Các vấn đề thực tiễn đặt ra trong thu hút và sử dụng nguồn
vốn FDI.
Từ thực tiễn thu hút và sử dụng nguồn vốn FDI 20 năm qua, đến nay có thể
nói trong điều kiện của thế giới và khu vực hiện nay, FDI thực sự trở thành hình
thức hợp tác kinh tế quốc tế rất hiệu quả đối với các nước đang phát triển. Ở
nước ta, bên cạnh nguồn vốn trong nước đóng vai trò quyết định, vốn đầu tư
nước ngoài là một trong những nguồn vốn quan trọng. Trong nguồn vốn nước
ngoài, FDI được coi là nguồn vốn thích hợp đối với nước ta. Vai trò của FDI
được coi là nguồn vốn thích hợp đối với nước ta. Vai trò của FDI trong những
năm qua đã được khẳng định, đóng góp tích cực vào tăng trưởng và phát triển
kinh tế đất nước. Đầu tư nước ngoài hiện chiếm khoảng trên 13% GDP cả nước.
Nhìn lại 20 năm trước, trong bối cảnh quốc tế: chế độ xã hội chủ nghĩa ở
Liên Xô và Đông Âu tan vỡ; các thế lực thù địch tìm cách chống phá Việt Nam
trên nhiều mặt. Thế giới có những diễn biến phức tạp của tình hình chính trị và
an ninh quốc tế, sự phục hồi chậm của nền kinh tế thế giới và biến động giá cả
trên thị trường quốc tế... Các nước đang phát triển ở khu vực Đông Á và Đông
Nam Á thực hiện cải cách kinh tế, trở thành khu vực phát triển năng động của
thế giới. Tình hình trong nước: Việt Nam là một nước nông nghiệp lạc hậu, bị
tàn phá nặng nề bởi chiến tranh, nền kinh tế ở tình trạng kém phát triển, sản
xuất nhỏ, mang nặng tính chất tự cấp tự túc, cơ chế quản lý tập trung quan liêu
bao cấp, nền kinh tế lâm vào tình trạng khủng hoảng trầm trọng, mức lạm phát
lên tới trên 700% vào năm 1986, sản xuất đình trệ, cơ sở kỹ thuật lạc hậu và lâm
vào tình trạng thiếu vốn trầm trọng.
I. HỆ THỐNG PHÁP LUẬT VÊ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI
TẠI VIỆT NAM.
Bối cảnh trong nước và quốc tế như vậy, để khôi phục và phát triển kinh tế-xã
hội, Đảng ta đã chủ trương mở cửa nền kinh tế, thực hiện công cuộc “đổi mới”
toàn diện, trong đó có việc hoàn thiện, nâng Điều lệ Đầu tư năm 1977 thành bộ
Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam năm 1987, đã khẳng định sự đúng đắn của
chủ trương, đường lối mở cửa nền kinh tế của Đảng, góp phần quan trọng vào
thành công của sự nghiệp ĐỔI MỚI trong chặng đường vừa qua.
thời sự biến đổi khách quan của tình hình phát triển kinh tế trong nước cũng như
quốc tế trong từng thời kỳ, để tiến tới một đạo luật ngày càng hoàn chỉnh phù
hợp với xu thế hội nhập, nâng cao khả năng thu hút và sử dụng hiệu quả vốn
ĐTNN. Thực tế đã chứng minh việc ban hành Luật Đầu tư đã góp phần quan
trọng trong việc tạo ra những chuyển biến tích cực của tình hình ĐTNN vào
Việt Nam kể từ năm 2006 tới nay.
Bên cạnh đó, các Bộ, ngành và UBND cấp tỉnh đã phối hợp chặt chẽ trong quá
trình thực hiện các nội dung quản lý hoạt động ĐTNN, từ thẩm định cấp
GCNĐT đến hỗ trợ tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp. Bộ Kế hoạch và Đầu tư
đã phối hợp với các Bộ, ngành liên quan tổ chức tập huấn, trao đổi nghiệp vụ và
hỗ trợ các địa phương từ việc tổ chức hội nghị, hội thảo vận động xúc tiến, xây
dựng danh mục dự án kêu gọi đầu tư, ban hành văn bản hướng dẫn về ĐTNN tại
địa bàn,…. đưa hoạt động quản lý ĐTNN ở các địa phương đi vào nề nếp. Mô
hình “một cửa, liên thông”, cách làm “trải thảm đỏ đón nhà đầu tư” tiếp tục xuất
hiện và có tác động lan toả rộng khắp trong cả nước, đã góp phần nâng cao hiệu
quả thu hút và sử dụng vốn ĐTNN vào Việt Nam.
