ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

LÒ MAI SƠN

BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC
NGOÀI GIỜ LÊN LỚP CỦA HIỆU TRƯỞNG CÁC TRƯỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH ĐIỆN BIÊN ĐÁP ỨNG YÊU CẦU
ĐỔI MỚI GIÁO DỤC HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2015

i


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

LÒ MAI SƠN

BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC
NGOÀI GIỜ LÊN LỚP CỦA HIỆU TRƯỞNG CÁC TRƯỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH ĐIỆN BIÊN ĐÁP ỨNG YÊU CẦU
ĐỔI MỚI GIÁO DỤC HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 60 14 01 14



BCĐ

Ban chỉ đạo

CBQL

Cán bộ quản lý

CNH - HĐH

Cơng nghiệp hóa - Hiện đại hóa

CSVC

Cơ sở vật chất

GD - ĐT

Giáo dục - Đào tạo

GV

Giáo viên

GVBM

Giáo viên bộ môn

GVCN


THCS

Trung học cơ sở

THPT

Trung học phổ thơng

TNCSHCM

Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh

MỤC LỤC

iv


Lời cảm ơn..........................................................................................................i
Danh mục chữ viết tắt.......................................................................................ii
Mục lục.............................................................................................................iii
Danh mục bảng................................................................................................vii
Danh mục hình...............................................................................................viii
MỞ ĐẦU ..................................................................................................... 1
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC
NGOÀI GIỜ LÊN LỚP ............................................................................ 7
1.1. Tổng quan .............................................................................................. 7
1.1.1. Ở nước ngoài ...................................................................................... 7
1.1.2. Ở Việt Nam ........................................ Error! Bookmark not defined.
1.2. Cơ sở lý luận về quản lý, quản lý giáo dục và quản lý nhà trường Error!

Bookmark not defined.
1.4.3. Nội dung quản lý của HT đối với HĐGDNGLL Error! Bookmark not
defined.
Kết luận chương 1 ........................................ Error! Bookmark not defined.
Chương 2. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ CÁC HOẠT ĐỘNG
CÁC TRƯỜNGTHPT TỈNH ĐIỆN BIÊN THỰC TRẠNG CÔNG TÁC
QUẢN LÝ CÁC HOẠT ĐỘNG ............................................................... 31
2.1. Tổng quan về tình hình phát triển KT – XH, Giáo dục –Đào tạo của tỉnh
Điện Biên ................................................................................................... 31
2.2. Thực trạng về GD THPT có liên quan đến HĐGDNGLL tỉnh Điện Biên
... ................................................................................................................. 33
2.2.1. Về qui mô GD THPT ........................................................................ 33
2.2.2. Chất lượng GD THPT ....................................................................... 34
2.2.3. Đội ngũ GV và CBQL trường THPT ................................................ 35
2.2.4. Cơ sở vật chất - Thiết bị dạy học và Ngân sách GD địa phương ....... 36
2.3. Phân tích thực trạng về nhận thức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp
của các trường THPT tỉnh Điện Biên ......................................................... 38
2.3.1. Xây dựng bộ cơng cụ khảo sát .......................................................... 38
2.3.2. Phân tích thực trạng nhận thức về hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp
của cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh ................................................... 40
2.4. Phân tích thực trạng tổ chức, chỉ đạo quản lý HĐGDNGLL của các
trường THPT tỉnh Điện Biên ...................................................................... 50
2.4.1. Thực trạng tổ chức, quản lý chỉ đạo HĐGDNGLL của HT các trường
THPT ......................................................................................................... 50
2.4.2. Thực trạng tổ chức, chỉ đạo quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên
lớp của giáo viên chủ nhiệm ....................................................................... 52

