B
Ộ GIÁO DỤC V
À ĐÀO T
ẠO

B
Ộ NÔNG NGHIỆP V
À PTNT

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
PHẠM THỊ THU
NGHIÊN CỨU THỰC HIỆN BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ,
TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN GIA LỘC, TỈNH HẢI DƯƠNG LUẬN VĂN THẠC SĨ


TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN GIA LỘC, TỈNH HẢI DƯƠNG

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ
MÃ SỐ : 60.34.04.01

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. TRẦN VĂN ĐỨC
HÀ NỘI, NĂM 2014
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng:
Số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là hoàn toàn trung thực và
chưa từng được sử dụng hoặc công bố trong bất kỳ công trình nào khác.
Mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cám ơn và các
thông tin trích dẫn trong luận văn đều được ghi rõ nguồn gốc. Tác giả luận văn

Phạm Thị Thu
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page iii

MỤC LỤC

Lời cam đoan i
Lời cảm ơn ii
Mục lục iii
Danh mục chữ viết tắt vi
Danh mục bảng vii
1 PHẦN MỞ ĐẦU 1
1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1
1.2 Mục tiêu nghiên cứu 2
1.2.1 Mục tiêu chung 2
1.2.2 Mục tiêu cụ thể 2
1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3
1.3.1 Đối tượng nghiên cứu 3
1.3.2 Phạm vi nghiên cứu 3
1.4 Câu hỏi nghiên cứu 4
1.5 Nội dung nghiên cứu 4
2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VIỆC THỰC HIỆN BỒI
THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT 5
2.1 Cơ sở lý luận về thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước
thu hồi đất 5
2.1.1 Một số khái niệm liên quan đến đề tài nghiên cứu 5
2.1.2 Vai trò của bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất 7
2.1.3 Ý nghĩa của việc bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất 9
2.1.4 Đặc điểm của công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi nhà nước thu hồi đất 10

4.1.1 Áp dụng các qui định của pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
khi nhà nước thu hồi đất 53
4.1.2 Việc tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 54
4.2 Qui hoạch và phương án thực thi thu hồi đất cho các dự án phát triển
trên địa bàn huyện Gia Lộc 58
4.2.1 Dự án đường xây dựng đường ô tô cao tốc Hà Nội - Hải Phòng đi qua
địa bàn huyện Gia Lộc 58
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page v

4.2.2 Dự án xây dựng khu đô thị mới phía Nam thành phố Hải Dương 62
4.2.3 Dự án xây dựng trạm bơm xã Đoàn Thượng, huyện Gia Lộc 64
4.3 Đánh giá kết quả bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi
đất tại 3 dự án trên địa bàn huyện Gia Lộc 65
4.3.1 Thẩm quyền, đối tượng, điều kiện, nguyên tắc và trình tự thủ tục bồi
thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất 65
4.3.2 Giá tính bồi thường, hỗ trợ về đất, về tài sản 79
4.3.3 Chính sách hỗ trợ và tái định cư 92
4.3.4 Đánh giá chung bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi NN thu hồi đất 99
4.4 Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
khi nhà nước thu hồi đất 102
4.4.1 Chủ trương, Chính sách của nhà nước như việc ban hành các văn bản
quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai và tổ chức thực hiện
các văn bản đó 102
4.4.2 Quá trình quản lý đất đai của nhà nước qua các thời kỳ và quá trình sử
dụng đất của người sử dụng đất 104
4.4.3 Nguồn lực để thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 107
4.4.4 Quá trình tổ chức thực hiện 107
4.4.5 Việc thực hiện kiểm tra, giám sát bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi
Nhà nước thu hồi đất 108

QLNN Quản lý nhà nước
SD Sử dụng
SDĐ Sử dụng đất
TC Tố cáo
TĐC Tái định cư
UBND Uỷ ban nhân dân
XD Xây dựng
XH Xã hội Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page vii

