JOURNAL OF SCIENCE OF HNUE
Interdisciplinary Science, 2013, Vol. 58, No. 1, pp. 120-129
This paper is available online at http://stdb.hnue.edu.vn

MỘT SỐ BIỆN PHÁP TỔ CHỨC TRÒ CHƠI XÂY DỰNG
TRONG LỚP MẪU GIÁO HÒA NHẬP NHẰM PHÁT TRIỂN
TÍNH SÁNG TẠO CHO TRẺ KHUYẾT TẬT TRÍ TUỆ NHẸ

Trần Thị Minh Thành
Khoa Giáo dục Đặc biệt, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Tóm tắt. Sáng tạo là một năng lực quan trọng của con người và là một mục tiêu
giáo dục thực tế trong nhà trường. Các nghiên cứu đã chứng minh rằng trẻ khuyết
tật thường hạn chế trong việc thể hiện tính sáng tạo hơn là hạn chế về khả năng
sáng tạo. Đối với trẻ mầm non, trò chơi xây dựng là một loại trò chơi sáng tạo mà
qua đó trẻ có thể học cách giải quyết vấn đề, hiểu biết về thế giới, thể hiện bản thân
và phát triển tính sáng tạo. Bài báo đã khái quát các nghiên cứu trên thế giới về
vấn đề phát triển tính sáng tạo của trẻ em thông qua chơi đồng thời cung cấp một
số biện pháp thực hiện và hướng dẫn trò chơi xây dựng theo quy trình gồm 3 giai
đoạn. Trong đó các biện pháp trước khi trẻ chơi, trong khi trẻ chơi và sau khi trẻ
chơi được đề cập.
Từ khóa: Tính sáng tạo, dạy trẻ khuyết tật trí tuệ nhẹ, trò chơi xây dựng.

1.

Mở đầu

Lịch sử phát triển xã hội loài người là một dòng sáng tạo liên tục của con người.
Paul Jay Edelson đã viết: “Không có sáng tạo chúng ta sẽ ngừng tồn tại. Và ngay cả khi
chúng ta có thể tồn tại thì cuộc sống của chúng ta sẽ như thế nào?” [12]. Chính vì thế
khả năng sáng tạo của con người từ lâu là đề tài nghiên cứu hấp dẫn của nhiều lĩnh vực
như Toán học, Văn học, Nghệ thuật, Tâm lí học, Giáo dục học, Kinh tế học, Khoa học

học đường thích thú. Hơn nữa khi chơi trò chơi xây dựng trẻ được sử dụng đôi bàn tay,
một công cụ đắc lực của con người trong việc sáng tạo thế giới và sáng tạo chính bản thân
họ. Qua trò chơi xây dựng trẻ em sẽ phát triển được nhiều lĩnh vực như kĩ năng vận động,
nhận thức, ngôn ngữ, kĩ năng xã hội và đặc biệt là tư duy sáng tạo [1,5,7].
Để phát huy tác dụng của trò chơi xây dựng cũng như để trẻ em có thể phát triển
tính sáng tạo của mình khi chơi, vai trò của người giáo viên mầm non trong việc tổ chức
trò chơi là vô cùng cần thiết, trong đó điều quan trọng là giáo viên cần lập kế hoạch và
tiến hành các hoạt động một cách sáng tạo.

2.
2.1.

Nội dung nghiên cứu
Sáng tạo là gì?

Cuối thế kỷ XX người ta phát hiện thấy bên cạnh trí thông minh, trí tuệ còn bao
gồm cả trí sáng tạo, trí thông minh được mở rộng, nâng cao và bổ sung nhờ trí sáng
tạo. Trí sáng tạo hay tính sáng tạo hay khả năng sáng tạo được biểu thị bằng chỉ số CQ
(Creative Quotient) và được xác định qua các trắc nghiệm sáng tạo. Chỉ số CQ liên quan
nhiều đến năng lực tư duy phân kì và dẫn đến nhiều trả lời độc đáo, mới và chưa có trong
kinh nghiệm.
Trên hết, mọi người nhận ra rằng sáng tạo tạo ra khả năng giúp con người đạt được
những thành tựu vĩ đại nhất, cùng với giá trị cuộc sống và để sống với đúng nghĩa của nó.
121


Trần Thị Minh Thành

R. Valette (1983) đã viết “Tính sáng tạo là thành phần thiết yếu trong quá trình tiến hóa
của loài người, giúp chúng ta tiếp tục thích ứng và giải quyết những vấn đề mới ngay cả

sáng tạo”.

2.2.