Khuôn khổ pháp lý từng bước được hoàn thiện và nâng cao chất lượng quản lý
là các yếu tố và động lực góp phần đưa lại kết quả đáng khích lệ của hoạt động
ĐTNN tại Việt Nam, góp phần xác định vai trò quan trọng của khu vực kinh tế
có vốn ĐTNN trong sự nghiệp công nghiệp hóa-hiện đại hoá (CNH-HĐH) đất
nước ta.
II. KẾT QUẢ THU HÚT VÀ SỬ DỤNG VỐN ĐTNN VÀO VIỆT
NAM QUA 20 NĂM
1. Tình hình thu hút vốn FDI đăng ký từ 1988-2007
1.1. Cấp phép đầu tư từ 1988 đến 2007
Tính đến cuối năm 2007, cả nước có hơn 9.500 dự án FDI được cấp phép đầu tư
với tổng vốn đăng ký khoảng 98 tỷ USD (kể cả vốn tăng thêm). Trừ các dự án
đã hết thời hạn hoạt động và giải thể trước thời hạn, hiện có 8.590 dự án còn
hiệu lực với tổng vốn đăng ký 83,1 tỷ USD. Biểu đồ tình hình cấp chứng nhận
đầu tư tại Việt Nam có sự biến động (xem tại Phụ lục).
hoảng.
Trong giai đoạn 2001-2005 thu hút vốn cấp mới (kể cả tăng vốn) đạt 20,8 tỷ
USD vượt 73% so với mục tiêu tại Nghị quyết 09/2001/NQ-CP ngày 28/8/2001
của Chính phủ
1
[2]
, vốn thực hiện đạt 14,3 tỷ USD tăng 30% so với mục tiêu.
Nhìn chung trong 5 năm 2001-2005, vốn FDI cấp mới đều tăng đạt mức năm
sau cao hơn năm trước (tỷ trọng tăng trung bình 59,5%), nhưng đa phần là các
dự án có quy mô vừa và nhỏ. Đặc biệt trong 2 năm 2006-2007, dòng vốn FDI
vào nước ta đã tăng đáng kể (32,3 tỷ USD) với sự xuất hiện của nhiều dự án quy
mô lớn đầu tư chủ yếu trong lĩnh vực công nghiệp (sản xuất thép, điện tử, sản
phẩm công nghệ cao,...) và dịch vụ (cảng biển, bất động sản, công nghệ thông
1
tin, du lịch-dịch vụ cao cấp .v.v.). Điều này cho thấy dấu hiệu của “làn sóng
FDI” thứ hai vào Việt Nam.
1.2. Tình hình tăng vốn đầu tư (1988-2007)
.Cùng với việc thu hút các dự án đầu tư mới, nhiều dự án sau khi hoạt động có
hiệu quả đã mở rộng quy mô sản xuất-kinh doanh, tăng thêm vốn đầu tư, nhất là
từ năm 2001 trở lại đây. Tính đến hết năm 2007 có gần 4.100 lượt dự án tăng
vốn đầu tư với tổng vốn tăng thêm hơn 18,9 tỷ USD, bằng 23,8% tổng vốn đầu
tư đăng ký cấp mới.
Thời kỳ 1988-1990 việc tăng vốn đầu tư hầu như chưa có do số lượng doanh
nghiệp FDI còn ít. Từ số vốn đầu tư tăng thêm đạt 2,13 tỷ USD trong 5 năm
1991-1995 thì ở giai đoạn 1996-2000 đã tăng gần gấp đôi so với 5 năm trước
(4,17 tỷ USD). Giai đoạn 2001-2005 vốn đầu tư tăng thêm đạt 7,08 tỷ USD
(vượt 18% so dự kiến là 6 tỷ USD) tăng 69% so với 5 năm trước. Trong đó,
lượng vốn đầu tư tăng thêm vượt con số 1 tỷ USD bắt đầu từ năm 2002 và từ
năm 2004 đến 2007 vốn tăng thêm mỗi năm đạt trên 2 tỷ USD, mỗi năm trung
bình tăng 35%.
