Chương 2: ĐỊNH THỨC

Bài giảng môn học Đại số tuyến tính
Nguyễn Anh Thi
Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Tp Hồ Chí Minh

2014

Nguyễn Anh Thi
Bài giảng môn học Đại số tuyến tính

Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Tp Hồ Chí Minh


Chương 2: ĐỊNH THỨC

Chương 2

ĐỊNH THỨC

Nguyễn Anh Thi
Bài giảng môn học Đại số tuyến tính

Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Tp Hồ Chí Minh


Chương 2: ĐỊNH THỨC

1. Đònh nghóa và các tính chất

1. Đònh nghóa và các tính chất

, thì |A| = a11 a22 − a12 a21 .
a21 a22

Nguyễn Anh Thi
Bài giảng môn học Đại số tuyến tính

Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Tp Hồ Chí Minh


Chương 2: ĐỊNH THỨC

1. Đònh nghóa và các tính chất

Đònh nghóa


a11 a12
 a21 a22
Nếu n > 2, A = 
 ··· ···
an1 an2

···
···
···
···


a1n
a2n 




1 3 6
Cho A =  1 4 10 
1 5 15

Nguyễn Anh Thi
Bài giảng môn học Đại số tuyến tính

Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Tp Hồ Chí Minh


Chương 2: ĐỊNH THỨC

1. Đònh nghóa và các tính chất

1.1 Đònh nghóa
Ví dụ
1 −3
4 −2

Cho A =

. Khi đó |A| = 1.(−2) − (−3).4 = 10

Ví dụ




a21 a22
A=
a31 a32

trận

a13
a23 
a33

Áp dụng đònh nghóa trên ta có thể tính được đònh thức của A
a22 a23
a21 a23
|A| = a11 (−1)1+1
+ a12 (−1)1+2
+
a32 a33
a31 a33
a21 a22
a13 (−1)1+3
a31 a32
= a11 a22 a33 +a12 a23 a31 +a13 a21 a32 −a13 a22 a31 −a11 a23 a32 −a12 a21 a33
Nguyễn Anh Thi
Bài giảng môn học Đại số tuyến tính

Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Tp Hồ Chí Minh


Chương 2: ĐỊNH THỨC


Tính đònh
1
|A| = 4
3

thức
2 3
2 1
1 5

Nguyễn Anh Thi
Bài giảng môn học Đại số tuyến tính

= 1.2.5+2.1.3+3.4.1−3.2.3−1.1.1−2.4.5 = −31

Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Tp Hồ Chí Minh


Chương 2: ĐỊNH THỨC

1. Đònh nghóa và các tính chất

Đònh nghóa
Cho A = (aij )n×n là một ma trận vuông cấp n với hệ số trong K.
Với mỗi i, j, ta gọi
cij = (−1)i+j detA(i|j)
là phần bù đại số của hệ số aij , trong đó A(i|j) là ma trận vuông
cấp (n − 1) có được từ A bằng cách xóa dòng i, cột j.
Ví dụ


Công thức khai triển |A| theo cột j: |A| =

Nguyễn Anh Thi
Bài giảng môn học Đại số tuyến tính

n
k=1 aik cik .
n
k=1 akj ckj .

Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Tp Hồ Chí Minh


Chương 2: ĐỊNH THỨC

1. Đònh nghóa và các tính chất

Chú ý
Trong việc tính đònh thức của ma trận ta nên chọn dòng hay cột
có nhiều số 0 để tính.
Ví dụ



1 1 1
Tính đònh thức của ma trận  2 3 1 .
3 4 0

Nguyễn Anh Thi
Bài giảng môn học Đại số tuyến tính

Đònh lý
Cho A, A ∈ Mn (R). Khi đó
1

di ↔dj

Nếu A −−−→ A , thì |A | = −|A|;
i=j

di :=αdi

2

Nếu A −−−−→ A thì |A | = α|A|;

3

Nếu A −−−−−−→ A thì |A | = |A|.

di :=di +βdj
i=j

Nguyễn Anh Thi
Bài giảng môn học Đại số tuyến tính

Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Tp Hồ Chí Minh


Chương 2: ĐỊNH THỨC


1
1
7
d :=d2 −d1
0 −11
==2===
=== 6 0
5 −4
4
dòng 2
1
1
===== 6(−11)(−1)2+3
5 −4

= −594.

Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Tp Hồ Chí Minh


Chương 2: ĐỊNH THỨC

2. Đònh thức và ma trận khả nghòch

2. Đònh thức và ma trận khả nghòch
Đònh nghóa
Cho A = (aij ) ∈ Mn (R). Đặt C = (cij ) với cij = (−1)i+j |A(i|j)| là
phần bù đại số của aij . Ta gọi ma trận chuyển vò CT của C là ma
trận phụ hợp của A, ký hiệu là adj(A).
Ví dụ

2. Đònh thức và ma trận khả nghòch

Nhận diện ma trận khả nghòch
Đònh lý
Ma trận vuông A khả nghòch khi và chỉ khi |A| = 0. Hơn nữa,
A−1 =

1
adj(A)
|A|

Ví dụ



1 1 1
Tìm ma trận nghòch đảo của A =  2 3 1 
3 4 0
Nguyễn Anh Thi
Bài giảng môn học Đại số tuyến tính

Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Tp Hồ Chí Minh


Chương 2: ĐỊNH THỨC

2. Đònh thức và ma trận khả nghòch

1 1
1 1

3 −3
1 
adj(A) = −2
A−1 = |A|
−1 −1
1
c31 = (−1)3+1

Nguyễn Anh Thi
Bài giảng môn học Đại số tuyến tính

Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Tp Hồ Chí Minh


Chương 2: ĐỊNH THỨC

2. Đònh thức và ma trận khả nghòch

Hệ quả
Ma trận A =

a b
c d

khả nghòch khi và chỉ khi ad − bc = 0.

Khi đó
A−1 =

1


3. Quy tắc Cramer
Đònh lý
Cho hệ phương trình tuyến tính AX = B (∗) gồm n ẩn và n
phương trình. Đặt ∆ = detA; ∆i = detAi , i ∈ 1, n trong đó Ai là ma
trận có được từ A bằng cách thay cột i bằng cột B. Khi đó
i. Nếu ∆ = 0 thì hệ (∗) có một nghiệm duy nhất là:
xi =

∆i
, i ∈ 1, n
∆

ii. Nếu ∆ = 0 và ∆i = 0 với một i nào đó thì hệ (∗) vô nghiệm.
iii. Nếu ∆ = 0 và ∆i = 0, ∀i ∈ 1, n thì hệ vô nghiệm hoặc vô số
nghiệm.
Nguyễn Anh Thi
Bài giảng môn học Đại số tuyến tính

Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Tp Hồ Chí Minh


Chương 2: ĐỊNH THỨC

3. Quy tắc Cramer

Giả
 i hệ phương trình
 x − y − 2z = −3;
2x − y + z =

1
1
−3 −1 −2
1 −1
1 = −7;
∆1 = |A1 | =
4
1
1

Nguyễn Anh Thi
Bài giảng môn học Đại số tuyến tính

Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Tp Hồ Chí Minh


Chương 2: ĐỊNH THỨC

3. Quy tắc Cramer

1
2
1
1
∆3 = |A3 | = 2
1
Vì ∆ = 0, nên hệ
z = ∆∆3 = 1.
∆2 = |A2 | =


3. Quy tắc Cramer


 x + y − 2z = 4;
2x + 3y + 3z = 3;
Giải hệ phương trình

5x + 7y + 4z = 5.

Nguyễn Anh Thi
Bài giảng môn học Đại số tuyến tính

Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Tp Hồ Chí Minh