VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ NGUYỆT

THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ,
TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TỪ
THỰC TIỄN HUYỆN AN LÃO, TỈNH BÌNH ĐỊNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI, năm 2020


VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ NGUYỆT

THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ,
TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TỪ
THỰC TIỄN HUYỆN AN LÃO, TỈNH BÌNH ĐỊNH

Chuyên ngành : Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
Mã số : 8 38 01 02

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS. TS. PHẠM HỮU NGHỊ

HÀ NỘI, năm 2020


Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Nguyệt


MỤC LỤC

MỞ ĐẦU……………………………………………………………………. 1
CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT TRONG
THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH
CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT…………………………………… 7
1.1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ
trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất…………………………………...…7
1.2. Nội dung thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà
nước thu hồi đất…………………………………………………………..….17
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VIỆC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI
THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN AN LÃO, TỈNH BÌNH ĐỊNH.........................31
2.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của huyện An Lão,tỉnh
Bình Định tác động đến thực hiện pháp luật về bồi thường,hỗ trợ và tái định
cư khi Nhà nước thu hồi đất…………………………………………………31
2.2. Tình hình quản lý và sử dụng đất trên địa bàn huyện An Lão, tỉnh Bình Định
trong thời gian qua……………………………………………………..36

2.3. Tình hình thực hiện pháp luật về bồi thường hỗ trợ và tái định cư khi Nhà
nước thu hồi đất trên địa bàn huyện An Lão, tỉnh Bình Định……………….41
CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ CÁC GIẢI PHÁP NHẰM BẢO ĐẢM
THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH
CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TỪ THỰC TIỄN HUYỆN AN
LÃO, TỈNH BÌNH ĐỊNH………………………………………………….52

4

HT

5

LĐĐ

6

SDĐ

7

TĐC

8

THĐ

9

UBND

10

XHCN

11


2.4


MỞ ĐẦU
1.

Tính cấp thiết của đề tài

Việt Nam đi lên từ một nền kinh tế tập trung, bao cấp chuyển sang nền
kinh tế thị trường theo định hướng XHCN. Hiện nay nước ta đang tập trung
đẩy mạnh thực hiện CNH, HĐH đất nước. Để phát triển kinh tế - xã hội nhanh
và bền vững, một trong những nội dung cần tập trung thực hiện đó là vấn đề
đầu tư xây dựng kết cấu cơ sở hạ tầng kinh tế- xã hội, nhất là đầu tư hệ thống
đường giao thông, trường học, thủy lợi, các công trình phục vụ công cộng,
phục vụ dân sinh…. Việc thu hồi đất để thực hiện các dự án đầu tư có
tác động rất lớn đến người bị thu hồi đất. Để đền bù thiệt hại và đảm bảo an
sinh cho người có đất bị thu hồi, Nhà nước ta đã không ngừng hoàn thiện
chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo hướng ngày càng tốt hơn cho
người có đất bị thu hồi. Tuy nhiên, thời gian qua công tác bồi thường, hỗ trợ
và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất vẫn đang có không ít bất cập, làm cho
một bộ phận không nhỏ các hộ dân bị thu hồi đất có nhiều bức xúc, dẫn đến
việc khiếu kiện liên quan đến bồi thường kéo dài, ngày càng phức tạp.
Nguyên nhân, do quy trình thực hiện phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định
cư thiếu chặt chẽ, chưa thực hiện đúng theo quy định của pháp luật, việc áp
dụng các chính sách bồi thường còn cứng nhắc, bị động, thiếu linh hoạt, chưa
hợp lý, giá bồi thường còn thấp chưa sát với giá thị trường, bên cạnh đó có
một số người dân cố tính không chấp hành, gây cản trở việc giải phóng mặt
bằng. Hậu quả là nhiều dự án chậm tiến độ do không giải phóng được mặt
bằng, làm tăng chi phí đầu tư, cũng như phát sinh vụ việc khiếu nại kéo dài,
làm mất an ninh trật tự, ảnh hưởng đến phát triển kinh tế- xã hội nói chung.

