ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
-o0o-

NGUYỄN THỊ TUYẾT

MƠ HÌNH TRƢỜNG ĐẠI HỌC XANH CỦA
NHẬT BẢN VÀ HÀM Ý CHO CÁC TRƢỜNG
ĐẠI HỌC VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG NGHIÊN CỨU

Hà Nội, 2017


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-o0o-

NGUYỄN THỊ TUYẾT

MƠ HÌNH TRƢỜNG ĐẠI HỌC XANH CỦA
NHẬT BẢN VÀ HÀM Ý CHO CÁC TRƢỜNG
ĐẠI HỌC VIỆT NAM
Chuyên ngành: Kinh tế Quốc tế
Mã số: 60 31 01 06

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ QUỐC TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG NGHIÊN CỨU

1.1.Tổng quan tài liệu nghiên cứu ................................................................................ 5
1.1.1. Nhóm tài liệu về phát triển bền vững ............................................................. 5
1.1.2. Nhóm tài liệu về trường đại học phát triển bền vững .................................... 6
1.2. Cơ sở lý luận về trường đại học xanh ................................................................. 10
1.2.1. Khái niệm trường đại học xanh .................................................................... 10
1.2.2. Vai trò của trường đại học xanh đối với phát triển bền vững ....................... 12
1.2.3. Các mơ hình trường đại học xanh ................................................................. 14
1.2.4. Các tiêu chí xây dựng trường đại học xanh .................................................. 22
CHƢƠNG 2: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ..................................................... 33


2.1. Quy trình nghiên cứu .......................................................................................... 33
2.2. Phương pháp thu thập dữ liệu: nghiên cứu tại bàn ............................................. 34
2.3. Phương pháp phân tích dữ liệu ........................................................................... 34
2.3.1. Phương pháp phân tích định tính .................................................................. 34
2.3.2. Phương pháp thống kê mơ tả ........................................................................ 35
2.3.3. Phương pháp thống kê so sánh ..................................................................... 35
2.3.4. Phương pháp tổng hợp .................................................................................. 35
CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG XÂY DỰNG TRƢỜNG ĐẠI HỌC XANH CỦA
NHẬT BẢN .................................................................................................................. 37
3.1. Đại học Tokyo ..................................................................................................... 39
3.1.1. Giới thiệu Đại học Tokyo ............................................................................. 39
3.1.2. Chính sách của thành phố Tokyo ảnh hưởng tới thực hiện mơ hình trường
đại học xanh ............................................................................................................ 40
3.1.3. Sự phát triển mơ hình trường đại học xanh tại Đại học Tokyo .................... 42
3.2. Đại học Quốc gia Yokohama .............................................................................. 59
3.2.1. Giới thiệu Đại học Quốc gia Yokohama ...................................................... 59
3.2.2. Chính sách của thành phố Yokohama ảnh hưởng tới thực hiện mơ hình
trường đại học xanh ................................................................................................ 59
3.2.3. Phát triển mơ hình trường đại học xanh tại Đại học Quốc gia Yokohama ... 63

Ngồi ra, các tài liệu, thơng tin cịn lại trong luận văn được nghiên cứu
trên các kênh tạp chí, trang web, các tác phẩm, ấn bản do tác giả tự tìm hiểu,
chưa từng được sử dụng và cơng bố ở bất cứ hình thức nào. Tác giả cam kết chịu
trách nhiệm về nghiên cứu của mình.
Học viên

Nguyễn Thị Tuyết


LỜI CẢM ƠN
Tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc tới PGS.TS. Nguyễn Thị
Kim Anh, giảng viên hướng dẫn, cùng các thầy cô khoa Kinh tế và Kinh doanh
Quốc tế, trường Đại học Kinh tế, ĐHQGHN đã hỗ trợ, đào tạo kiến thức và tận
tình hướng dẫn tác giả trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.
Tác giả cũng xin trân trọng cảm ơn phòng đào tạo, bộ phận sau đại học
cùng cán bộ khoa Kinh tế và Kinh doanh Quốc tế đã tạo điều kiện giúp đỡ tác
giả trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu để hoàn thiện luận văn.
Tác giả xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã ủng hộ,
động viên và giúp đỡ tác giả hoàn thành quá trình học tập và nghiên cứu luận
văn của mình.
Học viên

