CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH TÀI CHÍNH DOANH
NGHIỆP
I. BẢN CHẤT VÀ NỘI DUNG CỦA TÀI CHÍNH DOANH
NGHIỆP
1. Bản chất của tài chính doanh nghiệp.
Tài chính là một bộ phận cầu thành trong các hoạt động kinh tế của doanh
nghiệp. Nó có mối liên hệ hữu cơ và tác động qua lại với các hoạt động kinh tế
khác. Mối quan hệ tác động qua lại này phản ánh và thể hiện sự tác động gắn bó,
thường xuyên giữa phân phối với sản xuất và trao đổi, lại vừa là điều kiện cho sản
xuất và trao đổi có thể tiến hành bình thường và liên tục.
Để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh, bất cứ doanh nghiệp nào cũng
phải có một lượng vốn tiền tệ nhất định. Lượng vốn đó được vân động, luân
chuyển không ngừng qua các giai đoạn mua hàng, dự trữ, bán hàng và thanh toán
tiền hàng. Doanh thu từ hoạt động kinh doanh phải bù đắp được các khoản chi phí
đã bỏ ra và mang lại lợi nhuận cho các doanh nghiệp từ đó hình thành nên các
nguồn tài chính.
Quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp cũng là quá trình hình
thành, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ của doanh nghiệp. Gắn liền với quá
trình tạo lập, phân phối, sử dụng các quỹ tiền tệ của doanh nghiệp là các quan hệ
kinh tế biểu hiện dưới hình thái giá trị đó là các quan hệ tài chính trong doanh
nghiệp. Mối quan hệ tài chính chứa đựng những nội dung kinh tế khác nhau song
chúng đều mang những đặc trưng cơ bản sau :
 Phản ánh những luồng chuyển dịch giá trị, sự vận động của các nguồn tài chính
nảy sinh và gắn liền với hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
 Sự vận động chuyển hóa của các nguồn lực trong kinh doanh không phải là hỗn
loạn mà được điều chỉnh bằng hệ thống các quan hệ phân phối thông qua việc
tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ, các loại hình vốn kinh doanh nhất định trong
hoạt động của các doanh nghiệp.
 Động lực của sự vận động và chuyển hóa các nguồn tài lực nhằm mục tiêu thu
được các khoản doanh lợi trong khuôn khổ cho phép của luật kinh doanh.
Như vậy, bản chất của tài chính doanh nghiệp là hệ thống các mối quan hệ

vay và trả nợ, mua bảo hiểm và được đền bù thiệt hại, mua và bán cổ phiếu, trái
phiếu.
Ngoài ra, doanh nghiệp còn có mối quan hệ với thị trường sức lao động, thị
trường tài chính, thị trường hàng hóa nhằm mua bán, trao đổi các yếu tố phục vụ
quá trình sản xuất kinh doanh, tiêu thụ sản phẩm, dịch vụ của doanh nghiệp.
2.3 Quan hệ tài chính phát sinh trong nội bộ doanh nghiệp
Là những quan hệ phân phối, điều hòa cơ cấu thành phần vốn kinh doanh,
phân phối thu nhập giữa các thành viên, thanh toán hợp đồng lao động giữa các
chủ doanh nghiệp và công nhân viên chức.
Các mối quan hệ này phát sinh một cách thường xuyên liên tục, đan xen
nhau và hình thành nên hoạt động tài chính của doanh nghiệp.
Trong nền kinh tế thị trường, tài chính doanh nghiệp có vai trò rất quan
trọng đối với hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Nó đảm bảo cho doanh
nghiệp có đủ vốn cần thiết để tham gia vào quá trình tái sản xuất cũng như tái sản
xuất mở rộng. Tình hình tài chính ổn định và phát triển cho phép doanh nghiệp
thực hiện chế độ hạch toán đầy đủ, tăng sức cạnh tranh trên thị trường, hoạt động
có hiệu quả, đem lại uy tín với bạn hàng và khách hàng.
3. Chức năng của tài chính doanh nghiệp
Là khả năng khách quan phát huy tác dụng xã hội hay là sự cụ thể hóa bản chất của
tài chính doanh nghiệp.
3.1 Chức năng chu chuyển vốn tiền tệ
Mỗi doanh nghiệp đều cần phải có một lượng vốn tiền tệ đủ lớn để hoạt động
và có quyền sử dụng nguồn vốn đó một cách chủ động nhằm đảm bảo thực hiện tốt
nhiệm vụ sản xuất kinh doanh. Mặt khác, trong quá trình hoạt động của doanh
nghiệp luôn nảy sinh các nhu cầu về vốn ngắn hạn và dài hạn cho hoạt động kinh
doanh thường xuyên của doanh nghiệp cũng như cho đầu tư phát triển. Do vậy,
chức năng này sẽ giúp doanh nghiệp xác định được nhu cầu vốn cần thiết cho từng
thời kỳ và giúp cho các nhà quản lý, đầu tư nắm được tình hình tài chính để tổ
chức nguồn vốn nhằm đầu tư đúng hướng và kịp thời.
Với cơ chế hiện nay, nguồn tài chính không chỉ giới hạn ở nguồn cấp phát