của Võ Xuân Yêm [50] nêu những thách thức, cơ hội của nước ta và yêu cầu
thực tiễn phải đổi mới công tác quản lý, SDĐ nhằm vươn đến mục tiêu đưa
việc quản lý SDĐ hiệu quả, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế, xã hội
của đấtnước.
"Về thực trạng chính sách đất đai ở Việt Nam" của Phạm Hữu Nghị
[27] đã chỉ ra những thành tựu, hạn chế, nguyên nhân và những vấn đề trọng
2


tâm cần thực hiện để tăng cường công tác quản lý, SDĐ ở ViệtNam.
"Quản lý nhà nước về đất đai của chính quyền thành phố Bắc Kạn" của
Chu Mạnh Hùng [25] chỉ ra những nguyên tắc, đặc điểm, tầm quan trọng của
công tác QLNN về đất đai của chính quyền địa phương cấp huyện. Nêu những
bài học kinh nghiệm của một số địa phương nhằm áp dụng, nâng cao hiệu quả
công tác QLNN về đất đai đối với thành phố Bắc Kạn…
“Giải pháp đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng các dự án trọng
điểm trên địa bàn thành phố Bắc Ninh” của Nguyễn Hồng Quang [31] Tác giả
đã chỉ ra những nguyên nhân, hạn chế tồn tại trong bồi thường giải phóng mặt
bằng. Đề xuất các giải pháp cụ thể góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật về
bồi thường và các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác thực thi pháp luật về
bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất
“ Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu
hồi đất của một số dự án trên địa bàn huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng trị” của
Dương Hồng Quang [32] . Tác giả đã đưa ra những giải pháp để tháo gỡ và
giải quyết kiến nghị như tăng cường công tác Quản lý nhà nước về đất đai đặt
biệt là công tác đo vẽ bản đồ địa chính. Nâng cao trách nhiệm của cán bộ trực
tiếp thực hiện công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng. Tăng cường các biện
pháp trong quá trình thực hiện bồi thường, hỗ trợ tái định cư.
Các kết quả nghiên cứu trong các công trình về pháp luật và thực hiện
pháp luật bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất là tài liệu

Định
4.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1. Đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu các quy định pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về
về bồi thường hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh
tế xã hội trên địa bàn huyện An Lão, tỉnh Bình Định từ khi có Luật Đất đai
năm 2013 đến nay.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
+Phạm vi về không gian: Luận văn nghiên cứu thực tiễn thực hiện pháp
luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn
huyện An Lão, tỉnh Bình Định.
+Phạm vi về thời gian: Luận văn nghiên cứu những quy định hiện hành
của pháp luật về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
4


được thể hiện ở Luật Đất đai 2013 và những văn bản hướng dẫn thi hành.
5.

Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1. Cơ sở lý luận:
Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác- Lênin,
tư tưởng Hồ Chí Minh; đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về chính sách
pháp luật đất đai trong thời kỳ công nghiêp hóa, hiện đại hóa hiện nay.
5.2. Phương pháp luận:
Luận văn được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận kết hợp các

thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất từ thực tiễn huyện An
Lão, tỉnh Bình Định.