DANH MỤC BẢNG

STT Tên bảng Trang

3.1 Đối tượng và mẫu điều tra 51
4.1 Diện tích đất bị thu hồi phục vụ dự án đường ô tô cao tốc HN-HP
(Giai đoạn 1) 60
4.3 Diện tích đất bị thu hồi phục vụ dự án Khu đô thị mới phía Nam
Thành phố Hải Dương 63
4.4 Diện tích đất bị thu hồi phục vụ dự án XD trạm bơm Đoàn Thượng 64
4.5 Tổng hợp kết quả xác định đối tượng được bồi thường và không
được bồi thường 75
4.6 Ý kiến của người bị thu hồi đất về kết quả xác định đối tượng được
bồi thường và không được bồi thường 76

tiếp tục đẩy mạnh sự nghiệp đó và phấn đấu đến năm 2020 đưa nước ta cơ bản
trở thành một nước công nghiệp phát triển theo hướng hiện đại. Để thực hiện
được mục tiêu đó, một trong những việc cần làm là tiến hành thu hồi đất, giải
phóng mặt bằng phục vụ cho các dự án phát triển kinh tế, xã hội. Gia Lộc là một
huyện nằm ngoại ô Thành phố Hải Dương, có trung tâm huyện cách Thành phố
khoảng 6 km, là một trong những địa phương có nhiều dự án đã và đang triển
khai nên thu hồi hàng vạn ha đất nông nghiệp và phi nông nghiệp, điều đó làm
ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của nhiều hộ gia đình. Việc đẩy nhanh tiến độ
giải phóng mặt bằng, đẩy nhanh hoạt động của các dự án góp phần sớm ổn định
cuộc sống của người dân, tạo sự phát triển cho xã hội , Tuy nhiên vấn đề bồi
thường, hỗ trợ và tiến hành tái định cư cho những diện bị thu hồi đất ở nhiều địa
phương gặp không ít khó khăn, vướng mắc. Một số dự án chưa có khu tái định
cư hoặc chưa giải quyết tái định cư đã quyết định thu hồi đất ở; Có trường hợp bị
thu hồi đất ở thì tiền bồi thường không đủ để mua nhà ở mới tại khu tái định cư;
Giá đất bồi thường thấp hơn giá đất cùng loại trên thị trường, đặc biệt là đối với
đất nông nghiệp trong khu vực đô thị, khu dân cư nông thôn. Tiền bồi thường đất
nông nghiệp thường không đủ nhận chuyển nhượng đất sản xuất kinh doanh phi
nông nghiệp để chuyển sang làm ngành nghề khác.
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page 2

Để quá trình thu hồi đất diễn ra trong một trật tự ổn định, vừa đảm bảo lợi
ích và an toàn cho người sử dụng đất, vừa đảm bảo lợi ích cho toàn xã hội, vừa đảm
bảo tốt cho công tác quản lý Nhà nước về đất đai thì cần tiến hành thực hiện các qui
định của pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất theo
đúng qui định của pháp luật và phù hợp với điều kiện thực tiễn. Muốn làm được
điều đó thì phải xác định được những ưu điểm, tồn tại hạn chế và nguyên nhân, đề
ra các giải pháp nhằm từng bước hoàn thiện cơ chế, chính sách, tạo hành lang pháp
lý và tạo điều kiện thuận lợi trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư giải
phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất góp phần phát triển kinh tế bền vững,

huyện, Hội đồng bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư theo từng dự án
của huyện; Các phòng chuyên môn có liên quan thuộc UBND huyện; UBND các xã
có các dự án phải thu hồi đất và có thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định
cư; Các cơ quan, đơn vị, tổ chức và cá nhân có liên quan.
1.3.2 Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi không gian:
Đề tài được tiến hành nghiên cứu việc thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định
cư trên địa bàn huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương và đi sâu cụ thể 3 dự án thu hồi đất
hiện tài liệu đang được lưu trữ tại Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện; Phòng
Kinh tế và Hạ tầng huyện; Hội đồng bồi thường giải phóng mặt bằng và tái định cư
theo từng dự án của huyện; UBND các xã có các dự án phải thu hồi đất và có thực
hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; một số phòng chuyên môn có liên
quan thuộc UBND huyện
- Phạm vi thời gian:
Số liệu về thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất
từ năm 2009 đến năm 2013 (5 năm), số liệu điều tra được tiến hành thời gian gần
nhất (năm 2012 hoặc 2013)
Thời gian thực hiện đề tài: Từ tháng 05/2013 đến tháng 04/2014.
- Phạm vi nội dung:
Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng việc thực hiện bồi thường, hỗ trợ và
tái định cư khi nhà nước thu hồi đất:
+ Cơ sở pháp lý để xây dựng và tổ chức thực hiện các phương án bồi
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page 4