Tổng quan nghiên cứu về vấn đề phát triển tính sáng tạo của trẻ em
khuyết tật qua chơi

Từ giữa thế kỉ XX các nghiên cứu về chơi tưởng tượng của trẻ em nói chung và
trẻ khuyết tật trí tuệ nói riêng cũng được công bố trong nhiều tài liệu và bài báo khoa
122


Một số biện pháp tổ chức trò chơi xây dựng trong lớp mẫu giáo hòa nhập...

học. Trong đó, các tác giả đã tập trung nghiên cứu chơi tưởng tượng hay chơi giả vở
và tầm quan trọng của chơi giả vờ đối với sự phát triển của trẻ em như phát triển nhận
thức, ngôn ngữ, tư duy sáng tạo, chơi tưởng tượng là tiền đề để trẻ hiểu bản chất của
suy nghĩ và cảm giác của bản thân và người khác (J.Piaget (1962), L.X.Vygotsky (1978),
G.G.Fein (1979), I.Bretherton (1984), C.Garvey (1990), A.M.Leslie (1988), A.S.Lillard
(1991), L.M.Nicolich (1977), Libby, Powell, Messer, & Jordan (1998)... [11].
Nhiều tác giả đã nghiên cứu sự phát triển trí tưởng tượng sáng tạo của trẻ em
trong trò chơi đóng vai, đóng kịch, trò chơi xây dựng, vẽ tranh (Johnson, James E (1976),
Mullineaux, Paula Y. và Lisabeth F. Dilalla (2009); Yeh, Yu-Chu và Me-Lin Lee (2008);
Howard-Jones, Paul, Jane Taylor và Lesley Sutton (2002); Moran, James D., Janet K.
Sawyers và Amy Jo Moore (1988); Russ, Sandra W (1996), Lê Thanh Thủy (1993,
1996) [16,3,4].
Một số tác giả đã nghiên cứu sâu về trò chơi xây dựng, trong đó khẳng định trò
chơi xây dựng có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của trẻ em. Trò chơi giúp trẻ
phát triển kĩ năng xã hội (Mc Callister, Cynthia A. (1996); Berson, Michael J., Berson,
Ilene R. (2003)); toán học và khoa học (Wolfgang Charles H., Stannard Laura L., Johnes,

Khi trong lớp có những trẻ có nhu cầu đặc biệt như khuyết tật trí tuệ, tự kỉ giáo viên
mẫu giáo nên tập trung vào việc tăng cường khả năng chơi xây dựng cho trẻ qua việc sắp
xếp không gian và đồ chơi, đưa các khối vào các loại đồ chơi khác hoặc chuyển các khối
ra ngoài góc xây dựng (Wardle, Francis. (2000), Brown, Jennifer., Muray, Donna. (2001),
Karnes, Merle B. (1993), Stritzel, Kay (1995), Reifel, Stuart (1995)).
Vai trò của bạn hướng dẫn làm tăng cường khả năng tư duy và kết quả học tập của
trẻ đã được chứng minh qua các nghiên cứu của Piaget (1926); Vygotsky, (1978) và Slavin
(1983). Kế thừa kết quả của các nhà nghiên cứu đi trước, Julie S. Johnson-Pynn và Valerie
S. Nisbet (2002) đã chứng minh vai trò của bạn hướng dẫn trong trò chơi xây dựng ở trẻ
3 - 5 tuổi.
Như vậy, tính sáng tạo là một năng lực cần thiết và quan trọng cần được dạy và phát
huy. Con đường để dạy và phát triển tính sáng tạo cho trẻ chính là thông qua chơi. Những
kết quả nghiên cứu trên đã gợi ý các biện pháp tổ chức trò chơi xây dựng nhằm phát triển
tính sáng tạo của trẻ trong lớp mẫu giáo hòa nhập.

2.3.

Một số biện pháp tổ chức trò chơi xây dựng để phát triển tính sáng
tạo của trẻ khuyết tật trí tuệ nhẹ trong lớp mẫu giáo hòa nhập

