Cáo Tật Thị Chúng
春春春春春
Xuân khứ bách hoa lạc
春春春春春
Xuân đáo bách hoa khai
春春春春春
Sự trục nhãn tiền quá
春春春春春
Lão tòng đầu thượng lai
春春春春春春春
Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận
春春春春春春春
Đình tiền tạc dạ nhất chi mai.
Suy ngẫm về bài kệ "Cáo tật thị chúng" của Thiền sư Mãn Giác
Ngược dòng thời gian, lật lại những trang sử hào hùng của dân tộc vào thời đại Lý Trần, một thời đại vàng
son của tổ quốc, cũng là giai đoạn hưng thịnh nhất của đạo Phật.
Vào thời đại Lý Trần, Phật giáo được xem như là quốc giáo, từ vua quan đến dân chúng đều tu học theo
giáo pháp của chư Phật, có được nhiều vị thiền sư chứng ngộ uyên thâm giữ gìn và truyền thừa giáo pháp
của chư Phật. Thông thường, trước khi lìa bỏ xác thân, xa rời cõi đời huyễn mộng, chư vị thiền sư đều để
lại cho đời một bài thi kệ, đấy là lời sách tấn cuối cùng, lời di huấn cuối cùng của quý Ngài đối với chúng
đệ tử và cũng là thể hiện sự chứng đạt chân lý của tự thân. Lời kệ nào cũng cao thâm, vi diệu, câu kệ nào
cũng chuyển tải chân lý cuộc đời. Nhưng không hiểu tại sao, đã gấp sách lại rồi mà hình ảnh "đêm qua sân
trước một cành mai" trong bài "Cáo tật thị chúng" của Ngài Mãn Giác cứ hiện ra trong tâm trí con khiến
con ưu tư mãi. Nay con xin Ngài cho con được mạo muội tỏ bày suy nghĩ của một kẻ "mông học" về bài kệ
"Cáo tật thị chúng" của Ngài.
Vừa đọc qua câu kệ:
"Xuân khứ bách hoa lạc
Xuân đáo bách hoa khai”.
(Xuân qua trăm hoa rụng
Xuân đến trăm hoa cười).
Người đọc đã bắt gặp nơi đây một sự khác thường. Bởi chúng ta thường nhắc đến sự tươi đẹp, huy hoàng

Mồ hoang lắm kẻ tuổi thanh xuân).
Thế nên, với tâm từ bi vô lượng, Ngài Mãn Giác đã hiến dâng trọn đời mình cho hạnh phúc, an lạc của
chúng sanh. Ngay những giây phút cuối cùng của cuộc đời mình, Ngài vẫn tha thiết khuyên bảo, khích lệ
mọi người dũng mãnh, tinh tiến trên con đường tìm về bến giác, trở về quê hương tươi đẹp ngàn đời.
Bốn câu đầu của bài kệ, Ngài diễn tả theo phương diện tục đế, Ngài vận dụng ngôn ngữ và ý niệm của đời
thường nên tương đối dễ hiểu, dễ cảm thụ và ai cũng có thể chấp nhận được, nhưng đến câu:
"Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận
Đình tiền tạc dạ nhất chi mai".
(Chớ bảo xuân tàn hoa rụng hết
Đêm qua sân trước một nhành mai).
Thì rất nhiều người cảm thấy sửng sốt, bỡ ngỡ. Sửng sốt và bỡ ngỡ cũng phải, tại vì họ đang tiếp cận với
một quan điểm rất khác thường: Mùa xuân đã qua mà vẫn còn hoa mai nở. Với sự nhận thức bình thường
thì không thể nào chấp nhận và không thể nào hiểu được thâm ý của hai câu kệ trên. Nhưng với những
người hiểu đạo, biết chút ít về đạo Phật, về ngôn ngữ nhà thiền thì khi đọc qua hai câu kệ trên, họ cảm nhận
được phần nào ý nghĩa của nó. Ở đây, Thiền sư đã dùng ngôn ngữ để chuyển tải một vấn đề vượt ra ngoài
phạm trù ngôn ngữ và ý niệm, đấy là trạng thái, là cảnh giới của những người đã giác ngộ, đã nếm được
hương vị giải thoát và đang sống trong sự tràn ngập niềm hạnh phúc vô biên, là sự vĩnh hằng bất diệt, vượt
ra ngoài ý niệm về thời gian và không gian. Ngài Mãn Giác đang sống trong trạng thái ấy nên đối với Ngài,
lúc nào cũng cảm thấy "mùa xuân" đang hiện hữu, lúc nào cũng thấy "nhất chi mai" ở trước sân. Cành mai
trong văn cảnh này không còn là cành mai "bằng xương bằng thịt" nữa mà đã là cành mai tinh thần. Đây là
trạng thái chung của những người đã chứng ngộ, là một sự thật, nhưng chỉ những ai đã vào được cảnh giới
đó mới cảm nhận một cách tinh tường về sự thật vi diệu này. Hai câu kệ ấy còn cho mọi người nhận ra
được trong muôn vạn sự đổi thay, dịch chuyển của vạn hữu còn có cái không bị chi phối bởi qui luật thành
- trụ - hoại - không, trong sự vô thường vẫn có cái thường hằng, bất biến, đấy là "bản lai diện mục" trong
mỗi chúng sanh.
Qua hai câu kệ cuối cùng trong bài kệ "Cáo Tật Thị Chúng", thiền sư Mãn Giác còn khuyên bảo chúng đệ
tử và tất cả mọi người rằng: Đừng lo sợ trước cảnh "hoa tàn lá rụng", chỉ sợ là tự thân mỗi người chưa đủ
sức tỉnh giác để kiểm soát thân, tâm của mình mà thôi. Hãy sống làm sao để mọi cử chỉ, hành động, lời nói
của mình đều có thể đem lại hạnh phúc, an vui cho người khác, sống làm sao để mỗi bước đi là một bước
tiến gần đến bến bờ giải thoát. Hãy tinh tấn lên, mọi người đều sẽ có ngày sống với mùa xuân trường cửu