thường, hỗ trợ và tái định cư;
+ Tổ chức, nguồn lực tiến hành thực hiện bồi thường, hỗ trợ, TĐC;
+ Trình tự, thủ tục thu hồi đất và lập, thẩm định, phê duyệt, chi trả bồi
thường, hỗ trợ và tái định cư;
+ Quá trình triển khai thực hiện các phương án bồi thường, hỗ trợ và TĐC;

hồi đất
2.1.1 Một số khái niệm liên quan đến đề tài nghiên cứu
- Thu hồi đất là gì?
Thu hồi đất không chỉ hiểu một cách thuần tuý là Nhà nước sẽ tước đi quyền
sử dụng của các chủ sử dụng đất mà qua đó để thiết lập một quan hệ sử dụng đất
mới phù hợp với lợi ích Nhà nước và xã hội. Thực tế thu hồi đất là giai đoạn kết
thúc việc sử dụng đất của chủ thể này nhưng là bước kế tiếp của việc sử dụng đất
của một chủ thể mới. Do vậy các quy định về thu hồi đất cần kết nối được ba lợi ích
của ba chủ thể quan trọng là: Nhà nước - Chủ đầu tư - Người bị thu hồi đất.
Tại khoản 11 Điều 3 Luật đất đai năm 2013 thì thu hồi đất được hiểu:"

là việc
Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền
sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai".
- Bồi thường là gì?
Theo Từ điển tiếng Việt thông dụng: “Bồi thường” là “Đền bù những tổn hại
gây ra”; Theo Khoản 6 Điều 4 Luật đất đai 2003 và Khoản 11 Điều 3 Luật đất đai
2013: “Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền
sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất”. Vì vậy, bồi
thường được hiểu là việc trả lại tương xứng với giá trị hoặc công lao cho một chủ
thể nào đó bị thiệt hại vì hành vi của chủ thể khác.
+ Bồi thường là trách nhiệm của Nhà nước nhằm bù đắp tổn thất về quyền và
lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất do hành vi thu hồi đất của Nhà nước gây ra.
Trách nhiệm này được quy định trong Luật đất đai;
+ Bồi thường là hậu quả pháp lý trực tiếp do hành vi thu hồi đất của Nhà
nước gây ra. Điều này có nghĩa là chỉ phát sinh sau khi có quyết định hành chính về
thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền;
+ Bồi thường được thực hiện trong mối quan hệ song phương giữa một bên
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page 6

sử dụng đất được bố trí nơi ở mới bằng một trong các hình thức: bồi thường bằng
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page 7

nhà ở mới hoặc bồi thường bằng giao đất ở hoặc bồi thường bằng tiền để tự lo chỗ ở
mới khi họ bị Nhà nước thu hồi đất ở và phải di chuyển chỗ ở.
Do vậy, tái định cư là một bộ phận không thể tách rời và giữ vị trí rất quan trọng
trong chính sách giải phóng mặt bằng. Các dự án tái định cư cũng được coi là các dự án
phát triển và phải được thực hiện như các dự án phát triển khác. Cần thực hiện một
chính sách tái định cư bắt buộc sẽ tạo nên một môi trường pháp chế lành mạnh khi Nhà
nước cần thu hồi đất phục vụ cho các mục đích công cộng của quốc gia.
2.1.2 Vai trò của bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất
- Giải quyết một số chính sách về xã hội như chuyển đổi việc làm cho người
lao động góp phần ổn định cuộc sống của người dân,
Trong những năm qua, Nhà nước ta đã ban hành nhiều chính sách và được
các địa phương nỗ lực vận dụng để giải quyết vấn đề bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
bảo đảm việc làm, thu nhập và đời sống của người dân có đất bị thu hồi. Theo số liệu
thống kê, hiện nay có trên 70% dân số sống ở vùng nông thôn, thu nhập chủ yếu dựa
vào nông nghiệp, do đó tình trạng thiếu việc làm, thất nghiệp, không chuyển đổi được
nghề nghiệp, khó khăn trong cuộc sống sinh hoạt tại nơi ở mới, đặc biệt đối với người
nông dân bị thu hồi đất đã và đang diễn ra ở nhiều địa phương. Thực tế đã triển khai
nhiều dự án xây dựng khu Tái định cư để di dân giải phóng mặt bằng, bước đầu ổn
định đời sống cho những người phải di chuyển chỗ ở do bị thu hồi đất. Khi giải
phóng mặt bằng xong và bàn giao đất cho chủ dự án để đầu tư xây dựng đã tạo điều
kiện cho đa số lao động nhàn rỗi tại địa phương có việc làm phù hợp với năng lực,
trình độ, độ tuổi, giới tính, nhất là đối với các dự án đã hoàn thành và đi vào sản xuất,
tạo công ăn việc làm cho hàng chục ngàn lao động tại địa phương, tăng nguồn thu
nhập của số lao động này, góp phần ổn định đời sống nhân dân, và góp phần tăng
trưởng kinh tế, phát triển kinh tế xã hội tại địa phương
- Giải phóng mặt bằng nhanh, đúng tiến độ tạo điều kiện cho các dự án phát