đăng ký trên giảm xuống 3,4 triệu USD/dự án trong thời kỳ 2001-2005. Điều
này cho thấy đa phần các dự án cấp mới trong giai đoạn 2001-2005 thuộc dự án
có quy mô vừa và nhỏ. Trong 2 năm 2006 và 2007, quy mô vốn đầu tư trung
bình của một dự án đều ở mức 14,4 triệu USD, cho thấy số dự án có quy mô lớn
đã tăng lên so với thời kỳ trước, thể hiện qua sự quan tâm của một số tập đoàn
đa quốc gia đầu tư vào một số dự án lớn (Intel, Panasonic, Honhai, Compal,
Piaggio....).
1.4. Cơ cấu vốn FDI từ 1988 đến 2007
1.4.1 FDI phân theo ngành nghề:
Cơ cấu nguồn vốn FDI theo ngành kinh tế giai đoạn(1988-2001)
a. FDI trong lĩnh vực công nghiệp và xây dựng:
Từ khi ban hành Luật Đầu tư nước ngoài năm 1987, Việt Nam đã chú trọng thu
hút FDI vào lĩnh vực công nghiệp-xây dựng. Qua mỗi giai đoạn các lĩnh vực ưu
tiên thu hút đầu tư, các sản phẩm cụ thể được xác định tại Danh mục các lĩnh
vực khuyến khích và đặc biệt khuyến khích đầu tư. Trong những năm 90 thực
hiện chủ trương thu hút FDI, Chính phủ ban hành chính sách ưu đãi, khuyến
khích các dự án : (i) sản xuất sản phẩm thay thế hàng nhập khẩu, (ii) sản xuất
hàng xuất khẩu (có tỷ lệ xuất khẩu 50% hoặc 80% trở lên), (iii) sử dụng nguồn
nguyên liệu trong nước và có tỷ lệ nội địa hoá cao.
Sau khi gia nhập và thực hiện cam kết với WTO (năm 2006), Việt Nam đã bãi
bỏ các quy định về ưu đãi đối với dự án có tỷ lệ xuất khẩu cao, không yêu cầu
bắt buộc thực hiện tỷ lệ nội địa hoá và sử dụng nguyên liệu trong nước. Qua các
thời kỳ, định hướng thu hút FDI lĩnh vực công nghiệp- xây dựng tuy có thay đổi
về lĩnh vực, sản phẩm cụ thể nhưng cơ bản vẫn theo định hướng khuyến khích
sản xuất vật liệu mới, sản phẩm công nghệ cao, công nghệ thông tin, cơ khí chế
tạo, thiết bị cơ khí chính xác, sản xuất sản phẩm và linh kiện điện tử...
STT Chuyên ngành Số dự án
Vốn đầu tư
(USD)
có lợi thế so sánh khi thu hút FDI. Nhờ vậy, cho đến nay các dự án ĐTNN thuộc
các lĩnh vực nêu trên (thăm dò và khai thác dầu khí, sản xuất các sản phẩm công
nghệ cao, sản phẩm điện và điện tử, sản xuất sắt thép, sản xuất hàng dệt may...)
vẫn giữ vai trò quan trọng đóng góp cho tăng trưởng kinh tế, xuất khẩu và tạo
nhiều việc làm và nguồn thu nhập ổn định cho hàng triệu lao động trực tiếp. Cơ
cấu đầu tư có chuyển biến tích cực theo hướng gia tăng tỷ trọng đầu tư vào lĩnh
vực công nghệ cao, lọc dầu và công nghệ thông tin (IT) với sự có mặt của các
tập đoàn đa quốc gia nổi tiếng thế giới: Intel, Panasonic, Canon, Robotech.v.v.
Hầu hết các dự án FDI này sử dụng thiết bị hiện đại xấp xỉ 100% và tự động hoá
đạt 100% cho sản lượng, năng suất, chất lượng cao, do đó có ảnh hưởng lớn đến
các chỉ tiêu giá trị của toàn ngành.
