dân và lợi nhuận tối đa.
Sản xuất như thế nào?
Có quyết định sản xuất cái gì, doanh nghiệp phải lựa chọn phương
thức sản xuất sao cho có hiệu quả nhất.Cụ thể hơn là phải lựa chọn và
quyết định sản xuất hàng hóa đó bằng nguyên vật liệu gì, thiết bị công
cụ dụng cụ như thế nào, công nghệ sản xuất ra sao nhằm đem lại sản
phẩm có hàm lượng công nghệ cao, chất lượng tốt nhất với giá cả thấp
nhất có thể.
Quyết định sản xuất cái gì là sự lựa chọn và kết hợp tối ưu các yếu
tố đầu vào của sản xuất.
Để đứng vững trên thị trường doanh nghiệp luôn phải đổi mới kỹ
thuật và công nghệ, nâng cao trình độ tay nghề công nhân, tăng cường
chất lượng quản lý.Quyết định sản xuất như thế nào có ý nghĩa sống
còn với doanh nghiệp.Trong điều kiện nền kinh tế phát triển sôi động
như ngày nay quyết định này cần thiết phải được quan tâm.
1.2.Lợi nhuận và vai trò của lợi nhuận đối với doanh nghiệp trong nền kinh
tế thị trường.
1.2.1.Khái niệm và nguồn gốc lợi nhuận
Ở đâu người ta cũng nhắc đến lợi nhuận, đặc biệt đối với các doanh
nhân thì đó là vấn đề được quan tâm hàng đầu. Lợi nhuận là vấn đề băn
khoăn, trăn trở của các nhà lý luận và thực tiễn.
Trước hết, để nghiên cứu lợi nhuận cần hiểu rõ nguồn gốc và bản
chất của lợi nhuận.Rất nhiều câu hỏi được đặt ra: Lợi nhuận có từ đâu?
tại sao người ta thu được lợi nhuận?Lợi nhuận có phải là kết quả của
quá trình “mua rẻ, bán đắt”?
Theo từng quan điểm và góc độ xem xét, các nhà kinh tế đưa ra
nhiều quan điểm khác nhau:
Các nhà kinh tế học cổ điển trước Marx cho rằng “ cái phần trội lên
trong giá bán so với chi phí sản xuất là lợi nhuận”.
Còn các nhà kinh tế học hiện đại như P.A Samuelson lại quan niệm “

Giá trị thặng dư, một phần của toàn bộ giá trị hàng hóa là lao động
không được trả công của công nhân nhập vào, là biểu thị của lợi
nhuận.Nếu hàng hóa bán ra theo giá trị của nó thì doanh nghiệp thu
được lợi nhuận bằng phần giá trị thừa so với chi phí sản xuất ra loại
hàng hóa đó.
Ở nước ta theo điều 3 luật doanh nghiệp ghi nhận “ Doanh nghiệp là
tổ chức kinh doanh có tên riêng, tài sản, trụ sở giao dịch ổn định, được
đăng kí kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực
hiện các hoạt động kinh doanh”. Mà kinh doanh là việc thực hiện một,
một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư sản xuất, tiêu thụ
sản phẩm hoặc cung ứng hàng hóa, dịch vụ trên thị trường nhằm mục
đích sinh lợi.Điều đó chứng tỏ lợi nhuận đã được pháp luật thừa nhận
như là mục tiêu chủ yếu và là động cơ sản xuất kinh doanh của doanh
nghiệp.
Tuy nhiên, từ góc độ doanh nghiệp, theo cách hiểu chung nhất thì
“lợi nhuận của doanh nghiệp là khoản chênh lệch giữa thu nhập và chi
phí mà doanh nghiệp phải bỏ ra để đạt được thu nhập đó từ các hoạt
động của doanh nghiệp”.Lợi nhuận được tính cụ thể theo đơn vị thời
gian thường là một năm.
Tuy nhiên, nhà sản xuất vẫn thu được lợi nhuận khi bán hàng hóa
dưới điều kiện giá bán đó cao hơn tổng chi phí đã bỏ ra để sản xuất
hàng hóa dịch vụ đó.Đồng thời, để có được lợi nhuận doanh nghiệp
phải luôn tìm tòi, sáng tạo, đổi mới, phải nhìn thấy cơ hội mà người khác
bỏ qua, phát hiện ra sản phẩm mới, tìm ra phương pháp sản xuất tốt
hơn để có được chi phí sản xuất thấp.Nói cách khác, doanh nghiệp cần
mạo hiểm đầu tư vào lĩnh vực đôi khi là hoàn toàn mới mẻ, rủi ro cao.
Cũng có thể lợi nhuận doanh nghiệp thu được là do những lợi thế
đặc biệt mà những doanh nghiệp khác không có-lợi nhuận độc quyền.
Như vậy, có thể khẳng định được rằng lợi nhuận của doanh nghiệp
có nguồn gốc từ ba nguồn chính: Lợi nhuận thực thu được do hoạt động