kinh doanh gây khó khăn cho các nhà đầu tư
Như vậy, giải quyết tốt vấn đề về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư sẽ khắc phục
được những bất cập và khi lợi ích chính đáng được đảm bảo thì việc di dời của
người dân sẽ nhanh chóng, thu hồi đất trở nên thuận lợi hơn, tạo điều kiện cho việc
thực hiện GPMB diễn ra đúng tiến độ. Phát triển xây dựng hạ tầng cơ sở, đáp ứng
được yêu cầu của nhà nước, người dân và người sử dụng đất.
Quá trình giải phóng mặt bằng để thu hồi đất phục vụ nhiệm vụ phát triển
kinh tế, diện tích đất sản xuất nông nghiệp dần dần thu hẹp, các dự án phát triển cần
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page 9

lao động trong khi lao động khu vực nông thôn dư thừa, vì vậy lực lượng lao động
này chuyển dần sang khu vực công nghiệp. Từ đó dẫn đến cơ cấu sử dụng đất thay
đổi, lực lượng lao động thay đổi, cơ cấu kinh tế phải thay đổi theo để phù hợp với
sự phát triển của xã hội, đáp ứng được yêu cầu trong tình hình mới
2.1.3 Ý nghĩa của việc bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước thu hồi đất
2.1.3.1 Về phương diện chính trị

Là một nước nông nghiệp với khoảng 70% dân số là nông dân, vấn đề đất đai
ở Việt Nam có ý nghĩa đặc biệt quan trọng và nhạy cảm. Các chính sách, pháp luật
về đất đai có ảnh hưởng rất lớn đến sự ổn định về chính trị. Điều này có nghĩa là
nếu chủ trương, chính sách pháp luật đất đai đúng đắn, phù hợp với thực tiễn và
được thực thi nghiêm túc sẽ góp phần vào việc duy trì và củng cố sự ổn định chính
trị. Ngược lại, sẽ làm phát sinh những điểm nóng tiềm ẩn nguy cơ gây mất ổn định
về chính trị. Một trong các chính sách, pháp luật về đất đai được xã hội đặc biệt
quan tâm đó là chính sách, pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước
thu hồi đất; bởi lẽ mảng chính sách, pháp luật này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và
lợi ích hợp pháp của người bị thu hồi đất. Trong trường hợp bị thu hồi đất nói chung
và thu hồi đất ở nói riêng, quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất trực tiếp
bị xâm hại. Họ không chỉ mất quyền sử dụng đất mà còn buộc phải di chuyển chỗ ở.

nước thu hồi đất sẽ giúp cho họ và các thành viên khác trong gia đình nhanh chóng
ổn định cuộc sống để tập trung sản xuất góp phần cải thiện và nâng cao mức sống.
Hơn nữa điều này còn giúp củng cố niềm tin của người bị thu hồi đất vào đường lối,
chủ trương, chính sách; pháp luật của Đảng và Nhà nước; đồng thời loại trừ cơ hội
để kẻ xấu lợi dụng, tuyên truyền, kích động quần chúng nhân dân khiếu kiện, đối
đầu với chính quyền nhằm gây mất ổn định tình hình trật tự an toàn xã hội và làm
đình trệ sản xuất;
2.1.4 Đặc điểm của công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi nhà nước thu hồi đất
- Trong quá trình triển khai công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, nhu cầu
phát triển kết cấu hạ tầng kỹ thuật, cơ sở hạ tầng xã hội, phát triển công nghiệp và
dịch vụ, hiện đại hóa lực lượng quốc phòng và an ninh đòi hỏi quỹ đất khá lớn mà
Nhà nước cần thu hồi. Mức trung bình trong mỗi năm qua Nhà nước đã cho chuyển
khoảng 50.000 ha đất nông nghiệp sang sử dụng vào mục đích thực hiện các dự án
đầu tư phát triển hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, xây dựng mặt bằng sản xuất, kinh
doanh phi nông nghiệp nhưng nhìn chung, ý thức tự giác của nhân dân ta khá cao
trong chấp hành quyết định thu hồi đất của Nhà nước vào mục đích quốc phòng, an
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page 11

