PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI LỘC
TRƯỜNG THCS LÊ QUÝ ĐÔN
-----------------***------------------
CHUYÊN ĐỀ
SỬ DỤNG VÀ KHAI THÁC KÊNH HÌNH
TRONG SÁCH GIÁO KHOA ĐỂ DẠY
KIỂU BÀI ĐỊA LÍ TỰ NHIÊN
Ở MÔN ĐỊA LÍ 7
TỔ: SỬ - ĐỊA – ANH
Tháng 01 năm 2010
SỬ DỤNG VÀ KHAI THÁC KÊNH HÌNH
TRONG SÁCH GIÁO KHOA ĐỂ DẠY KIỂU BÀI
ĐỊA LÍ TỰ NHIÊN Ở MÔN ĐỊA LÍ 7
I/ LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Trong dạy học địa lí, kênh hình có chức năng vừa là phương tiện trực
quan, vừa là nguồn tri thức địa lí quan trọng đối với học sinh. Kênh hình không
chỉ giúp học sinh nhận thức các sự vật, hiện tượng địa lí một cách thuận lợi hơn,
sinh động hơn mà còn là nguồn tri thức để HS khai thác, tìm tòi phát hiện ra
những kiến thức địa lí mới ẩn trong kênh hình. Những kiến thức này chỉ có được
khi học sinh biết kết hợp những kiến thức địa lí đã có với kĩ năng khai thác kênh
hình.
Qua thực tế cho thấy, HS nếu chỉ có nghe thôi thì lưu giữ được 20% kiến
thức , viết chép thì nhớ được 30%, còn kết hợp cả nghe lẫn nhìn thì mức độ nhớ
tăng lên đến 50%. Nếu HS tự trình bày được thì lưu giữ được 80% kiến thức.
Bởi vì các giác quan có vai trò quan trọng trong việc học và lưu giữ kiến thức:
Tôi nghe - tôi quên.
Tôi nhìn - tôi nhớ.
Tôi làm - tôi hiểu.
Việc sử dụng và khai thác kênh hình trong dạy học địa lí không những có
vai trò quan trọng trong việc khai thác kiến thức ở các bài học lí thuyết mà nó

2/ Sử dụng đúng chỗ:
-Tìm vị trí để giới thiệu kênh hình trên lớp hợp lí nhất, giúp HS có thể sử
dụng nhiều giác quan nhất, tiếp xúc với phương tiện một cách đồng đều ở mọi vị
trí trong lớp.
-Đảm bảo cho toàn lớp có thể quan sát kênh hình một cách rõ ràng.
-Đảm bảo không làm phân tán tư tưởng của HS khi tiến hành các hoạt
động học tập tiếp theo.
3/ Sử dụng đủ cường độ:
-Mỗi loại kênh hình có mức độ sử dụng tại lớp khác nhau.Nếu kéo dài việc
sử dụng một loại hoặc lặp đi lặp lại nhiều lần trong một tiết học, hiệu quả của
chúng sẽ giảm sút.
-Tránh sử dụng nhiều loại phương tiện khác nhau trong một tiết học.
IV/ YÊU CẦU CỦA VIỆC SỬ DỤNG KÊNH HÌNH:
-Kênh hình phải được sử dụng có hiệu quả cao, tập trung vào viêc sử dụng
các kênh hình như một nguồn kiến thức, hạn chế dùng chúng theo cách minh hoạ
cho kiến thức.
-Giáo viên cần có kế hoạch chuẩn bị trước các kênh hình. Nghiên cứu kĩ
các kênh hình để hiểu rõ nội dung, tác dụng của từng loại kênh hình, tránh tình
trạng khi lên lớp mới cùng HS tiếp xúc với kênh hình.
-Cần lựa chọn các nội dung mang tính thiết thực đối với nội dung bài học,
đồng thời sử dụng tối đa các nội dung đã được thể hiện trên mỗi kênh hình.
-Khi soạn bài cũng như khi lên lớp GV cần phải xây dựng được hệ thống
câu hỏi, bài tập tương đối chuẩn xác rõ ràng để HS làm việc với các loại kênh
hình nhằm lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kĩ năng địa lí.
-GV cần giúp HS nắm được trình tự các bước làm việc với từng loại
phương tiện để tìm kiến thức, rèn luyện kĩ năng, phát triển tư duy.
V/ PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC HỌC SINH KHAI THÁC KÊNH HÌNH
TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ:
1/Vai trò, ý nghĩa của bản đồ,lược đồ:
-Bản đồ, lược đồ là phương tiện trực quan, một nguồn kiến thức địa lí

-Bước 4: Liên kết các kí hiệu, xác lập mối quan hệ địa lí để nêu đặc điểm
của đối tượng, giải thích đặc điểm và sự phân bố.
Ví dụ: Trong tiết 29 bài 26: “Thiên nhiên châu Phi” GV cho HS quan sát
hình 26.1 và thấy được đường Xích đạo chạy ngang qua gần giữa châu lục, chí
tuyến Bắc chạy qua phần phía bắc, chí tuyến Nam chạy qua phần phía nam của
châu lục, từ đó làm cho đại bộ phận diện tích châu Phi nằm giữa 2 chí tuyến nên
phần lớn lãnh thổ châu Phi thuộc môi trường đới nóng. Vì thế châu Phi có khí
hậu nóng quanh năm.
Hoặc HS dựa vào lược đồ nhận thấy rằng đường bờ biển châu Phi ít bị
chia cắt, nên rất ít các vịnh biển, bán đảo và đảo. Đặc điểm đó làm cho ảnh
hưởng của biển ít lấn sâu vào đất liền. Thêm vào đó ven bờ biển châu Phi có các
dòng biển lạnh như dòng biển lạnh Ca-na-ri, dòng biển lạnh Ben-ghê-la, dòng
biển lạnh Xô-ma-li, vì thế khí hậu châu Phi có tính chất khô.
Hoặc HS dựa vào các bậc thang màu biểu hiện trên lược đồ có thể biết
được các vùng địa hình thấp hơn (được biểu hiện bằng màu nhạt hơn) nằm lọt
giữa các vùng địa hình cao hơn (được biểu hiện bằng màu đậm hơn) tạo thành
các bồn địa.
Hoặc HS dựa vào màu sắc biểu hiện độ cao trên lược đồ biêt được hướng
nghiêng chính của địa hình là cao ở phía đông nam, thấp dần về phía tây và bắc.
Sở dĩ có đặc điểm đó là do phần phía đông của lục địa được nâng lên mạnh, phần
phía tây được nâng lên với cường độ yếu hơn làm cho nền đá bị nứt vỡ và sụp
đổ, tạo thành nhiều thung lũng sâu, nhiều hồ hẹp và dài.