còn là động lực để tăng năng suất lao động- một trong những nhân tố
quan trọng nhằm nâng cao lợi nhuận của doanh nghiệp.
Có lợi nhuận doanh nghiệp mới có điều kiện trích lập các quỹ như:
quỹ đầu tư phát triển, quỹ khen thưởng, quỹ phúc lợi, quỹ dự phòng tài
chính, quỹ dự phòng trợ cấp mất việc làm.
Tình hình trích lập các quỹ trên là rất quan trọng, bởi lẽ, mỗi quỹ đều
có mục đích riêng nhưng cuối cùng vẫn là tăng lợi nhuận cho doanh
nghiệp.
+ Quỹ đầu tư phát triển để mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh và
đổi mới công nghệ, trang thiết bị, đồng thời dùng để góp vốn liên
doanh,liên kết,mua cổ phiếu, trái phiếu, góp vốn cổ phần.
+ Quỹ dự phòng tài chính nhằm mục đích bù đắp phần còn lại của
những tổn thất, thiệt hại về tài sản xảy ra trong quá trình sản xuất kinh
doanh sau khi đã bồi thường của các tổ chức cá nhân gây ra thiệt
hại.Quỹ dự phòng tài chính có đủ mạnh thì mới có thể giúp cho doanh
nghiệp bù đắp được những rủi ro bất thường xảy ra trong quá trình hoạt
động kinh doanh để ổn định sản xuất.
+ Quỹ dự phòng trợ cấp mất việc làm nhằm tạo điều kiện trợ giúp
những khó khăn tạm thời đối với người lao động đã làm việc từ một năm
trở lên bị mất việc làm tạm thời, chi đào tạo lại chuyên môn, kỹ thuật do
thay đổi công nghệ hoặc chuyển sang công nghệ mới đặc biệt là đào
tạo nghề dự phòng cho cán bộ nữ của doanh nghiệp, tất cả đều nhằm
mục đích giúp đỡ người lao động nâng cao trình độ, tạo sự yên tâm,
khích lệ người lao động làm việc để tăng năng suất và hiệu quả lao
động.
+ Quỹ khen thưởng dùng để thưởng
+ Quỹ phúc lợi nhằm mục đích để đầu tư xây dựng hoặc sửa chữa,
bổ sung vốn xây dựng các công trình phúc lợi công cộng trong và ngoài
doanh nghiệp.Đồng thời còn dùng vào mục đích chi cho công nhân viên,
cán bộ quản lý có sáng kiến cải tiến kỹ thuật, thưởng hoàn thành tốt

những đóng góp không nhỏ của doanh nghiệp đối với nền kinh tế quốc
dân.
Thứ hai, để đáp ứng nhu cầu gia tăng lợi nhuận một cách nhanh
chóng, doanh nghiệp thực hiện việc tái sản xuất mở rộng.Điều này tạo
ra thu hút thêm lực lượng lao động vào quá trình sản xuất của doanh
nghiệp, tạo ra một cơ hội làm việc cho một lực lượng lao động không
nhỏ để đáp ứng các yếu tố vật chất đầu vào của quá trình sản xuất của
doanh nghiệp.Như vậy,doanh nghiệp đã góp phần không nhỏ vào việc
giảm thất nghiệp cho xã hội.Bên cạnh đó, việc nâng cao đời sống cán
bộ công nhân viên là việc thường xuyên, liên tục của doanh nghiệp, qua
đó doanh nghiệp đã góp phần nâng cao mức sống cho xã hội.
Thứ ba,lợi nhuận đạt được ngày càng nhiều thì phần đóng góp của
doanh nghiệp từ lợi nhuận đối với nhà nước ngày càng lớn ( thông qua
thuế thu nhập doanh nghiệp).Đây là khoản thu không nhỏ của ngân
sách nhà nước, tạo ra nguồn tích lũy để tái sản xuất mở rộng trong
phạm vi toàn bộ nền kinh tế quốc dân.
Đối với bên thứ ba là những người có quan hệ với doanh nghiệp như
nhà cung cấp, ngân hàng, các nhà đầu tư..Nếu doanh nghiệp sản xuất
kinh doanh có hiệu quả,có lợi nhuận thì doanh nghiệp dễ dàng đi vay
thêm vốn từ các ngân hàng, thu hút vốn của các nhà đầu tư,tạo lập tín
dụng thương mại với các nhà cung cấp.
Như vậy, có thể nói lợi nhuận giữ một vai trò quan trọng trong sản
xuất kinh doanh của doanh nghiệp cũng như đối với toàn bộ nền kinh tế
quốc dân.Việc các doanh nghiệp phấn đấu để hoạt động sản xuất kinh
doanh của doanh nghiệp mình ngày càng có hiệu quả, tạo ra lợi nhuận
ngày càng nhiều là điều kiện mà không chỉ doanh nghiệp mong muốn
mà cả nền kinh tế quốc dân cũng mong muốn như vậy.Lợi nhuận không
chỉ có ý nghĩa vô cùng quan trọng không chỉ riêng đối với bản thân
doanh nghiệp mà cả nền kinh tế.Vì vậy, có thể nói lợi nhuận là mục tiêu
cao nhất của doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường.

a,Lợi nhuận từ hoạt động sản xuất kinh doanh:
Lợi nhuận từ hoạt động sản xuất kinh doanh là lợi nhuân thụ được
do tiêu thụ sản phẩm hàng hóa, dịch vụ của hoạt động sản xuất kinh
doanh của doanh nghiệp.Đây là bộ phận lợi nhuận chiếm tỉ trọng lớn
trong toàn bộ lợi nhuận.