Nguyễn Thị Tuyết


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
STT

Ký hiệu



Giáo dục về phát triển bền

Development

vững

Green House Gas

Khí nhà kính

Organization for Economic
5

OECD

Cooperation

United Nations Educational
UNESCO Scientific
and Cultural Organization

7

YNU

Tổ chức Hợp tác và Phát
triển Kinh tế

and Development

1

Bảng 1.1

Các cấp độ STARS

24

2

Bảng 1.2

Tiêu chí xây dựng trường đại học xanh.

25

Tiêu thụ năng lượng và phát thải khí
3

Bảng 3.1

CO2 của 5 trường đại học thành viên
Đại học Tokyo (năm 2006).

ii

51


DANH MỤC HÌNH


về

mơi

trường

18

của

Alshuwaikhat và Abubakar
4

Hình 1.4

Các tiêu chí xây dựng trường đại

23

học xanh
5

Hình 2.1

Quy trình nghiên cứu luận văn

33

6


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong xã hội phát triển tiên tiến như hiện nay, phát triển bền vững đang là
vấn đề được quan tâm hàng đầu của các nước trên thế giới trước thực trạng dân
số tăng, cơng nghiệp hóa phát triển nhanh chóng, kèm theo các tác động tiêu cực
và đáng báo động đến môi trường sống. Vấn đề suy thối mơi trường và biến đổi
khí hậu tồn cầu đang đặt ra u cầu cấp thiết đối với các quốc gia trong việc
phát triển kinh tế song song với bảo vệ mơi trường. Do đó, khái niệm “kinh tế
xanh” ngày càng được quan tâm và là mục tiêu hướng đến của toàn thế giới.
Đồng thời, trong giáo dục và nghiên cứu, tiêu chí “xanh” cũng được đề cập
trong quá trình đào tạo và nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, trên thực tế, các
trường đại học khơng chỉ dừng lại với vai trị định hướng giáo dục hay nghiên
cứu, thống kê nhằm đưa ra giải pháp, đề xuất phát triển bền vững, mà hiện nay,
các trường đại học cũng là một chủ thể phát thải chất gây ô nhiễm môi trường,
rác thải và tiêu thụ năng lượng lớn trên thế giới. Do đó, có thể thấy, các trường
đại học vừa là chủ thể phát thải, vừa là chủ thể có thể tác động tích cực tới đối
phó với các vấn đề trên thơng qua giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học, tác
động tới cộng đồng và chủ động nghiên cứu, áp dụng công nghệ mới để tiết
kiệm năng lượng, giảm phát thải. Do vậy xây dựng trường đại học theo hướng
xanh có thể đóng góp tích cực trong việc bảo vệ mơi trường, phát triển bền vững
trong nước và quốc tế.
Nhật Bản là quốc gia được biết đến với những khó khăn về điều kiện phát
triển kinh tế, xã hội nhưng lại là đất nước có nền giáo dục hiện đại, tiên tiến và
phát triển theo hướng bền vững sớm nhất khu vực Châu Á. Cùng với những ủng
hộ về chính sách, đường lối của Nhà nước, các trường đại học Nhật Bản sớm
hình thành tư duy quản trị, chính sách vận hành, đào tạo và nghiên cứu để xây
dựng các mơ hình trường đại học xanh.
Nhật Bản là quốc gia phát triển kinh tế và đơ thị hóa tương đối sớm ở khu
vực Châu Á từ ngay sau chiến tranh thế giới thứ II. Đồng thời với q trình đơ

đang phát triển theo hướng bền vững trên cả ba trụ cột kinh tế, xã hội và mơi
trường do đó đang triển khai Chiến lược Quốc gia về Tăng trưởng xanh từ năm
2


2012cho thời kỳ 2013 – 2020 và tầm nhìn đến 2050, với nhiều nhiệm vụ quan
trọng trong Kế hoạch Hành động về Tăng trưởng xanh, hướng đến phát triển bền
vững trên mọi lĩnh vực.
Vì thế, Việt Nam đang đứng trước xu hướng phát triển bền vững trên mọi
lĩnh vực bao gồm cả giáo dục và đào tạo. Bằng việc nghiên cứu các chính sách
chung của Nhật Bản, phân tích cụ thể một số trường hợp điển hình là trường đại
học Nhật Bản thành công trong xây dựng trường đại học xanh, có thể rút ra bài
học cho các trường Việt Nam nhằm phát triển theo hướng bền vững trong điều
kiện tồn cầu hóa và hội nhập. Với những lí do trên, tác giả luận văn lựa chọn và
thực hiện đề tài: “Mơ hình trường đại học xanh của Nhật Bản và hàm ý cho
các trường đại học Việt Nam”làm luận văn tốt nghiệp Thạc sỹ.
Luận văn là sản phẩm thuộc đề tài cấp Đại học Quốc gia (Mã số: 15.66):
“Nghiên cứu mơ hình trường đại học xanh: Kinh nghiệm quốc tế và đề xuất áp
dụng cho Đại học Quốc gia Hà Nội” do TS. Phạm Vũ Thắng chủ trì.
2. Mục tiêu nghiên cứu
-

Đề tài nhằm phân tích kinh nghiệm thành công trong xây dựng trường đại

học xanh tại một số trường đại học tại Nhật Bản.
-

Đưa ra một số bài học kinh nghiệm cho xây dựng trường đại học xanh tại

Việt Nam.

-

Thời gian: Từ năm 1990 đến nay khi các trường có những biểu hiện rõ nét

về kế hoạch xây dựng trường đại học xanh.
5. Đóng góp mới của đề tài.
-

Chỉ ra một số trường đại học tại Nhật Bản xây dựng thành công trường đại

học xanh.
-

Đưa ra các bài học kinh nghiệm xây dựng trường đại học xanh tại Việt

Nam.
6. Kết cấu của Luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục, kết cấu của luận văn gồm 4 chương
như sau:
Chƣơng 1: Tổng quan tài liệu nghiên cứu và cơ sở lí luận về trường đại học xanh.
Chƣơng 2: Phương pháp nghiên cứu
Chƣơng 3:Thực trạng xây dựng trường đại học xanh của Nhật Bản.
Chƣơng 4: Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam về xây dựng trường đại học xanh.

4


CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU VÀ
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TRƢỜNG ĐẠI HỌC XANH
1.1.



một lúc: nền kinh tế, xã hội và môi trường.
Derek Osborn, Amy Cutter and Farooq Ullah (2015) quan tâm đến sự
khác biệt của mỗi quốc gia, khu vực trên toàn thế giới, đặc biệt là các quốc gia
phát triển, trong việc xây dựng và thực hiện Mục tiêu phát triển bền vững
(SDG). Hơn nữa, các mục tiêu phát triển bền vững đứng trước các thách thức
trong việc thực hiện ở quy mơ nhỏ cũng như quy mơ tồn cầu. Các tác giả đã
đưa ra một phân tích sơ bộ về thách thức các cơ bản đó đối với thế giới phát
triển và một số yếu tố chính trong đó. Nghiên cứu này đề xuất một phương pháp
mới để phân tích các mục tiêu nhằm hỗ trợ xác định những thách thức lớn nhất
đối với các nước phát triển, đồng thời, với phương pháp tiếp cận khách quan,
các tác giả hướng đến đưa ra các giải pháp, chiến lược và kế hoạch thực hiện
phù hợp với bối cảnh riêng của các nước phát triển.
UNESCO (2005) khẳng định phát triển bền vững là lựa chọn bắt buộc để
tồn tại và phát triển trong tương lai, góp phần cải thiện cuộc sống và mơi trường
sống của tồn thế giới. Theo UNESCO, vấn đề cần được quan tâm hàng đầu là ý
thức của người dân trong việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững, từ đó
đi đến hành động để xây dựng cuộc sống lành mạnh hơn, bền vững hơn. Chính
vì vậy, vai trò của giáo dục được nhấn mạnh và hướng đến thực hiện ở mọi cấp
độ giáo dục về các vấn đề kinh tế, xã hội, tài nguyên thiên nhiên, môi trường
…nhằm trang bị cho người dân các kiến thức, kỹ năng cần thiết để đảm bảo sự
phát triển bền vững. Ngồi ra, các tác giả cịn đề cập đến năng lượng, nước, vai
trò của khoa học tự nhiên và khoa học xã hội, tiếng nói của con người trong phát
triển bền vững. Ngoài ra, hợp tác cộng đồng bao gồm có các Chính phủ, các tổ
chức phi Chính phủ, Ủy ban quốc gia, các hiệp hội… được xem như là các thành
phần quan trọng, nhằm tạo nên sự liên kết, hướng đến phát triển bền vững tồn
cầu.
1.1.2. Nhóm tài liệu về trƣờng đại học phát triển bền vững
Disterheft, A. và cộng sự (2011) đã có cuộc tranh luận về sự phát triển bền

sẽ góp phần vào cuộc thảo luận đang diễn ra về tính bền vững trong khn viên
trường và được sử dụng cho các trường đại học đã thực hiện một EMS hoặc
mong muốn có được nguồn cảm hứng từ các hoạt động các tổ chức khác trong
lĩnh vực này.
7


Nhìn chung, nghiên cứu của nhóm tác giả chỉ ra cái nhìn tổng quan và dừng
lại ở việc giới thiệu về EMS chưa đi sâu phân tích chi tiết các giai đoạn khác
nhau của phương pháp tiếp cận đó để đánh giá những đóng góp của các giai
đoạn này trong việc tác động đến nhận thức của sinh viên, nhân viên, người dân.
Dựa trên kết quả của nghiên cứu này có thể thấy các khía cạnh khác cho nghiên
cứu tiếp theo về các lĩnh vực: i) kinh tế, môi trường, và lợi ích xã hội của một
EMS tại khn viên trường (đánh giá mức tiêu thụ các nguồn tài nguyên, mức
độ nhận thức của cộng đồng, vv); hạn chế/nhược điểm của EMSquá trình cấp
giấy chứng nhận; ii) lợi thế của quá trình cấp giấy chứng nhận; iii) thay đổi thể
chế do q trình EMS; iv) các cơng cụ quản lý môi trường hơn trong tương lai
và đánh giá khả năng để đo tính bền vững ở các trường.
Christensen và cộng sự (2009) đã thảo luận về mâu thuẫn giữa lý thuyết
và thực tế thực hiện việc ký kết một thỏa thuận làm việc cho các trường đại học
cụ thể là với trường hợp đại học Aalborg. Nhóm tác giả tập trung nghiên cứu
quy trình cốt lõi của trường Aalborg bao gồm đào tạo, nghiên cứu và các hướng
tiếp cận cộng đồng; trong đó quan trọng vẫn là các đầu vào và đầu ra liên quan
đến giao thông vận tải, thực phẩm và tổ chức hoạt động, và bảo trì các tòa nhà,
và trên cả các kết quả nghiên cứu của sinh viên và các nhà nghiên cứu tại nhà
trường.
Để đạt được mục tiêu nêu trên, nhóm nghiên cứu đã dựa trên các tài liệu
nghiên cứu chính thống của trường giai đoạn 1990-2007, và một số báo cáo của
sinh viên tập trung vào tính bền vững hoặc giá trị mơi trường.
Nghiên cứu đã đưa ra được các kết luận liên quan trực tiếp và trả lời cho

trong tương lai xác định cách thức mà các trường đại học có thể đóng góp vào
sự phát triển bền vững một cách chặt chẽ hơn bằng cách thực hiện biện pháp,
chính sách cụ thể, phù hợp với từng trường.
Davos-Klosters (2014),đặt trọng tâm nghiên cứu là những thay đổi trên
phạm vi toàn cầu trước những hậu quả môi trường. Nhằm tập trung đưa ra các
giải pháp phù hợp, tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của hội nhập và hợp tác,
tức là vai trò của tất cả các quốc gia trên toàn thế giới trong việc bảo vệ môi
trường và phát triển bền vững. Nghiên cứu này đã cung cấp một cái nhìn khái
quát về các sáng kiến bền vững hiện tại của các trường đại học và cao đẳng hàng
9


đầu, đặc biệt là các chương trình nhằm vào nghiên cứu và giáo dục cho sự phát
triển bền vững bao gồm tồn bộ khn viên trường, sinh viên, giảng viên và
nhân viên. Những trường hợp thực tế đã được tổ chức và thực hiện bởi các
trường thành viên của Mạng lưới trường đại học bền vững quốc tế (the
International Sustainable Campus Network (ISCN)) và Diễn đàn Lãnh đạo Đại
học Toàn cầu (Global University Leaders Forum-GULF) của Diễn đàn Kinh tế
Thế giớitrong việc phát triển đại học bền vững.
Các trường hợp cụ thể được thực hiện tại 23 trường đại học, trong đó có 11
trường là thành viên của cả ISCN và GULF; 2 trường chỉ là thành viên của
GULF và 10 trường chỉ là thành viên của ISCN. Tại mỗi trường, thơng qua việc
tìm hiểu tổng quan về các dự án phát triển bền vững đang được thực hiện, các
thành tựu, hạn chế củamỗi trường, tác giả rút ra các bài học, chỉ số mới hoặc lợi
ích đối với từng trường nói chung và đối với việc xây dựng trường đại học xanh
nói riêng. Đặc điểm chung được tác giả khẳng định bao gồm: Việc ứng dụng
khoa học công nghệ vào các nguồn năng lượng mới, thân thiện với môi trường;
các thiết kế của các tịa nhà có ứng dụng năng lượng mặt trời, cảm biến nhằm
tiết kiệm năng lượng; xây dựng không gian giảng dạy, học tập phù hợp, tiết
kiệm điện năng, năng lượng.

về môi trường. Một phần hoặc toàn bộ trường đại học bền vững tham gia và đẩy
mạnh các hoạt động giảm thiểu tác động xấu đến kinh tế, xã hội và sức khỏe liên
quan đến việc sử dụng nguồn lực để thực hiện các chức năng về giảng dạy,
nghiên cứu, tiếp cận, hợp tác và quản lý để tạo điều kiện cho xã hội chuyển sang
lối sống bền vững (Velazquez và cộng sự, 2006).
Theo Zhao và Zou (2015), khái niệm trường đại xanh thường tập trung vào
các hoạt động hàng ngày, liên quan đến 3 khía cạnh của nhà trường bao gồm đào
tạo xanh, nghiên cứu xanh và khuôn viên xanh nên cụ thể hơn khái niệm trường
đại học bền vững. Yuan và cộng sự (2013) cũng đồng quan điểm cho rằng khái
niệm “trường đại học xanh” không chỉ giới hạn ở việc xanh hố khn viên
trường đại học hay vấn đề bền vững về sinh thái mà đây là một khái niệm đa
chiều bao gồm cả nhiều khía cạnh khác như nghiên cứu và phát triển, giáo dục,
đãi ngộ cán bộ, v.v. Dựa trên các tài liệu, bộ công cụ hướng dẫn của các tổ chức
quốc tế (UNEP, 2013; IARU, 2013) hay các hệ thống tiêu chí mà các bảng xếp
11


hạng trường đại học xanh trên thế giới đưa ra hiện nay như The Green League,
Green Metric hay Green Report Card, cũng có thể thấy rằng “trường đại học
xanh” là một khái niệm bao gồm nhiều khía cạnh và cấu phần khác nhau khơng
cịn chỉ giới hạn cơ sở vật chất mà đã được mở rộng ra hoạt động giảng dạy,
nghiên cứu, hành vi và cộng đồng xã hội.. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất khái
niệm:
“Trường đại học xanh là trường đại học được quy hoạch, xây dựng,
quản lý và vận hành trên nguyên tắc thân thiện với mơi trường với tầm nhìn
dài hạn và theo chiến lược tổng thể. Trường đại học xanh tổ chức nghiên
cứu, sáng tạo tri thức và các giải pháp công nghệ mới, đồng thời góp phần
đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao với các kiến thức, kỹ năng và thái độ
về phát triển bền vững đáp ứng nhu cầu xã hội, phục vụ cho quá trình phát
triển bền vững của đất nước”.

góp phần đáng kể vào mục tiêu phát triển bền vững.
Thứ hai, tác động môi trường của trường đại học và thành phố giống nhau
nhưng quy mô tác động của trường đại học thường nhỏ hơn. Rác thải và khí nhà
kính phát thải từ hoạt động vận hành của trường đại học có thể ảnh hưởng trực
tiếp, gây nên tác động xấu về môi trường (Betts, 2001; Dahle và Neumayer,
2001). Theo Dahle và Neumayer (2001), trường đại học còn tác động gián tiếp
tới môi trường thông qua việc tiêu thụ vật liệu xây dựng, thực phẩm năng lượng
và giấy. Nếu có thể áp dụng mơ hình thành phố xanh để xây dựng trường đại
học xanh sẽ làm giảm tác động tiêu cực tới mơi trường. Các trường đại học có
thể làm giảm tác động vấn đề môi trường địa phương (Finlay và Massey, 2012).
Thứ ba, trường đại học cịn có sứ mệnh nghiên cứu, triển khai giảng dạy, từ
đó tác động đến hành vi của giảng viên, sinh viên trong trường và cộng đồng
bên ngồi thơng qua bài học về cách sống, cách làm việc hiệu quả về mặt môi
trường. Viebahn (2002) ghi nhận sự đóng góp của các trường đại học đối với sự
phát triển của xã hội và từ đó nhấn mạnh trường đại học có một trách nhiệm xã
hội quan trọng, đặc biệt là liên quan đến đào tạo thế hệ trẻ và nhận thức cộng
đồng về phát triển bền vững. Trường đại học xanh cịn là hình mẫu điển hình
cho xã hội, khơng chỉ có ý nghĩa giáo dục mà cịn cung cấp kinh nghiệm và mơ
hình áp dụng trên thực tiễn. Trường đại học xanh là cầu nối các chủ thể khác
13


nhau như doanh nghiệp, viện nghiên cứu, các tổ chức khu vực và quốc tế, kết
nối mạng lưới, có sức lan tỏa tác động tới nhận thức và hành động của cộng
đồng về môi trường và phát triển bền vững.
Thứ tư, các trường đại học xanh với các sáng kiến về các cơng trình xanh
cũng đóng góp tích cực hướng đến phát triển bền vững. Các sáng kiến cơng trình
xanh là một tập hợp các dự án được thiết kế để giảm các chất thải và các vật liệu
độc hại, giảm mức độ tiêu thụ năng lượng và thúc đẩy việc thiết kế tịa nhà có
hiệu quả năng lượng. Sáng kiến về cơng trình xanh đại diện cho một thiết kế bền

nghiên cứu, giáo dục, tiếp cận và hợp tác với cộng đồng, bền vững trong khuôn
viên trường đại học, tuy nhiên vẫn chưa khái qt mơ hình thành các cấu phần
của trường đại học bền vững và chưa đề cập đến các chủ thể tham gia mơ hình.
15