Tính đến hết năm 2007, lĩnh vực công nghiệp và xây dựng có tỷ trọng lớn nhất
với 5.745 dự án còn hiệu lực, tổng vốn đăng ký hơn 50 tỷ USD, chiếm 66,8% về
số dự án, 61% tổng vốn đăng ký và 68,5% vốn thực hiện.
b. FDI trong lĩnh vực dịch vụ:
T Chuyên ngành Số dự án Vốn đầu Đầu tư đã
T tư
(triệu
USD)
thực hiện
(triệu
USD)
1 Giao thông vận tải-Bưu điện
( bao gồm cả dịch vụ logicstics)
208 4.287 721
2 Du lịch - Khách sạn 223 5.883 2.401
3 Xây dựng văn phòng, căn hộ để
bán và cho thuê
153 9.262 1.892
4 Phát triển khu đô thị mới 9 3.477 283
được chú trọng ngày từ khi có luật đầu tư nước ngoài 1987. Tuy nhiên đến nay
do nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân rủi ro đầu tư cao trong lĩnh vực
này, nên kết quả thu hút FDI vào lĩnh vực Nông – Lâm ngư chưa được như
mong muốn.
Đến hết năm 2007, lĩnh vực Nông- Lâm- Ngư nghiệp có 933 dự án còn hiệu lực,
tổng vốn đăng ký hơn 4,4 tỷ USD, đã thực hiện khoảng 2,02 tỷ USD; chiếm
10,8% về số dự án ; 5,37% tổng vốn đăng ký và 6,9% vốn thực hiện, (giảm từ
7,4% so với năm 2006). Trong đó, các dự án về chế biến nông sản, thực phẩm
chiếm tỷ trọng lớn nhất 53,71% tổng vốn đăng ký của ngành, trong đó, các dự
án hoạt động có hiệu quả bao gồm chế biến mía đường, gạo, xay xát bột mì, sắn,
rau. Tiếp theo là các dự án trồng rừng và chế biến lâm sản, chiếm 24,67% tổng
vốn đăng ký của ngành. Rồi tới lĩnh vực chăn nuôi và chế biến thức ăn gia súc
chiếm 12,7%. Cuối cùng là lĩnh vực trồng trọt, chỉ chiếm gần 9% tổng số dự án.
Có 130 dự án thuỷ sản với vốn đăng ký là 450 triệu USD.
Cho đến nay, đã có 50 quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư trực tiếp vào ngành
nông - lâm - ngư nghiệp nước ta, trong đó, các nước châu Á ( Đài Loan, Nhật
Bản, Trung Quốc, Hồng Kông,..) chiếm 60% tổng vốn đăng ký vào ngành nông
nghiệp (riêng Đài Loan là 28%). Các nước thuộc EU đầu tư vào Việt Nam đáng
kể nhất gồm có Pháp (8%), quần đảo British Virgin Islands (11%). Một số nước
có ngành nông nghiệp phát triển mạnh (Hoa Kỳ, Canada, Australi)a vẫn chưa
thực sự đầu tư vào ngành nông nghiệp nước ta.
Các dự án FDI trong ngành nông-lâm-ngư nghiệp tập trung chủ yếu ở
phía Nam. Vùng Đông Nam Bộ chiếm 54% tổng vốn đăng ký của ngành, đồng
bằng sông Cửu Long 13%, duyên hải Nam Trung Bộ 15%. Miền Bắc và khu
vực miền Trung, lượng vốn đầu tư còn rất thấp, ngay như vùng đồng bằng sông
Hồng lượng vốn đăng ký cũng chỉ đạt 5% so với tổng vốn đăng ký của cả nước.
STT
Nông, lâm
nghiệp
Số dự
FDI nhưng tập trung chủ yếu tại các địa bàn trọng điểm, có lợi thế, góp phần
chuyển dịch cơ cấu kinh tế của địa phương, làm cho các vùng này thực sự là
vùng kinh tế động lực, lôi kéo phát triển kinh tế-xã hội chung và các vùng phụ
cận (xem biểu 5).
Vùng trọng điểm phía Bắc có 2.220 dự án còn hiệu lực với vốn đầu tư trên 24 tỷ
USD, chiếm 26% về số dự án, 27% tổng vốn đăng ký cả nước và 24% tổng vốn
thực hiện của cả nước; trong đó Hà Nội đứng đầu (987 dự án với tổng vốn đăng
ký 12,4 tỷ USD) chiếm 51% vốn đăng ký và 50% vốn thực hiện cả vùng. Tiếp
theo thứ tự là Hải Phòng (268 dự án với tổng vốn đăng ký 2,6 tỷ USD), Vĩnh
Phúc (140 dự án với tổng vốn đăng ký 1,8 tỷ USD), Hải Dương (271 dự án với
tổng vốn đăng ký 1,7 tỷ USD), Hà Tây (74 dự án với tổng vốn đăng ký 1,5 tỷ
Copyright: Tài liệu đại học ©