Đặc trưng của lớp mẫu giáo hòa nhập là sự đa dạng về khả năng và nhu cầu của trẻ
trong lớp. Một trong những khó khăn lớn nhất của giáo viên mầm non dạy hòa nhập đó
là làm thế nào đáp ứng được nhu cầu của tất cả trẻ em trong lớp bao gồm trẻ khuyết tật.
Do đó khi tổ chức hoạt động đòi hỏi giáo viên phải lập kế hoạch và có những biện pháp
cụ thể.
Trẻ khuyết tật trí tuệ có đặc trưng là hạn chế về chức năng trí tuệ và hành vi thích
ứng [2]. Để phát triển tính sáng tạo cho trẻ, giáo viên cần xem xét các cách nhằm tăng
cường các cơ hội để trẻ tham gia vào các hoạt động sáng tạo như chơi, đóng kịch, kể
chuyện, đọc thơ,... Khi nào sáng tạo không xuất hiện một cách tự nhiên giáo viên cần thiết
kế các tình huống, hoàn cảnh để nó xuất hiện ví dụ như sắp xếp môi trường, thiết kế các

trẻ xem về công trình đó. Bên cạnh đó giáo viên có thể khơi gợi vốn kinh nghiệm của trẻ.
2. Chuẩn bị nguyên liệu chơi xây dựng
Để chơi trò chơi xây dựng thì một yêu cầu bắt buộc đó là phải chuẩn bị nguyên liệu
chơi. Nguyên liệu chơi trò chơi xây dựng vô cùng phong phú, có thể thu thập dễ dàng,
không tốn kém. Giáo viên có thể yêu cầu trẻ cùng thu thập và sưu tầm các vật liệu chơi
khác nhau như vật liệu tự nhiên (mẩu gỗ, cát, hạt cây, sỏi, lá cây khô, lông gà...), những
vật liệu phế thải (hộp đã sử dụng, cốc, cúc áo, vải, len...), những đồ chơi khác như búp
bê, con vật, các khối gỗ. Sau khi thu thập, giáo viên nên để các đồ chơi vào hộp hoặc rổ ở
góc xây dựng. Giáo viên nên trưng bày các nguyên liệu này một cách hấp dẫn, đẹp mắt để
kích thích sự tham gia của trẻ.
3. Tạo khu vực chơi dễ nhận biết và hấp dẫn
Biện pháp này giúp tối thiểu hóa sự xao lãng và sự gián đoạn do những trẻ khác
không chơi trong khu vực xây dựng, do đó có khả năng tăng cường hiệu suất chơi và mức
độ tập trung vào trò chơi, kích thích sự tò mò và hứng thú của trẻ.
Dưới đây là một số cách tạo ra khu vực chơi xây dựng hấp dẫn đối với trẻ:
- Tạo ra một khu vực riêng biệt hoặc “bí mật” bằng cách: Đặt một chiếc bàn vào
cạnh tường và trải khăn trải bàn lên hoặc tạo ra khu vực chơi ở một góc lớp hay cho trẻ
xây dựng trong một cái hộp rộng.
- Tạo ra ranh giới dễ nhìn cho khu vực, ví dụ: dùng thảm hoặc viền bằng dây xung
quanh bàn hoặc khu vực chơi, trang trí khu vực xây dựng bằng tranh ảnh các công trình
125


Trần Thị Minh Thành

nổi tiếng.
- Có thể tạo ra khu vực chơi với việc xác định trước số lượng trẻ chơi ví dụ kê 3 cái
ghế trước một cái bàn hoặc đặt một tấm thảm vuông sao cho chỉ đủ 4 trẻ ngồi chơi ở đó.
- Lựa chọn và đặt các vật liệu chơi, đồ chơi cẩn thận sao cho góc chơi vừa hấp dẫn
vừa gợi ý các ý tưởng chơi của trẻ.

bằng cách đặt các đồ chơi đó vào góc xây dựng.
126


Một số biện pháp tổ chức trò chơi xây dựng trong lớp mẫu giáo hòa nhập...