6


CHƯƠNG 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT TRONG THỰC HIỆN
PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ
KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT
1.1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của thực hiện pháp luật về bồi
thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
1.1.1. Khái niệm thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định
cư khi nhà nước thu hồi đất
Ở

Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, lĩnh vực quản lý đất đai được

Nhà nước và xã hội rất quan tâm. Quản lý nhà nước về đất đai là hoạt động tổ
chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước đối với các hành vi của các chủ
thể tham gia quan hệ pháp luật đất đai để thực hiện và bảo vệ quyền sở hữu
toàn dân về đất đai nhằm duy trì và phát triển các quan hệ đất đai theo trật tự
pháp luật quy định. Quản lý nhà nước về đất đai là tổng hợp các hoạt động
của cơ quan nhà nước về đất đai: đó là các hoạt động trong việc nắm và quản
lý tình hình sử dụng đất đai; trong việc phân bố đất đai vào các mục đích sử
dụng theo chủ trương của Nhà nước; trong việc kiểm tra, giám sát quá trình
sử dụng đất. Các hoạt động tổ chức, điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước thực
chất là thực hiện các nội dung quản lý nhà nước về đất đai. Đảng và Nhà nước
ta trên cơ sở quy định chế độ sở hữu toàn dân về đất đai đã luôn luôn quan
tâm tới việc quản lý thống nhất vốn đất quốc gia từ trung ương đến từng địa

đã giao cho tổ chức, UBND cấp xã quản lý theo quy định của Luật này. Hiện
nay, theo Khoản 11 của Điều 3 Luật Đất đai 2013 đã quy định: Nhà nước thu
hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại QSDĐ của người được Nhà nước
trao QSDĐ hoặc Nhà nước quyết định thu lại đất của người SDĐ vi phạm về
pháp luật đất đai.
-

Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất:
8


Bồi thường - theo Từ điển tiếng Việt, đó là sự đền đáp lại một cách
tương xứng đối với tất cả những thiệt hại mà chủ thể đã gây ra. Thiệt hại bao
gồm thiệt hại vật chất và thiệt hại tinh thần.
Khi Nhà nước THĐ để sử dụng vào mục đích an ninh, quốc phòng, lợi
ích quốc gia và lợi ích công cộng hoặc là vì mục đích phát triển KT-XH khiến
cho việc THĐ đó gây nên thiệt hại cho một số chủ thể mà không phải do lỗi
của người SDĐ. Ở Khoản 6 của Điều 4 Luật Đất đai 2003 đã quy định: Bồi
thường khi Nhà nước THĐ là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền SDĐ cho
người bị THĐ đối với diện tích đất bị thu hồi. Tại Khoản 12 của Điều 3 Luật
Đất đai 2013 xác định: Bồi thường về đất là việc mà Nhà nước trả lại giá trị
quyền SDĐ đối với diện tích đất thu hồi cho người SDĐ.
-

Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

Tại Khoản 7 của Điều 4 Luật Đất đai 2003 xác định: Hỗ trợ khi Nhà
nước THĐ là việc Nhà nước giúp cho người bị THĐ thông qua đào tạo nghề
mới và bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời tới địa điểm mới. Tuy vậy,
cách định nghĩa này còn chưa đầy đủ nên ở Khoản 14 của Điều 3 trong Luật

Khái niệm thực hiện pháp luật về BT, HT, TĐC khi Nhà nước
THĐ
Thực hiện pháp luật - đó là hoạt động tiếp nối kể từ sau khi văn bản
pháp luật được ban hành có hiệu lực để tổ chức triển khai làm cho những quy
định pháp luật đi vào thực tiễn cuộc sống và chúng trở thành quy tắc xử sự
của những chủ thể pháp luật.
Hiện nay, có rất nhiều cách hiểu về thực hiện pháp luật.
Theo các tài liệu giáo trình, tập bài giảng học tập và tài liệu nghiên cứu
đối với học phần Lý luận chung về Nhà nước - pháp luật của khoa Nhà nước
và Pháp luật (trực thuộc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chi Minh): Thực
hiện pháp luật là “quá trình hoạt động có mục đích nhằm làm cho các quy
định pháp luật trở thành hiện thực trong cuộc sống và tạo cơ sở pháp lý cho
10


các hoạt động thực tế của chủ thể pháp luật” [21, tr 270].
Với giáo trình Lý luận chung về Nhà nước - Pháp luật của Khoa Luật
(thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội): “Thực hiện pháp luật là hiện tượng, quá
trình có mục đích nhằm làm cho các quy định pháp luật trở thành những hoạt
động thực tế của chủ thể pháp luật” [20, tr.369].
Ở giáo trình Lý luận Nhà nước - pháp luật của Đại học Luật Hà Nội:
“Thực hiện pháp luật đó là một quá trình hoạt động có mục đích nhằm làm
cho các quy định pháp luật trở thành những hoạt động thực tế của chủ thể
pháp luật.”[22,tr.463].
Từ những định nghĩa được nêu trên, chúng có điểm chung thống nhất
về nội dung căn bản của thực hiện pháp luật: thực hiện pháp luật đó là những
hoạt động có mục đích để tổ chức thực hiện các yêu cầu mà pháp luật quy
định, thực hiện pháp luật là các hoạt động thực tế và hợp pháp của những chủ
thể pháp luật nhằm điều chỉnh các mối quan hệ xã hội theo yêu cầu luật định.
Từ đó, ta có thể đưa ra định nghĩa: Thực hiện pháp luật là quá trình tổ chức

tuân thủ Điều 66 của Luật Đất đai 2013. Một quyết định THĐ một khi trái
thẩm quyền hoặc không đúng thẩm quyền thì không thể chấm dứt quan hệ
pháp luật về đất đai. Yêu cầu đặt ra là mọi quyết định THĐ đều phải tuân thủ
quy định về thẩm quyền THĐ.
Thứ hai, thực hiện pháp luật về bồi thường, giải phóng mặt bằng khi
Nhà nước thu hồi đất đối là hoạt động mang tính cụ thể.
Căn cứ quy định của Luật Đất đai 2013, Nghị định 47/2014/NĐ-CP
ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định BT, HT, TĐC khi Nhà nước THĐ;
Thông tư 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên và Môi
trường quy định chi tiết về BT, HT, TĐC khi Nhà nước THĐ. Hàng năm
UBND tỉnh Bình Định ban hành quy định chính sách BT, HT, TĐC khi Nhà
nước THĐ trên địa bàn tỉnh Bình Định, cụ thể năm 2019 UBND tỉnh Bình
Định ban hành Quyết định số 04/2019/QĐ-UBND ngày 14/02/2019 “ V/v ban
12


hành chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
trên địa bàn tỉnh Bình Định” trong đó có một số đặc điểm mang tính cá biệt so
với các tỉnh khác như : chính sách hộ trợ ổn định đời sống và sản xuất, hỗ trợ
tái định cư, hệ số điều chỉnh giá đất cho phù hợp với từng dự án……. Việc
thực hiện các chính sách bồi thường được áp dụng cụ thể cho các đối tượng
sử dụng đất đảm bảo tính thống nhất trên địa bàn toàn tỉnh.
Thứ ba, thực hiện pháp luật về bồi thường, giải phóng mặt bằng khi
Nhà nước thu hồi đất đảm bảo các thủ tục chặt chẽ do pháp luật quy định.
Theo quy định Điều 69 Luật đất đai năm 2013 quy định cụ thể về trình
tự thủ tục thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã
hội vì lợi ích quốc gia, công cộng và Điều 67 của Luật này quy định về thời
gian thông báo thu hồi đất và chấp hành quyết định thu hồi đất vì mục đích
quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.
Mặt dù pháp luật đất đai quy định cụ thể về trình tự thủ tục cũng như nội dung

chặt chẽ giữa các cấp, các ngành, công tác tuyên truyền vận động nhân dân
ngay từ cấp cơ sở đạt hiệu quả chưa cao.
1.1.3. Vai trò của việc thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ và tái
định cư khi Nhà nước thu hồi đất
Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là bước quan trọng, có vai trò
đặt biệt quyết định đến sự thành công của dự án. Khi chúng ta thực hiện tốt
công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư sẽ tạo ra nhận thức tốt hơn đối với
người dân bị thu hồi đất về lĩnh vực này từ đó nhân dân sẽ chấp hành tốt việc
bàn giao mặt bằng cho các chủ đầu tư để triển khai dự án, rút ngắn quá trình
xây dựng cơ bản, giảm chi phí cơ hội của dự án, tăng hiệu quả đầu tư góp
phần nâng cao sức cạnh tranh của các doanh nghiệp.
Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư gắn liền với sự phát triển
kinh tế xã hội của địa phương và có sự ảnh hưởng nhất định đối với cuộc sống
của người dân bị thu hồi đất và tốc độ phát triển kinh tế vì khi cơ quan Nhà
14


nước muốn quy hoạch phát triển kinh tế xã hội cho một vùng, địa phương nào
trước hết phải thực hiện công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng để có được
một quỹ đất mới xây dựng được các hạng mục công trình trên khu vực đó.
Thu hồi đất để xây dựng các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu dân cư,
trung tâm thương mại, cơ quan Nhà nước… qua thực tiễn công tác bồi thường
giải phóng mặt bằng trong những năm qua cho thấy, nếu tỉnh nào thực hiện tốt
công tác này sẽ thúc đẩy nhanh chóng sự phát triển các công trình cơ sở hạ
tầng giao thông, kinh tế, hệ thống an sinh xã hội, cũng như thu hút vốn đầu tư
và tận dụng có hiệu quả các nguồnvốn.
Việc thực hiện pháp luật việc thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ
và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất có vai trò quan trọng trong việc nâng
cao hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước
Thực hiện pháp luật về bồi thường, giải phóng mặt bằng khi Nhà nước

đã tạo ra trong quá trình SDĐ, bởi thế họ cần được tham gia bàn bạc, đề xuất
các ý kiến và nguyện vọng của mình để thông qua đó bảo vệ quyền lợi chính
đáng của họ. Đây cũng là cơ sở khả thi để góp phần hoàn thiện pháp luật đất
đai khi nhà nước THĐ nhằm phù hợp với lợi ích chung của toàn xã hội.
Thông qua việc minh bạch, công khai và dân chủ, người dân chẳng
những hiểu và nắm được nghĩa vụ và các quyền của mình khi Nhà nước THĐ
để sử dụng vào mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích công cộng, lợi ích quốc
gia và phát triển kinh tế, mà họ còn có cơ hội và điều kiện để bày tỏ các ý
kiến, tâm tư nguyện vọng của mình đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Qua đó, các cơ quan nhà nước nắm bắt được ý kiến chính đáng và nguyện
vọng của người dân mà kịp thời xem xét giải quyết, không để nảy sinh các
mâu thuẫn, xung đột không mong muốn trong quá trình giải phóng mặt bằng.
Chỉ có thể minh bạch, công khai và dân chủ sẽ tạo nên tâm lý thoải mái, chỗ
dựa lòng tin của người dân vào những quyết định của cơ quan nhà nước có

16


thẩm quyền, cũng như hạn chế giảm thiểu được các tranh chấp khiếu kiện kéo
dài.
1.2. Nội dung thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
khi Nhà nước thu hồi đất.
1.2.1. Nguyên tắc thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định
cư khi Nhà nước thu hồi đất
Trên thực tế các chế định bồi thường về đất, HT và TĐC khi Nhà nước
THĐ theo Luật Đất đai 2003 đã không được thể chế hóa đầy đủ, chưa truyền
tải hết những quy định có tính nguyên tắc nhằm thực hiện thống nhất trong
quá trình xử lý các vấn đề phức tạp nảy sinh trong thực tiễn THĐ, BT, HT và
TĐC tại địa bàn ở các địa phương. Để khắc phục những hạn chế vừa nêu, Luật
Đất đai 2013 đã tách riêng biệt giữa nguyên tắc bồi thường đất với nguyên tắc