CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH VÀ NĂNG LỰC QUẢN LÝ CỦA
CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP Y TẾ
I – Cơ chế tự chủ tài chính của các đơn vị sự nghiệp Y tế
1. Khái niệm cơ chế tự chủ tài chính
Tự chủ là quyền tự quyết, tự chịu trách nhiệm về mọi lĩnh vực hoạt động của
đơn vị tự chủ.
Tự chủ tài chính là quyền tự quyết định mọi hoạt động về việc sử dụng
nguồn tài chính của chủ thể ra sao, các hình thức huy động và phân bổ tài chính để
đạt mục tiêu đề ra của đơn vị tự chủ.
(Nguồn: Nghị Định 43/2006/NĐ – CP)
2. Tính tất yếu của cơ chế tự chủ tài chính dành cho các bệnh viện
2.1 Đặc thù của thị trường Y tế.
2.1.1 Hoạt động y tế vừa có tính dịch vụ, vừa có tính sản xuất công nghiệp
- Hoạt động dịch vụ y tế nhằm chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân
dân được tiến hành theo hai khu vực y tế.
+ Khu vực phòng bệnh: còn gọi là khu vực y tế dự phòng, các dịch vụ
y tế xuất hiện trong khu vực này nhằm giúp cho người dân có những biện pháp hạn
chế môi trường phát sinh dịch bệnh.
+ Khu vực y tế chữa trị hay y tế chuyên sâu: áp dụng khoa học kỹ
thuật y học để can thiệp vào bệnh tật con người, thông qua phương pháp y học hiện
đại hoặc y học cổ truyền để chữa bệnh cho con người
- Hoạt động dịch vụ y tế không thể tách rời hoạt động của ngành công
nghiệp y tế - ngành trực tiếp sản xuất ra các loại máy móc và thuốc men bao gồm
cả tân dược và đông dược. Đây là một ngành công nghiệp không thể thiếu được vì
trang thiết bị và thuốc men có một vai trò quan trọng, đôi khi có tính quyết định
trong việc bảo vệ và phục hồi sức khoẻ nhân dân.
2.1.2 Hàng hoá, dịch vụ y tế là một hàng hoá đặc biệt
- Đối với khu vực y tế dự phòng thì dịch vụ y tế dự phòng là hàng hoá công
cộng thuần túy còn dịch vụ y tế chữa trị là hàng hoá cá nhân. Dịch vụ y tế dự
phòng là hàng hoá công cộng vì nó mang đặc điểm của hàng hoá công cộng.
Hàng hóa công cộng là những loại hàng hóa mà việc một cá nhân này đang

TW,…
* Theo mức độ can thiệp của y tế có hai loại:
- Y tế dự phòng : Bao gồm các công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu cho
người dân như tiêm chủng, phòng dịch,… để phòng chống các loại bệnh.
- Y tế chữa trị : Chuyên khám và điều trị khi người bệnh đã phát bệnh.
* Theo cấp quản lý có năm loại :
- Khu vực Y tế trung ương : Đây là tuyến cuối cùng trong công tác khám
chữa bệnh, Cơ sở vật chất cũng như trang thiết bị phục vụ cho công tác khám chữa
bệnh được trang bị là loại hiện đại nhất. Tuyến y tế Trung ương đồng thời tập trung
các bác sỹ chuyên khoa đầu ngành do đó thường thu hút nhiều người bệnh.
- Dịch vụ y tế tuyến tỉnh (thành phố) : Tùy thuộc qui mô của từng địa
phương mà dịch vụ y tế tuyến tỉnh (thành phố) được trang bị cơ sở vật chất hiện
đại và là tuyến điều trị cơ bản đáp ứng nhu cầu cao hơn của người dân khi không
thể điều trị ở tuyến huyện (quận).
- Dịch vụ y tế tuyến huyện (quận) : Khi tuyến cơ sở không đủ khả năng
chuẩn đoán và điều trị sẽ được chuyển lên tuyến huyện (quận).
- Dịch vị y tế tuyến xã : Là tuyến y tế cơ sở.
- Dịch vụ y tế các ngành : trực thuộc quản lý của các ngành liên quan.
2.2 Ý nghĩa của cơ chế tự chủ tài chính trong việc giải quyết các thất bại của
thị trường Y tế.
2.2.1 Những thất bại của thị trường y tế
* Không tự nguyện trả tiền
Cầu hàng hóa thông thường được xác định bởi khả năng thanh toán và sẵn
lòng thanh toán cho hàng hoá đó của người tiêu dùng. Người tiêu dùng luôn
muốn tối đa hóa mức độ thỏa dụng hay lợi ích của họ. Song với hàng hóa sức
khỏe không phải cầu lúc nào cũng được xác định như vậy. Trong một số trường
hợp, đối với y tế, việc tối đa hóa độ thỏa dụng không tồn tại hoặc không thể tồn
tại. Ví dụ đối với người ốm, những người từ chối được điều trị hay không biết là
cần thiết phải điều trị thì không thể mưu cầu một kết quả hợp lý. Hoặc nhiều khi
chi phí cho ốm đau vượt ra rất nhiều khả năng trả tiền của người bệnh. Vì vậy

* Ngoại ứng
Trong lĩnh vực y tế có rất nhiều trường hợp mà hành vi tiêu dùng hay sản
xuất của một nhóm người này làm ảnh hưởng đến nhóm người kia.
Với loại hình chăm sóc sức khỏe đặc biệt là chăm sóc sức khỏe các bệnh lây
lan thì nó tạo ra ngoại ứng tích cực. Ví dụ nếu một người tiêm vắc-xin phòng
chống bệnh lao thì không chỉ người đó giảm khả năng nhiễm bệnh này mà còn
giảm khả năng lây nhiễm cho những người mà người đó quan hệ. Tương tự khi
như vậy khi bệnh viện điều trị một bệnh lây nhiễm cho một số bệnh nhân sẽ tạo ra
cái lợi không chỉ cho người bệnh mà cả những người khác thông qua việc giảm khả
năng nhiễm bệnh của những người tiếp xúc với người bệnh.
* Tính không công bằng
Sự cạnh tranh của thị trường y tế đã dẫn đến tính không công bằng trong
hưởng thụ dịch vụ y tế bởi vì với cơ chế thị trường, hàng hoá và dịch vụ chất lượng
cao thường đi kèm với giá cao và nó sẽ thuộc về những ai có khả năng chi trả cao.
Có nhiều hàng hoá được phân phối qua hệ thống thị trường và người giầu có thể
được hưởng nhiều hơn người nghèo. Nhưng sự phân phối bất công bằng trong khu
vực sức khoẻ thì cần được hạn chế tối thiểu vì chăm sóc sức khoẻ liên quan đến
việc giữ gìn và duy trì sự sống mà các mặt hàng thông thường khác như xe hơi,
quần áo,… không có nhiệm vụ quan trọng này.
Tóm lại: Phân bổ nguồn lực thông qua hệ thống thị trường là rất thành công
đối với nhiều loại hàng hóa. Song với hàng hóa chăm sóc sức khoẻ - hàng hóa có
nhiều đặc điểm khác xa so với các hàng hoá thông thường khác thì dường như thị
trường không phát huy được ưu điểm của mình. Như vậy để khắc phục những thất
bại thị trường trong khu vực chăm sóc sức khoẻ thì sự tham gia của Chính phủ vào
việc cung cấp dịch vụ y tế là cần thiết.
2.2.2 Sự tham gia của Chính phủ vào thị trường y tế
Sự tham gia của Chính phủ vào thị trường y tế vừa có mặt tích cực vừa có
mặt hạn chế
* Mặt tích cực:
Một số dịch vụ y tế công cộng như vệ sinh môi trường, một số biện pháp

dịch vụ y tế của nhân dân.
Sự tự chủ về tài chính của các bệnh viện nhưng có sự tham gia một phần của
nhà nước trong điều phối hoạt động thông qua các Văn bản qui phạm pháp luật.
Việc tự chủ không có nghĩa là để thả lỏng hoàn toàn cho bệnh viện hoạt động theo
ý muốn chủ quan của cán bộ quản lý bệnh viện. Ví dụ như việc thu viện phí vẫn
phải thực hiện theo khung giá viện phí nhà nước ban hành. Bệnh viện tuân thủ
khám chữa bệnh cho người có BHYT, có chế độ chính sách riêng với những người
có hoàn cảnh khó khăn, đồng bào dân tộc thiểu số, những người thuộc diện chính
sách đảm bảo công bằng xã hội.
Trong cơ chế tự chủ Bệnh viện được linh động trong tổ chức, và hoạt động
để đáp ứng nhu cầu của người bệnh cũng như giải quyết được nhiều khó khăn của
Bệnh viện như tiền lương của cán bộ nhân viên nếu chỉ dựa vào kinh phí của nhà
nước sẽ không đảm bảo đời sống cán bộ nhân viên, bởi như đã nói nguồn ngân
sách Nhà nước là có hạn trong khi có rất nhiều khoản chi thường xuyên như chi
cho giáo dục; quốc phòng an ninh;… Trông chờ vào ngân sách. Bệnh viện hoạt
động theo cơ chế tự chủ tài chính và nhân lực. Vì vậy, bệnh viện phải xác định phát
triển theo hướng cung cấp dịch vụ y tế. Điều này đặt ra yêu cầu hàng đầu là vấn đề
chất lượng phục vụ. Bệnh nhân là người lựa chọn cho mình dịch vụ y tế tốt nhất
dựa trên danh tiếng của bệnh viện, các Bác sỹ chuyên khoa có kinh nghiệm của
bệnh viện. Muốn thực hiện tự chủ bệnh viện phải thu hút sự tham gia của người
dân vào hoạt động y tế thông qua chủ trương XHH y tế. Do đó, phần nào nâng cao
ý thức tự chăm sóc sức khoẻ ban đầu của người dân, giảm nguy cơ mắc bệnh. Bên
cạnh đó vẫn có sự tham gia hỗ trợ của Nhà nước qua ngân sách được cấp cho bệnh
viện.
Ngoài ra bệnh viện tự tổ chức, sắp xếp nhân lực phù hợp với đặc thù chuyên
môn từng khoa, từng bộ phận để tạo điều kiện làm việc có hiệu quả nhất. Mặt khác,
bệnh viện có các chính sách đãi ngộ riêng của mình về nhân sự để khuyến khích
CBVC bệnh viện để tương xứng với công sức làm việc góp phần tăng chất lượng
phục cho người bệnh tạo ra ngoại ứng tích cực.
Việc thực hiện tự chủ đã giúp cho các bệnh viên vừa nâng cao chất lượng

+ Thực hiện công khai, dân chủ theo quy định của pháp luật.