SINH HỌC ðẠI CƯƠNG 2007
TRANG 1

GIÁO TRINH SINH HỌC ðẠI CƯƠNG
4 ðVHT

MỞ ðẦU
Chương I SINH HỌC - KHOA HỌC VỀ SỰ SỐNG

1.1.
CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ SINH HỌC
Sinh học có thể nói ñó là khoa học về sự sống. Trong sinh học bao gồm
nhiều lĩnh vực nghiên cứu như thực vật học, ñộng vật học, vi sinh vật học, tế
bào học, sinh lý học, di truyền học, … Sự phát triển ngày càng mạnh của
ngành khoa học này xuất hiện thêm nhiều bộ môn mới của sinh học như sinh
học phân tử, công nghệ gen, công nghệ sinh học, … Sinh học tập hợp những
kiến thức khổng lồ về sự sống.
Sinh học ñại cương cung cấp cho sinh viên những kiến thức về cấu tạo
và hoạt ñộng của tế bào sống. Là những liến thức cơ sở quan trọng về sự
sống, về cấu tạo tế bào, về sự phân chia tế bào ñể tạo nên một thế hệ mới, về
quá trình chuyển hoá và tích luỹ năng lượng cũng như cơ sở khoa học về các
quá trình vận ñộng sinh học và quá trình tiến hoá.
Sinh học nghiên cứu sự ña dạng của các cơ thể sống, cấu tạo chức
năng, tiến hoá, phát triển cá thể và những mối tương quan với môi trường
chung quanh của chúng [1].
Sinh học là một tập hợp khổng lồ về các học thuyết về cơ thể sống.
Trong ngành khoa học này người ta thường phân chia ra thành các lĩnh vực
như thực vật học, ñộng vật học, vi sinh vật học - ñó là kiểu phân chia theo
ñặc ñiểm loài của sinh giới, ngoài ra ñể nghiên cứu về cấu tạo bên trong cơ
thể, chức năng và sự phát triển, các nhà nghiên cứu còn phân chia thành các
bộ môn như giải phẩu học, sinh lý học, phôi sinh học, di truyền học, ... Tuy

ðộng vật, thực vật và vi sinh vật, mỗi loại có những ñặc ñiểm khác biệt
về cấu tạo của cơ thể sống tuy nhiên trong cấu tạo tế bào giữa chúng cũng có
nhiều ñiểm chung giống nhau, ñôi khi khó có thể tách biệt ñược, cả về cấu
tạo và chức năng.
Sự tiến hoá của các sinh vật trên trái ñất như thế nào cũng là một trong
những nhiệm vụ nghiên cứu của sinh học. Nhiều nhà nghiên cứu triết học và
tự nhiên ñã nêu ra các quan niệm về sự tiến hoá của sinh vật, nhưng chỉ sau
khi S. Darwin xuất bản cuốn sách "Nguồn gốc các loài bằng con ñường chọn
lọc tự nhiên" vào năm 1859 thì học thuyết tiến hoá mới ñược chú ý tới. Trong
quyển sách này Darwin ñã giải thích về sự tiến hoá của các loài thông qua
chọn lọc tự nhiên.
Một khái niệm quan trọng ñó là sự tương quan giữa cơ thể sống và môi
trường xung quanh. Từ những nghiên cứu tỉ mỉ về các quần xã thực vật, ñộng
vật trên trái ñất người ta ñã rút ra ñược rằng các cơ thể sống phân bố ở một
vùng nhất ñịnh ñều nằm trong mối tương quan chặt chẽ lẫn nhau và với môi
trường chung quanh. Khái quát này cho thấy các dạng các dạng ñộng vật và
thực vật khác nhau không phân bố trên trái ñất một cách ngẫu nhiên mà
www.Beenvn.com
SINH HỌC ðẠI CƯƠNG 2007
TRANG 3