vi





3.2.3. Phát huy vai trị nịng cốt của Đồn Thanh niên - Liên kết phối hợp với
các lực lượng xã hội để nâng cao hiệu quả hoạt động giáo dục ngồi giờ lên
lớp .............................................................................................................. 69
3.2.4. Chỉ đạo tổ nhóm chun môn, tổ giáo viên chủ nhiệm tham gia tổ chức
giáo dục ngoài giờ lên lớp .......................................................................... 72
3.2.5. Xây dựng năng lực tổ chức các HĐGDNGLL cho đội ngũ GV ........ 74
3.2.6. Khuyến khích, phát huy tối đa vai trị chủ thể của học sinh và tập thể
HS trong hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ........................................... 75
3.2.7. Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất - Thiết bị dạy học, tài chính và các
điều kiện khác cho hoạt động giáo dục ngồi giờ lên lớp ............................ 76
3.2.8. Cơng tác thi đua khen thưởng, kiểm tra, đánh giá, rút kinh nghiệm về
hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp .......................................................... 78
3.3. Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi hiệu quả các biện pháp đề xuất trên
.................................................................................................................... 79
Kết luận chương 3 ...................................................................................... 83
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ........................................................... 84
1. Kết luận .................................................................................................. 84
2. Khuyến nghị ........................................................................................... 86
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................. 90
PHỤ LỤC .................................................................................................. 91

viii


DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1.

Qui mô GD THPT tỉnh Điện Biên...................................


35

Bảng 2.7.

Nhận thức về vị trí HĐGDNGLL của CBQL..................

38

Bảng 2.8.

Nhận thức về mục tiêu HĐGDNGLL của GV.................

39

Bảng 2.9.

Nhận thức của CBQL về các loại hình thực hiện
HĐGDNGLL....................................................................

Bảng 2.10.

Nhận thức của GV đánh giá về các hình thức
HĐGDNGLL....................................................................

Bảng 2.11.

43

Nhận thức về những khó khăn gặp phải khi tổ chức

trường ngồi khi tổ chức HĐGDNGLL trong GV...........
ix

45


Bảng 2.16.

Nhận thức của HS về loại hình và nội dung
HĐGDNGLL....................................................................

Bảng 2.17.

Về các tác dụng, ảnh hưởng của HĐGDNGLL đối với
việc hình thành nhân cách HS..........................................

Bảng 3.1.

47

Tổng hợp kết quả khảo nghiệm tính cần thiết và tính
khả thi của các biện pháp đề xuất.....................................

Bảng 3.2.

46

78

Kết quả điểm khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi


x

80


xi


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Giáo dục phổ thông giữ một vai trò quan trọng trong việc tạo dựng mặt
bằng dân trí, đáp ứng yêu cầu phát triển chất lượng nguồn nhân lực và kinh tế
- xã hội của một quốc gia. Trong thời đại ngày nay, với tốc độ phát triển như
vũ bão của khoa học kỹ thuật và cơng nghệ, việc nhanh chóng hịa nhập vào
cộng đồng khu vực và thế giới, đòi hỏi giáo dục phổ thơng phải có những
bước tiến mới mạnh mẽ, giúp học sinh phát triển tồn diện về đạo đức, trí tuệ,
thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, hình thành nhân cách con người
Việt Nam xã hội chủ nghĩa, chuẩn bị cho các em tiếp tục học lên hoặc đi vào
cuộc sống lao động sáng tạo, tham gia xây dựng và bảo vệ quê hương, đất
nước.
Điều 2 Luật Giáo dục (sửa đổi) được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội
chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 14 tháng 6 năm 2005 đã ghi rõ: “Mục
tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển tồn diện, có đạo đức,
tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp,…; hình thành và bồi dưỡng nhân
cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp
xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.
Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội (2001- 2010) của nước ta, nêu rõ:
“Bồi dưỡng thế hệ trẻ tinh thần yêu nước,…, lịng nhân ái, ý thức tơn trọng
pháp luật, tinh thần hiếu học, chí tiến thủ lập nghiệp, khơng cam chịu nghèo

Trong thời gian gần đây, nhiều trường Trung học phổ thông tỉnh Điện
Biên, tiết hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp đã được đưa vào chương trình
chính khóa theo chương trình đổi mới của bậc học phổ thơng. Song, lại thiếu
tính hệ thống và chưa khai thác hết tiềm năng của cán bộ quản lý, giáo viên,
học sinh. Do đó, với vai trò vừa là đối tượng vừa là chủ thể hoạt động của học
sinh nhiều khi bị mờ nhạt, dễ gây sự nhàm chán trong hoạt động của học sinh,
không hấp dẫn thu hút được sự tham gia của đông đảo học sinh, không tạo
được sân chơi lành mạnh, sinh động, dẫn đến hiệu quả giáo dục thấp.
Xuất phát từ những lý do chủ yếu nêu trên, là cán bộ quản lý nhà
trường, tôi rất trăn trở trước thực trạng tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ
lên lớp hiện nay ở các trường Trung học phổ thông trong tỉnh Điện Biên, nó

2


đã thúc đẩy tôi chọn và nghiên cứu đề tài: «Biện pháp quản lý hoạt động giáo
dục ngoài giờ lên lớp của Hiệu trưởng các trường trung học Phổ thông tỉnh
Điện Biên đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay» làm luận văn của
mình.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở, phân tích, đánh giá đúng thực trạng quản lý HĐGDNGLL
của Hiệu trưởng(HT) các trường THPT tỉnh Điện Biên, đối chiếu với lý luận
QLGD, kết hợp với đặc điểm kinh tế - xã hội ở từng khu vực của nhà trường...
Đề xuất các biện pháp quản lý HĐGDNGLL phù hợp, khả thi, góp phần làm
tốt hơn các HĐGDNGLL ở trường THPT .
3. Khách thể, đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu: Công tác quản lý của Hiệu trưởng trường THPT
tỉnh Điện Biên.
3.2. Đối tượng nghiên cứu: Công tác quản lý các HĐGDNGLL của Hiệu
trưởng các trường THPT tỉnh Điện Biên.

trường THPT trong những điều kiện và hoàn cảnh cụ thể, ở những thời điểm
cụ thể. Mặt khác, việc nghiên cứu phải tính đến những đòi hỏi khách quan của
sự phát triển KT - XH, khoa học công nghệ đối với quản lý HĐGDNGLL,
nhằm phát triển hài hịa và tồn diện nhân cách của người học.
6.1.3. Quan điểm tiếp cận tồn diện
Địi hỏi phải nghiên cứu một cách toàn diện việc quản lý HĐGDNGLL
ở các trường THPT, bao gồm các vấn đề như: lập kế hoạch, tổ chức thực hiện,
xây dựng đội ngũ, xây dựng các điều kiện vật chất, tài chính, phối hợp các lực
lượng xã hội, kiểm tra đánh giá... đồng thời để đánh giá khách quan và toàn
diện thực trạng quản lý, việc nghiên cứu được thực hiện chủ yếu trên ba đối
tượng: cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh.
6.2. Phương pháp nghiên cứu
6.2.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết
Gồm phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, so sánh, phân
loại các tài liệu khoa học và các văn bản pháp qui của nhà nước, của ngành,

4


của địa phương có liên quan... Nhằm tìm hiểu, xây dựng cơ sở lý luận, cơ sở
pháp lý, cơ sở thực tiễn cho vấn đề nghiên cứu.
6.2.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Gồm phương pháp đàm thoại, quan sát, phỏng vấn, trưng cầu ý kiến,
tổng kết kinh nghiệm Quản lý, khảo nghiệm...
6.2.2.1. Phương pháp đàm thoại
Để tìm hiểu thực trạng quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp
của Hiệu trưởng các trường THPT tỉnh Điện Biên, chúng tơi tổ chức trị
chuyện, trao đổi trực tiếp với cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh... ở các
trường khảo sát, nhằm tìm hiểu về chất lượng quản lý HĐGDNGLL.
6.2.2.2. Phương pháp điều tra bằng hệ thống Ankét

8. Cấu trúc luận văn
Đề tài gồm có phần mở đầu, nội dung, kết luận và các phụ lục. Nội
dung đề tài được kết cấu làm 3 chương:
Chương 1. Cơ sở lý luận về hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của
Hiệu trưởng các trường THPT (gồm 22 trang).
Chương 2. Thực trạng công tác quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ
lên lớp của Hiệu trưởng các trường THPT tỉnh Điện Biên (gồm 33 trang).
Chương 3. Các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp
của Hiệu trưởng các trường THPT tỉnh Điện Biên (gồm 28 trang).

6


CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC
NGỒI GIỜ LÊN LỚP
1.1. Tổng quan
1.1.1. Ở nước ngồi
Trong quá trình phát triển của khoa học giáo dục, hoạt động dạy- học
được nghiên cứu một cách có hệ thống từ thời J.A.Cơmenxki(1592-1670) tới
nay; nhưng hoạt động giáo dục ngồi giờ lên lớp dường như chưa được sự
quan tâm của các nhà khoa học. Tuy nhiên, trong lịch sử cũng có những
nghiên cứu đề cập tới vấn đề này. Đến thế kỷ XX, A.S. Macarenkô(18881939) - nhà sư phạm nổi tiếng của Nga vào thập niên 20, 30 đã nói về tầm
quan trọng của cơng tác GD ngồi giờ lên lớp:
Tơi kiên trì nói rằng các vấn đề giáo dục, phương pháp giáo dục cần
phải được đổi mới trong quá giảng dạy, đồng thời càng phải phát triển mạnh
hơn nữa trong q trình giáo dục, khơng chỉ thực hiện riêng ở trên lớp học, dù
là trong bất kỳ hoàn cảnh nào cũng không được quan niệm rằng công tác giáo
dục chỉ được tiến hành trên lớp. Công tác giáo dục chỉ đạo toàn bộ cuộc sống
của trẻ [1,tr 63].

- Hoạt động tập thể của học sinh do nhà trường phối hợp với Đồn
thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh và Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh
tổ chức, bao gồm các hoạt động văn hóa, chính trị, xã hội của Đồn và Đội và
các hoạt động ngoại khóa về khoa học, kỹ thuật, văn nghệ, TD - TD của nhà
trường và của địa phương.
- Hoạt động tập thể góp phần GD ý thức chính trị, khả năng cơng tác
độc lập của HS, góp phần củng cố, mở rộng kiến thức và phát triển mọi năng
khiếu của họ theo chương trình và kế hoạch thống nhất.
Như vậy, hoạt động tập thể được xác định là một trong những hoạt
động GD cơ bản thực hiện trong trường phổ thơng, nhằm hình thành và phát
triển tồn diện nhân cách thế hệ trẻ.
- Cơng tác giáo dục ở nhà trường được thực hiện thông qua các hoạt
động giáo dục: học tập văn hóa, lao động sản xuất, thực nghiệm khoa học và
các hoạt động xã hội.

8


- Các hoạt động xã hội do nhà trường tổ chức cho học sinh tham gia với
mức độ thích hợp, là nhằm củng cố những tri thức đã học được, bồi dưỡng
tình cảm đối với nhân dân lao động, xây dựng thái độ tích cực tham gia cơng
tác xã hội… Ngoài các hoạt động giáo dục trên đây, cần tổ chức thêm những
hoạt động ngoại khóa khác như thể dục thể thao, văn nghệ để công tác giáo
dục được thêm phong phú.
- Nghị quyết số 14-NQ/TW ngày 11/01/1979 của Bộ Chính trị Ban
chấp hành TW Đảng (Khóa IV) về cải cách giáo dục đã khẳng định: “Nội
dung giáo dục ở trường phổ thơng trung học mang tính chất tồn diện…,
nhưng có chú ý hơn đến việc phát huy sở trường và năng khiếu cá nhân..., cần
coi trọng giáo dục thẩm mỹ, giáo dục và rèn luyện thể chất, hoạt động văn
hóa nghệ thuật, thể dục thể thao và rèn luyện quân sự” [11, tr 4-5].

ngũ giáo viên; cải tiến công tác quản lý; hướng dẫn; phối hợp các lực lượng
tham gia vào HĐGDNGLL ở trường THPT dân tộc nội trú.
Nguyễn Văn thiềm [19] cho rằng chất lượng giáo dục học sinh ở nhà
trường giảm sút một phần là do việc giáo dục học sinh ngồi giờ lên lớp bị
bng lỏng; sự phối hợp giữa các lực lượng bị coi nhẹ cho nên phải có sự
phối hợp hoạt động nhà trường với địa bàn dân cư.
- Một số nghiên cứu thực nghiệm cải tiến nội dung, đổi mới phương
pháp tổ chức nhằm nâng cao chất lượng HĐGDNGLL do nhóm cán bộ
nghiên cứu của Viện Khoa học giáo dục thực hiện như:
- Một số nghiên cứu lý luận nhằm xây dựng cơ sở lý luận về
ĐGDNGLL, của một số tác giả như:
Nguyễn Dục Quang [16] đã tập trung nghiên cứu các mặt của
HĐGDNGLL với việc xác định mục đích, ý nghĩa, tầm quan trọng của nó đối
với việc hình thành phát triển các phẩm chất nhân cách, đạo đức, củng cố,
nâng cao kiến thức văn hóa cho học sinh. Tác giả cũng đã đưa ra các hình
thức, nội dung HĐGDNGLL phương thức tổ chức linh hoạt mềm dẻo sát với
thực tiễn các trường phổ thông.
Tác giả Đặng Vũ Hoạt và Hà Thế Ngữ [25] cũng cho rằng: “Quản lý là
một quá trình định hướng, q trình có mục đích, quản lý có hệ thống là quá
trình tác động đến hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định. Những

10


mục tiêu này đặc trưng cho trạng thái mới của hệ thống mà người quản lý
mong muốn”.
Qua hệ thống nghiên cứu nói trên, cho thấy các tác giả đi sâu vào
nghiên cứu cơ bản về HĐGDNGLL ở trường phổ thông, nghiên cứu thực
nghiệm, tổng kết kinh nghiệm thực tiễn nhằm xây dựng qui trình tổ chức và
đổi mới nội dung phương pháp HĐGDNGLL. Còn các nghiên cứu về quản lý

quản lý đưa ra.
Tác giả Hà Sĩ Hồ [17]: “Quản lý là một q trình tác động có định
hướng (có chủ đích), có tổ chức, lựa chọn trong các tác động có thể có, dựa
trên các thơng tin về thực trạng của đối tượng và môi trường, nhằm cho sự
vận hành của đối tượng được ổn định và làm cho nó phát triển tới mục đích
đã định”.
Tác giả Đặng Vũ Hoạt và Hà Thế Ngữ [25] cũng cho rằng: “Quản lý là
một q trình định hướng, q trình có mục đích, quản lý có hệ thống là q
trình tác động đến hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định. Những
mục tiêu này đặc trưng cho trạng thái mới của hệ thống mà người quản lý
mong muốn”.
Tác giả Nguyễn Văn Lê [27] lại cho rằng: “Quản lý không chỉ mang
tính khoa học, mà cịn mang tính nghệ thuật”. Cũng như các tác giả khác ơng
cho rằng mục đích của cơng việc quản lý chính là nhằm đạt hiệu quả tối ưu
theo mục tiêu đề ra. Ông viết: “Quản lý một hệ thống xã hội là khoa học và
nghệ thuật tác động vào hệ thống đó mà chủ yếu là vào con người nhằm đạt
hiệu quả tối ưu theo mục tiêu đề ra”
- Frederick Winslow Taylor (1856-1915), người sáng lập thuyết quản lý
theo khoa học đã định nghĩa “Quản lý là biết được chính xác điều bạn muốn
người khác làm, và sau đó hiểu được rằng họ đã hồn thành công việc một
cách tốt nhất và rẻ nhất” [12,tr 89]. Đó cũng là tư tưởng cơ bản của ơng về
quản lý.
- Henry Fayol (1841-1925), cha đẻ của thuyết quản lý hành chính, cho
rằng: “Quản lý hành chính là dự đoán và lập kế hoạch, tổ chức điều khiển,

12


phối hợp và kiểm tra”[12,tr 103]. Trong định nghĩa này, ông đã nêu ra 5 chức
năng cơ bản của nhà quản lý.


Ngày nay, trước sự phát triển của khoa học kỹ thuật và sự biến động
không ngừng của nền kinh tế - xã hội, quản lý được xem là một trong năm
nhân tố phát triển kinh tế - xã hội (vốn - nguồn lực lao động - Khoa học
kỹ thuật - tài nguyên và quản lý) trong đó quản lý đóng vai trị quyết định
của sự thành bại của cơng việc. Hoạt động quản lý tồn tại với 3 yếu tố cơ
bản đó là “Chủ thể quản lý, khách thể quản lý, mục tiêu quản lý". Các
yếu tố này có mối quan hệ qua lại chặt chẽ với nhau và cùng nằm trong môi
trường quản lý được thể hiện sơ đồ sau:
Sơ đồ 1.1: Sự tác động qua lại giữa các yếu tố trong quản lý

Kế hoạch hóa
cơng cụ quản lý

MƠI TRƯỜNG QUẢN LÝ

Khách thể
quản lý

Chủ thể
quản lý

Mục tiêu
quản lý

Phương pháp
quản lý

1.2.2. Khái niệm về quản lý giáo dục
Các nhà lý luận về QLGD Liên Xô (cũ) đã đưa ra một số khái niệm