ninh, xây dựng kết cấu hạ tầng kỹ thuật (như đường giao thông, công trình thủy
lợi ), xây dựng cơ sở hạ tầng xã hội (như trường học, bệnh viện, sân vận động,
công viên, chợ ). Nhiều trường hợp người bị thu hồi đất chịu thiệt thòi ít nhiều
trong bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nhưng vẫn vui lòng vì mong muốn được đóng
góp chung để xây dựng một xã hội văn minh hơn. Tuy nhiên vấn đề này trở nên
nhạy cảm và phức tạp hơn khi Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế (vì lợi ích
quốc gia) nhằm xây dựng các khu công nghiệp, khu dịch vụ, mặt bằng sản xuất,
kinh doanh phi nông nghiệp. Quy luật giá trị bắt đầu tác động vào tư tưởng của
người có đất bị thu hồi rồi hình thành nên sự so sánh về thiệt thòi của mình khi đất
do mình đang sử dụng được giao cho người khác với khả năng sinh lợi cao hơn
nhiều. Từ đó đã nảy sinh nhiều khiếu kiện của dân về mức bồi thường, hỗ trợ, đồng

+ Đối với đất nông nghiệp: nước ta là một nước nông nghiệp, dân cư chủ yếu
sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp, trình độ sản xuất chưa cao, khả năng
chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn; cây trồng, vật nuôi trên mỗi vùng cũng đa dạng
dẫn đến công tác tuyên truyền, vận động dân cư tham gia di chuyển, định giá bồi
thường rất khó khăn và việc hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp là điều cần thiết để đảm
bảo đời sống dân cư sau này.
+ Đối với đất ở: tâm lý của người dân là ngại di chuyển, thay đổi chỗ ở, điều
kiện sống và tập quán sinh hoạt gây khó khăn trong việc thu hồi. Tình trạng lấn
chiếm xây nhà trái phép vẫn thường xuyên diễn ra, bên cạnh đó, quỹ đất cho xây
dựng khu TĐC còn thiếu, chất lượng các khu TĐC chưa cao, chưa đảm bảo được
yêu cầu. Do đó, việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất ở cho đến nay vẫn rất
phức tạp.
2.1.5 Cơ sở của việc qui định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu
hồi đất
2.1.5.1 Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam qui định về bồi
thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất được đặt ra dựa trên
cơ sở quyền sở hữu về tài sản của công dân được pháp luật bảo hộ. Kể từ khi Hiến
pháp của Nhà Nước mới ra đời (năm 1946) đã ghi nhận và bảo hộ quyền sở hữu tư
nhân về tài sản.
Hiến pháp năm 1992 ra đời mở ra một trang sử mới cho một thời đại mới qui
định cụ thể các quyền của con người về sở hữu đất đai, tài nguyên công nhận và
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page 13

bảo vệ quyền sử dụng đất của các tổ chức, cá nhân và quyền sở hữu cá nhân về tài sản
và sản xuất, cụ thể:
- Quy định về quyền sở hữu đối với đất đai: “Đất đai, rừng núi, sông hồ,
nguồn nước, tài nguyên trong lòng đất, nguồn lợi ở vùng biển thềm lục địa và vùng