chúng có tác ñộng qua lại với nhau và với môi trường sống bên ngoài. Giữa
sinh vật sống và môi trường sống luôn có mối quan hệ khắn khít với nhau. Vì
thế nên khi ta nghiên cứu một cơ thể sống ở một nơi nào ñó thì chúng ta phải
quan tâm ñến môi trường sống ở ñó và phân tích mối quan hệ qua lại giữa
chúng. Nghiên cứu về mối quan quan hệ qua lại giữa môi trường và cơ thể
sống là ñặc biệt quan trọng. Con người cũng có một vị trí quan trọng trong
thế giới sinh vật, vai trò của con người trong quá trình chọn lọc nhân tạo, góp
phần ñịnh hướng sự phát triển của một số loài, vì vậy nên chúng ta nên quan
tâm ñến vai trò của con người trong sự phát triển của sinh học, ñặc biệt là

bằng một thí nghiệm ñơn giản ñã chứng minh rằng các vi sinh vật cũng
không thể xuất hiện ñược bằng con ñường tự sinh từ vật chất không sống.
Ông dùng hai bình cầu tròn có cổ, rót vào hai bình môi trường dinh dưỡng,
bình thứ nhất cổ thẳng hở, bình thứ hai ông kéo cong cổ bình thành hình chữ
S. Môi trường dinh dưỡng trong hai bình ñược ñun sôi ñể diệt các vi sinh vật
có mặt trong ñó. Sau khi ñể một thời gian thấy rằng trong bình cổ thẳng xuất
hiện các vi sinh vật, những vi sinh vật này rơi từ bên ngoài vào, trong khi ñó
ở bình có cổ hình chữ S không xuất hiện vi sinh vật, mặt dù môi trường dinh
dưỡng cũng không tách biệt với không khí bên ngoài nhưng chúng không
xâm nhập dược là do chúng bị giữ lại ở ống cong. Tiếp theo Pasteur cũng
cứng minh rằng nếu bẻ gãy ống cong thì vi khuẩn nhanh chóng xuất hiện còn
nếu giữ nguyên thì có thể ñể lâu dài mà không có vi khuẩn. Qua ñó cho thấy
các vi khuẩn không xuất hiện bằng con ñường tự sinh mà chúng có trong
không khí và rơi vào môi trường dinh dưỡng cùng với các hạt bụi.

A
B
C

Hình 1-1: Các thí nghiệm của Pasteur
Chúng ta ñều biết rằng hiện nay không có sự tự sinh của sự sống,
nhưng chắc chắn rằng hiện tượng tự sinh ñã diễn ra hàng tỉ năm trước ñây khi
sự sống xuất hiện lần ñầu tiên trên hành tinh chúng ta.
Cùng với sự phát triển của vật lý học kính hiển vi ñược sáng chế và
hoàn thiện, cho phép các nhà sinh học quan sát ñược những vật thể nhỏ, phát
hiện tế bào, vi khuẩn, virus, ... Trong thế kỷ 19 sinh học tế bào phát triển một
cách mạnh mẽ nhờ kính hiển vi ngày một hoàn thiện với ñộ phóng ñại ngày
càng cao. Năm 1833, Brao ñã mô tả nhân của tế bào thực vật. Năm 1880,
www.Beenvn.com
SINH HỌC ðẠI CƯƠNG 2007

Ứng dụng trong y, dược
Kháng sinh ñể chữa bệnh hoàn toàn ñược sản xuất bằng con ñường
sinh học. Những hiểu biết về cấu tạo và sinh lý của con người ñã giúp các bác
sĩ chuẩn ñoán bệnh cho bệnh nhân và chữa bệnh. Ứng dụng có giá trị ñầu tiên
của sinh học trong y tế là tiêm vacine - kết quả nghiên cứu của Pasteur. Ngày
nay, việc chuẩn ñoán bệnh thông qua sử dụng kỹ thuật ADN cho kết quả rất
ñáng tin cậy. Việc sử dụng công nghệ gen trong y học mở ra một khả năng
chữa bệnh bằng liệu pháp gen, nghĩa là sửa chữa những gen bị hư gây bệnh
thành gen lành.
www.Beenvn.com