Giáo viên cùng chơi với trẻ và gợi ý để trẻ biết cách sử dụng các đồ chơi và vật liệu
phụ trợ thế nào trong trò chơi xây dựng.
3. Lồng ghép trò chơi xây dựng vào trò chơi đóng vai
Để giúp trẻ phát triển khả năng tưởng tượng sáng tạo, giáo viên có thể cùng chơi
hoặc chỉ là người gợi ý chủ đề chơi, vai chơi cho trẻ trước khi xây dựng. Hoặc sau khi trẻ
xây dựng xong giáo viên có thể gợi ý hoặc làm mẫu chơi với các sản phẩm xây dựng một
cách sáng tạo. Ví dụ khi xếp xong chiếc xe ô tô, có thể chơi chở đồ đạc hoặc đóng vai bố,
mẹ lái xe đi làm.
4. Cho trẻ thời gian để chơi
Nhiều nghiên cứu đã chứng minh để kích thích trẻ sáng tạo người lớn cần cho trẻ
thời gian để suy nghĩ và thử nghiệm các ý tưởng. Trẻ em có khuyết tật trí tuệ cần nhiều
thời gian hơn để đưa ra các ý tưởng và thực hiện nó. Vì vậy nếu chúng ta cho trẻ quá ít
thời gian hoặc thúc giục trẻ thì sẽ không thể phát huy trí tưởng tượng của trẻ. Nếu trẻ đang
thích thú chơi thì không nên quá vội vàng kết thúc trò chơi của trẻ. Hãy cho trẻ thêm thời
gian để thử nghiệm các ý tưởng và hoàn thành “công trình” của mình. Nếu trẻ kết thúc
nhanh chóng giờ chơi của mình, giáo viên cần khuyến khích gợi mở chủ đề và nội dung
chơi cho trẻ, đôi khi cần chơi cùng trẻ.
5. Nhận xét trong khi chơi
Nhằm kích thích động cơ, hứng thú của trẻ trong khi chơi và khuyến khích trẻ chơi
một cách tự tin, sáng tạo, giáo viên cần bao dung với những lỗi sai của trẻ và chấp nhận
những khác biệt mà trẻ tạo ra. Giáo viên cần nhận xét ngay trong quá trình trẻ chơi chứ
không chỉ sau khi kết thúc giờ chơi. Khi nhận xét không nên nói chung chung như “con
chơi rất ngoan, hay con chơi rất giỏi, con xếp rất đẹp mà cần nhận xét cụ thể như “con đã
kết hợp nhiều vật liệu khác nhau để xây một ngôi nhà rất đẹp, cô rất thích nó”. Ngoài ra,


Kết luận

Sáng tạo là một năng lực quan trọng, cần thiết trong cuộc sống của mỗi người kể
cả trẻ khuyết tật trí tuệ. Để kích thích và phát huy tính sáng tạo của trẻ khuyết tật trí tuệ
nhẹ trong lớp mẫu giáo hòa nhập, giáo viên cần tạo cơ hội cho trẻ khuyết tật tham gia vào
các hoạt động sáng tạo của lớp. Trò chơi xây dựng là một trò chơi sáng tạo và được chứng
minh là có ý nghĩa to lớn đối với sự phát triển của trẻ em nói chung và trẻ em khuyết tật
nói riêng.
Để đạt hiệu quả cao trong việc phát trển tính sáng tạo của trẻ qua trò chơi, giáo viên
phải lập kế hoạch chơi cẩn thận. Để giúp giáo viên tổ chức trò chơi xây dựng trong lớp
hòa nhập có trẻ khuyết tật trí tuệ nhẹ một cách dễ dàng và hiệu quả hơn chúng tôi đề xuất
một số biện pháp tổ chức trò chơi. Các biện pháp này được trình bày theo từng giai đoạn
của hoạt động, đó là trước khi chơi, trong khi chơi và sau khi chơi.
Các biện pháp đó có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, bổ sung cho nhau và có thể
được coi là một hệ thống nên được sử dụng phối hợp với nhau một cách linh hoạt, vận
dụng phù hợp với điều kiện của địa phương, của trường lớp trong quá trình tổ chức trò
chơi xây dựng cho trẻ khuyết tật trí tuệ trong lớp mẫu giáo hòa nhập.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Nguyễn Thị Hòa, 2003. Biện pháp tổ chức trò chơi học tập nhằm phát huy tính tích
cực nhận thức của trẻ mẫu giáo lớn 5 - 6 tuổi. Nxb Hà Nội.
[2] Trần Thị Lệ Thu, 2005. Đại cương giáo dục trẻ chậm phát triển trí tuệ. Nxb Đại học
Quốc gia Hà Nội.
[3] Lê Thanh Thủy, 1996. Ảnh hưởng của tri giác tới tưởng tượng sáng tạo trong hoạt
động vẽ của trẻ 5 - 6 tuổi. Luận án Tiến sĩ.
[4] L.X. Vwgotxki, 1985. Trí tưởng tượng và sáng tạo ở lứa tuổi thiếu niên. Nxb Phụ nữ.
[5] Collete Drifte, 2002. Early learning goals for children with special needs. London.
[6] Janet Moleys, 2006. The excellence of play. 2nd edit. London.
[7] John H. Flavell, Patricia H.Miller, Scott A.Miller, 1993. Cognitive development. USA.
128

in children with mild intellectual disabilities in inclusion preschool
Creativity is an important aspect of being human and an objective in preschool.
Studies have shown that children with disabilities are often limited in expressing creativity
rather than being limited in their ability to be creative. Constructive play is a type of
innovative play through which children can learn how to problem solve, understand their
world, express themselves and develop their creativity. This paper reviews research that
has been done outside of Vietnam concerning the development of creativity in children
through play. It also provides before play, during play and after play strategies.
129