pháp 2013)
- Quy định về tầm quan trọng của đất đai: “Đất đai là tài nguyên đặc biệt
quan trọng của quốc gia, nguồn lực quan trọng để phát triển đất nước, được quản lý
theo pháp luật
Tổ chức, cá nhân được nhà nước giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử
dụng đất. Người sử dụng đất được quyền chuyển quyền sử dụng đất, thực hiện các
quyền và nghĩa vụ theo qui định của luật. Quyền sử dụng đất được pháp luật bảo hộ
Nhà nước thu hồi đất do các tổ chức, cá nhân đang sử dụng trong trường hợp
thật cần thiết do luật định vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế-xã hội
vì mục đích quốc gia, công cộng. Việc thu hồi đất phải công khai, minh bạch và
được bồi thường theo qui định của pháp luật
Nhà nước trưng dụng đất trong trường hợp thật cần thiết do luật định để thực
hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh hoặc trong tình trạng chiến tranh, tình trạng
khẩn cấp phòng, chống thiên tai”. (Điều 54 Hiến pháp 2013)
2.1.5.2 Chính sách của Nhà nước qui định thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
khi nhà nước thu hồi đất;
Trong công cuộc đổi mới đất nước, Đảng ta đã rất sáng suốt khi lựa chọn và
thực hiện việc đổi mới cơ chế quản lý kinh tế trong nông nghiệp làm khâu đột phá
cho toàn bộ quá trình cải cách kinh tế với việc từng bước xác lập địa vị làm chủ của
hộ gia đình, cá nhân đối với đất đai thông qua việc giao đất cho họ sử dụng ổn định,
lâu dài và mở rộng các quyền năng cho người sử dụng đất. Chính nhờ việc tìm ra
cách thức giao quyền sử dụng đất cho người lao động trên cơ sở vẫn giữ nguyên chế
độ sở hữu toàn dân về đất đai nhằm duy trì sự ổn định về chính trị - xã hội tạo tiền
đề cho việc phát triển kinh tế. Người sử dụng đất được pháp luật trao cho các quyền
năng liên quan đến quyền sử dụng đất: quyền chuyển nhượng, quyền chuyển đổi,
cho thuê, cho thuê lại, tặng cho, thừa kế quyền sử dụng đất; quyền thế chấp, bảo
lãnh, góp vốn bằng quyền sử dụng đất. Một khi pháp luật đã thừa nhận quyền sử
dụng đất là một loại quyền về tài sản của người sử dụng đất, thì khi Nhà nước thu
hồi đất nói chung (có nghĩa là người sử dụng đất bị mất quyền sử dụng đất do hành
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế

hồi vì nhu cầu của Nhà nước hoặc của xã hội thì được đền bù thiệt hại thực tế và
được giao đất khác” (Khoản 5 Điều 49).
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page 16

Quyết định số 186/HĐBT ngày 31/05/1990 của Hội đồng Bộ trưởng (nay là
Chính phủ) quy định về vấn đề bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất trong
trường hợp chuyển mục đích từ đất nông nghiệp, lâm nghiệp sang sử dụng vào mục
đích khác.
+ Giai đoạn từ 1993 đến nay
Luật đất đai năm 1993 được Quốc hội khóa X thông qua ngày 14/07/1993 đã
quy định rõ hơn về vấn đề bồi thường; cụ thể: “Người sử dụng đất có quyền được
bồi thường thiệt hại về đất đai bị thu hồi” (Khoản 6 Điều 73); và “Trong trường hợp
cần thiết Nhà nước thu hồi đất đang sử dụng của người sử dụng đất để sử dụng vào
mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thì người bị thu
hồi đất được đền bù thiệt hại” (Điều 27); “Trước khi thu hồi phải thông báo cho
người đang sử dụng đất biết về lý do thu hồi, thời gian, kế hoạch di chuyển, phương
án đền bù thiệt hại” (Điều 28). Tuy nhiên vẫn còn thiếu các quy định về việc giải
quyết vấn đề tái định cư, vấn đề đào tạo chuyển đổi ngành, nghề, tìm kiếm việc làm
mới cho người có đất bị thu hồi. Cụ thể hóa các quy định này, ngày 17/08/1994,
Chính phủ ban hành Nghị định số 90/CP quy định về việc đền bù thiệt hại khi Nhà
nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi
ích công cộng.
Ngày 24/04/1998, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 22/1998/NĐ- CP
ngày 24/4/1998 về việc đền bù thiệt hại khi nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào
mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng. Nghị định này
quy định cụ thể các chính sách và phân biệt chủ thể sử dụng đất, cơ sở pháp lý để
xem xét tính hợp pháp của thửa đất để lập kế hoạch bồi thường giải phóng mặt bằng
theo quy định khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an
ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng.