ĐạI HọC QUốC GIA Hà NộI
TRƯờNG ĐạI HọC KHOA HọC XÃ HộI Và NHÂN VĂN
_________________________________

NGUYễN THị HƯƠNG

NHữNG NHÂN Tố TáC §éNG §ÕN Sù BIÕN §ỉI
CđA GIA §×NH VIƯT NAM HIƯN NAY

LUậN VĂN THạC Sĩ TRIếT HọC

Hà Nội, 2014


ĐạI HọC QUốC GIA Hà NộI
TRƯờNG ĐạI HọC KHOA HọC XÃ HộI Và NHÂN VĂN
_________________________________

NGUYễN THị HƯƠNG

NHữNG NHÂN Tố TáC §éNG §ÕN Sù BIÕN §ỉI
CđA GIA §×NH VIƯT NAM HIƯN NAY

Chuyên ngành: Chủ nghĩa xà hội khoa học
MÃ số: 66 22 85

LN V¡N TH¹C SÜ TRIÕT HäC

Ng-êi h-íng dÉn khoa học: TS. D-ơng Văn Duyên

Hà Nội, 2014

Nam và tiếp thu những giá trị nhân văn của gia đình hiện đại trong
xây dựng gia đình...................................................................................... 78


2.2.4. Đổi mới nội dung, phương pháp và tăng cường vai trị giáo
dục của gia đình ........................................................................................ 80
2.2.5. Tăng cường các hoạt động tuyên truyền, giáo dục về giá trị
đạo đức truyền thống ................................................................................ 85
2.2.6. Đẩy mạnh công tác nghiên cứu lý luận về gia đình, điều tra,
khảo sát tồn diện về gia đình ................................................................... 86
Kết luận chương 2 ........................................................................................ 87
KẾT LUẬN ..............................................................................................................89
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................91


LỜI CẢM ƠN
Luận văn hoàn thành là kết quả của cả một quá trình học tập và nghiên
cứu của em tại khoa Triết học, Trường Đại học khoa học xã hội và nhân văn.
Em xin chân thành cảm ơn các thầy, cơ giáo trong khoa cùng tồn thể các bạn
học viên trong tập thể lớp. Đặc biệt, em xin được bày tỏ sự biết ơn sâu sắc tới
thầy giáo TS. Dương Văn Duyên, người đã trực tiếp hướng dẫn, tận tình chỉ
bảo và ln động viên em trong q trình làm luận văn để em hoàn thành luận
văn thạc sĩ này.
Trong q trình làm luận văn, chắc chắn sẽ cịn những hạn chế và
thiếu sót khơng thể tránh khỏi, em rất mong nhận được sự đóng góp ý
kiến của các thầy cô và các bạn để luận văn của em được bổ sung và hoàn
thiện hơn.
Em xin trân trọng cảm ơn !
Bắc Giang, ngày 08 tháng 08 năm 2014
Học viên

về nó. Là một yếu tố cấu thành của xã hội, gia đình phản ánh một cách chân
thực, rõ nét những mối quan hệ xã hội đa dạng và phức tạp. Nhận thức được
tầm quan trọng của gia đình, cho nên Liên hợp quốc đã lấy năm 1994 làm
năm quốc tế gia đình với khẩu hiệu: xây dựng nền dân chủ nhỏ nhất ở ngay cơ
sở của xã hội…khẩu hiệu này có nghĩa là xây dựng gia đình thành một nơi mà
ở đó, các nhu cầu được đáp ứng, những khác nhau được chấp nhận, quyền
chính đáng của con người được tơn trọng, mọi cá nhân đều được tạo điều kiện
để đóng góp có ý nghĩa cho một cuộc sống tốt đẹp hơn của gia đình mình, cho
tương lai, cho cộng đồng và cho xã hội.
Trong quá trình đổi mới và hội nhập của đất nước, chúng ta đã thu
được nhiều thành tựu to lớn trên lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội…Tuy
nhiên, với sự tăng trưởng và phát triển của đất nước chúng ta phải chứng kiến
những thay đổi của gia đình dưới nhiều góc độ khác nhau. Gia đình Việt Nam
1


đang phải chứng kiến một sự thật đau lòng là tỷ lệ ly hôn ngày một gia tăng,
con cháu đối xử tệ bạc với ông bà, cha mẹ, anh chị em đưa nhau ra tịa, người
già cơ đơn khơng nơi nương tựa, trẻ em khơng được chăm sóc giáo dục chu
đáo, phó mặc cho nhà trường, xã hội…
Trước hiện tượng này, những người quan tâm đến gia đình đã tỏ ra lo
lắng, băn khoăn và còn gọi là “sự khủng hoảng gia đình”. Những nhà nghiên
cứu đã đặt ra câu hỏi vậy đâu là những nguyên nhân gây ra sự biến đổi đó?
Liệu đây có phải là quy luật khách quan, tất yếu của cơ chế thị trường hay
không? Song một thực tế chúng ta phải thừa nhận rằng hậu quả của hiện
tượng này – tức sự xuống cấp của thiết chế gia đình, đến một lúc nào đó nếu
khơng được điều chỉnh sẽ quay lại phá vỡ chính thiết chế xã hội cũng như sự
tăng trưởng kinh tế bước đầu của đất nước ta hiện nay. Vậy những yếu tố gì
đã và đang tác động đến sự biến đổi của gia đình Việt Nam hiện nay? Khi trả
lời được câu hỏi này chúng ta sẽ có nhận thức một cách tồn diện và đưa ra

trong những giải pháp quan t��a tuổi của trẻ
trong từng giai đoạn phát triển, cha mẹ sẽ có những cách giáo dục con hợp lý,
tránh sự áp đặt…giúp trẻ dễ dàng tiếp thu để điều chỉnh hoạt động nhận thức
và hoạt động thực tiễn của mình.
Như vậy, giáo dục gia đình sẽ giúp trẻ nhận thức được giá trị của cuộc
sống từ đó nhận thức được các giá trị đạo đúc trong gia đình. Nhờ có sự tận
tâm và gương mẫu của các bậc cha mẹ mà các giá trị đạo đức ấy trở thành lý
tưởng sống và biến thành tình cảm đạo đức đối với trẻ em, làm cho các giá trị
đạo đức ấy thấm vào nhân cách của trẻ. Nếu làm được điều đó thì chúng ta
cũng khơng sợ q trình đổi mới và hội nhập quốc tế sẽ làm mai một đi những

84


giá trị đạo đức của gia đình mà thậm chí cịn được phát huy trong q trình
xây dựng gia đình Việt Nam hiện nay.
2.2.5. Tăng cường các hoạt động tuyên truyền, giáo dục về giá trị đạo
đức truyền thống
Việc kế thừa và phát huy các giá trị đạo đức của gia đình truyền thống
trong xây dựng gia đình thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế là một việc làm
thể hiện sự kế thừa các di sản truyền thống của dân tộc.
Việc tăng cường các hoạt động tuyên truyền cần thông qua một số biện
pháp sau đây:
Thứ nhất, thông qua các phương tiện thông tin đại chúng (sách báo, đài,
vơ tuyến truyền hình, internet…) để tun truyền các gia trị đạo đức truyền
thống của dân tộc. Ca ngợi, biểu dương những gương tốt về gia đình hịa
thuận hạnh phúc, những bậc cha mẹ gương mẫu, con cái hiếu thảo, anh chị em
thương yêu đùm bọc lẫn nhau, nghĩa tình hàng xóm láng giềng…
Thứ hai, mở rộng các hoạt động xã hội về hơn nhân và gia đình, ví dụ
như các câu lạc bộ tình u hơn nhân và gia đình (chương trình Tình u của

giữa giới nghiên cứu gia đình với các cơ quan phụ trách vấn đề gia đình như:
Sở văn hóa thơng tin, Hội liên hiệp phụ nữ, Hội nông dân, Mặt trận tổ quốc.
Trong bối cảnh hiện nay, gia đình Việt Nam tuy có những nhân tố
mang tính ổn định nhưng mặt khác, cũng đang đứng trước những thử thách to
lớn: vừa phải hoà nhập với thế giới hiện đại, đáp ứng nhu cầu giao lưu và hợp
tác quốc tế, mặt khác lại phải giữ được những nét đặc sắc của văn hóa dân
tộc. Việc kế thừa và phát huy giá trị đạo đức gia đình truyền thống phải gắn
liền với sự nghiệp cơng nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, tránh đứt đoạn với
truyền thống và phù hợp với xu thế phát triển của thời đại. Muốn vậy, phải
tăng cường giáo dục gia đình, Nhà nước phải có một chiến lược quốc gia về
gia đình và coi đây là một bộ phận quan trọng trong chiến lược ổn định và
phát triển đất nước, phải tăng cường cơng tác nghiên cứu về gia đình, tun
truyền, giáo dục hệ giá trị gia đình truyền thống trong nhà trường, trên các
phương tiện thơng tin đại chúng…góp phần củng cố sự bền vững của gia đình
Việt nam trong bối cảnh đổi mới và hội nhập quốc tế.
86


Trên đây là những giải pháp cơ bản để xây dựng và củng cố gia đình Việt
Nam trước sự tác động tiêu cực của các nhân tố đến gia đình ở nước ta.
Kết luận chương 2
Dưới sự tác động mạnh mẽ của các nhân tố khách quan và chủ quan gia
đình Việt Nam biến đổi khá tồn diện. Với sự năng động của nền kinh tế thị
trường cùng với quá trình hội nhập quốc tế đã tạo điều kiện thuận lợi để phát
triển kinh tế. Trong đó, có các gia đình với sự thích ứng nhanh của mình đã
làm cho đời sống kinh tế của gia đình mình có bước phát triển đáng kể. Đây là
điều kiện rất tốt để các bậc cha mẹ, ơng bà chăm sóc và giáo dục tồn diện
cho con cháu. Gia đình Việt Nam hiện nay, đang có những biến đổi sâu sắc từ
gia đình truyền thống sang gia đình hiện đại, gia đình đa thế hệ sang gia đình
chỉ có hai thế hệ. Bước chuyển này đã tạo điều kiện cho các quan hệ: dân chủ,

khỏe mạnh góp phần vào xây dựng đất nước.

88


KẾT LUẬN
Đất nước thịnh suy, dân tộc có phát triển bền vững hay không? Điều
này phụ thuộc rất nhiều vào nguồn lực trong đó nguồn lực con người là vơ
cùng quan trọng. Nguồn lực con người chất lượng cao hay thấp, tốt hay xấu
phần lớn phụ thuộc vào sự tiến bộ gia đình trong đó vai trị giáo dục của gia
đình là vơ cùng quan trọng. Và vai trị của gia đình đang ngày càng được xã
hội quan tâm, được đề cập trong nhiều nghị quyết của Đảng, trong chính
sách của Nhà nước. Gia đình là nơi con người được sinh ra và lớn lên được
giáo dục để hình thành nên những nhân cách tốt đẹp để chuẩn bị bước vào
cuộc sống.
Sự biến đổi về hình thái, các chức năng, mối quan hệ giữa các thành
viên và vai trò của người phụ nữ trong gia đình…đã làm cho gia đình Việt
Nam có điều kiện phát triển kinh tế trở thành một thực thể ngày càng hoàn
thiện, năng động và phù hợp với những điều kiện kinh tế - xã hội có nhiều
biến động và giao lưu hội nhập với các nền văn hóa, các thành tựu của văn
minh nhân loại. Gia đình Việt Nam cũng tiếp thu nhiều tinh hoa, giá trị của
gia đình hiện đại như: tơn trọng tự do cá nhân, dân chủ trong mọi quan hệ,
bình đẳng nam nữ…
Cùng với những cơ hội và những điều kiện thúc đẩy sự phát triển tiến
bộ, gia đình Việt Nam cũng chịu nhiều tác động tiêu cực và đang đứng trước
nhiều nguy cơ, thách thức. Cuộc sống của xã hội hiện đại với sự phát triển
mạnh mẽ của các thành phần kinh tế, ở một góc độ nào đó đã phá vỡ nề nếp
gia phong, đạo đức của gia đình truyền thống gia đình Việt Nam. Nhịp sống
hối hả với những vịng quay của cơng việc, học hành khiến những bữa cơm
trong gia đình hiếm khi đơng đủ. Cuộc sống tiện nghi với những phương tiện


3.

Bộ giáo dục và đào tạo (2006), Giáo trình chủ nghĩa xã hội học, Nxb
Chính trị quốc gia, Hà Nội.

4.

Bộ văn hóa Thể thao và Du lịch, Tổng cục thống kê, Unicef, Viện gia
đình và giới: báo cáo tóm tắt Điều tra gia đình Việt Nam, 2008, tr21.

5.

Lương Thị Cảnh (2005), “Gia đình Việt Nam trước thách thức tồn cầu
hóa”, Tạp chí Gia đình và trẻ em, số 8.

6.

Đỗ Thị Bình, Lê Ngọc Văn, Nguyễn Linh Khiếu (2002), Gia đình Việt
Nam và người phụ nữ trong thời kỳ cơng nghiệp hóa, hiện đại hóa, Nxb
Khoa học Xã hội, Hà Nội.

7.

Phạm Thị Bình (2009), Quan điểm của C. Mác và Ănghen về gia đình
trong mối quan hệ với sự phát triển kinh tế - xã hội, Tạp chí Triết học (6),
tr 55 - 59.

8.


20. Trần Đình Hượu (1992), Những nghiên cứu xã hội học về gia đình Việt
Nam, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
21. Đặng Cảnh Khanh – Lê Thị Quý (2009), Gia đình học, Nxb Chính trị
quốc gia – Hành chính, Hà Nội.
22. Vũ Khiêu (2001), Văn hoá Việt Nam xã hội và con người, Nxb Khoa học
xã hội, Hà Nội.
23. Nguyễn Linh Khiếu (1999), Gia đình và một số vấn đề đặt ra ở Việt Nam
hiện nay, Tạp chí Triết học (3), tr 59 – 61.
24. Nguyễn Linh Khiếu (2001), Gia đình và phụ nữ trong biến đổi văn hóa
xã hội nông thôn, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội.
25. Nguyễn Linh Khiếu (2006), Giáo dục gia đình hướng tới xây dựng con
nguời thời kỳ đẩy mạnh cơng nghiệp hố, hiện đại hố, Tạp chí Cộng sản,
(12), tr.32-36.
26. Luật Hơn nhân và gia đình Việt Nam (2000), Nxb Chính trị quốc gia,
Hà Nội.

92


27. C. Mác và Ph Ăngghen (1995), Toàn tập, tập 3, Nxb chính trị quốc gia,
Hà Nội.
28. C. Mác và Ph Ăngghen (1995), Tồn tập, tập 4, Nxb chính trị quốc gia,
Hà Nội.
29. C. Mác và Ph Ăngghen (1995), Toàn tập, tập 21, Nxb chính trị quốc gia,
Hà Nội.
30. Trần Thị Tuyết Mai (2008), Văn hóa gia đình và xây dựng gia đình văn
hóa trong thời kỳ hội nhập quốc tế, Tạp chí Cộng sản số 161.
31. Dương Thị Minh (2004), Gia đình Việt Nam và vai trị người phụ nữ
trong giai đoạn hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
32. Hồ Chí Minh (2000), Tồn tập, tập 3, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

trong cơng cuộc đổi mới, trong “Xây dựng gia đình văn hóa trong sự
nghiệp đổi mới”, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
48. Lê Thi (2003), Gia đình Việt Nam trong bối cảnh đất nước đổi mới, Nxb
Khoa hoc xã hội, Hà Nội
49. Lê Thi (2006), Phát huy những giá trị tốt đẹp của truyền thống để xây
dựng gia đình hiện đại, Khoa học về Phụ nữ, (1), tr.35-45.
50. Nguyễn Thị Thiềng. Tạp chí Dân số & Phát triển, website Tổng cục Dân
số và KHHGĐ)
51. Nguyễn Thị Thọ (2003), Tác động tích cực của kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa tới đạo đức gia đình truyền thống, Tạp chí Lý
luận Chính trị (8), tr 14-17.
52. Trịnh Thị Thúy (2009), Sự biến đổi của gia đình Việt Nam trong giai
đoạn cơng nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Tạp chí Giáo dục lý luận,
tr 52 – 56.
53. Alvin Toffer. Đợt sóng thứ 3, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 2007, tr 369
– 370).
54. Đặng Ánh Tuyết (2005), Gia đình và vị thế người phụ nữ qua “Nguồn
gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của nhà nước”, Tạp chí Lý luận
chính trị, (11), tr.15-25.

94


55. Trung tâm nghiên cứu khoa học về gia đình và phụ nữ (1995), Gia đình
Việt Nam các trách nhiệm, nguồn lực trong sự đổi mới đất nước, Nxb
Khoa học xã hội, Hà Nội.
56. Ủy ban dân số gia đình và trẻ em, 2004, báo cáo tổng hợp để tài nghiên
cứu khoa học cấp Bộ:tìm hiểu thực trạng phụ nữ kết hôn với người Đài
Loan tại khu vực đồng bằng sông Cửu Long.
57. Lê Ngọc Văn (chủ biên 2011), Gia đình và biến đổi gia đình ở Việt Nam,