tài chính, quỹ khen thưởng phúc lợi, quỹ dự phòng trợ cấp mất việc làm.
Phân phối là một chức năng vốn có của tài chính doanh nghiệp, nó tác động
tới toàn bộ hoạt động sản xuất kinh doanh đảm bảo cho doanh nghiệp tồn tại và
phát triển trong nền kinh tế thị trường. Đồng thời, nó đáp ứng yêu cầu của quy luật
tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng nền kinh tế cũng như chính bản thân
doanh nghiệp.
3.3 Chức năng giám đốc tài chính
Chức năng giám đốc tài chính hay còn gọi là chức năng kiểm tra – kiểm soát
là một thuộc tính tất yếu, khách quan của tài chính doanh nghiệp. Nó phản ánh tính
chất khách quan của hoạt động tài chính, thông qua đó để phản ánh trình độ sử
dụng vốn vào hoạt động kinh doanh, quá trình tạo lập các quỹ và sử dụng các quỹ
tiền tệ của doanh nghiệp hướng vào việc thực hiện các yêu cầu của các qui luật
kinh tế của nền kinh tế thị trường. Trong đó đặc điểm cơ bản nhất của giám đốc tài
chính là giám đốc bằng đồng tiền các hoạt động kinh doanh một cách thường
xuyên, liên tục và có hiệu quả nhất.
Nội dung của giám đốc tài chính được thực hiện thông qua các chỉ tiêu sử
dụng vốn, chi phí, lợi nhuận…
Qua kiểm tra, kiểm soát các chỉ tiêu về hoạt động tài chính, doanh nghiệp có
thể phát hiện ra hiện tượng sử dụng vốn bất hợp lý, chi phí kinh doanh kém hiệu
quả từ đó có những quyết định đúng đắn về tài chính đảm bảo cho kinh doanh mở
rộng, phát triển đúng hướng, chủ động, đảm bảo hiệu quả sử dụng vốn, thực hiện
yêu cầu của chế độ hạch toán kinh tế, nâng cao đới sống của người lao động, tránh
tham ô lãng phí và những tổn thất không đáng có gây nên.
4. Vai trò của tài chính doanh nghiệp
4.1 Đảm bảo huy động đầy đủ, kịp thời vốn cho hoạt động
kinh doanh của doanh nghiệp
Trong quá trình hoạt động, doanh nghiệp luôn nẩy sinh các nhu cầu về vốn
ngắn hạn và dài hạn. Tài chính doanh nghiệp đã xác định đúng đắn các nhu cầu
vay vốn cần thiết trong từng thời kỳ, đồng thời lựa chọn các phương pháp và hình
thức vay vốn từ bên trong và bên ngoài cho phù hợp. Ngày nay, cùng sự phát triển

mối liên hệ tác động qua lại giữa chúng. Đồng thời, qua phân tích cũng nhằm thấy
được sự vận động và xu hướng phát triển mang tính quy luật của sự vật hiện tượng.
Hoạt động tài chính là một trong những nội dung cơ bản thuộc hoạt động
kinh doanh của doanh nghiệp nhằm giải quyết các mối quan hệ phát sinh trong quá
trình kinh doanh được thể hiện dưới hình thái tiền tệ.
Phân tích tình hình tài chính là quá trình xem xét kiểm tra, đối chiếu và so
sánh số liệu về tài chính hiện thời với quá khứ. Qua đó có thể nhận thức và đánh
giá tiềm năng, hiệu quả cũng như những rủi ro trong tương lai và triển vọng của
doanh nghiệp. Phân tích tài chính đưa ra một cái nhìn đúng đắn và toàn diện tình
hình tài chính doanh nghiệp, giúp chủ doanh nghiệp và nhà quản lý đưa ra quyết
định quản trị một cách chính xác trong quản lý kinh tế nói chung trong đó có quản
lý tài chính.
5.2 Mục đích của phân tích tài chính doanh nghiệp
Nhận thức và đánh giá một cách đúng đắn toàn diện và thật khách quan tình
hình tài chính và quản lý tài chính của doanh nghiệp, qua đó thấy được
 Những thuộc tính, kết quả đó đạt được trong công tác các quản lý tài chính
 Những mâu thuẫn tồn tại về những nguyên nhân ảnh hưởng không tốt đến
tình hình tài chính.
 Đánh giá chính xác, toàn diện và khách quan tình hình tài chính trên các
mặt: Huy động các nguồn vốn phân phối, sử dụng và quản lý vôn trong sản
xuất kinh doanh.
 Đánh giá công nợ phải thu, phải trả, khả năng thanh toán nợ, bảo toàn và
tăng trưởng vốn kinh doanh của doanh nghiệp.
 Đánh giá hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh nói chung và hiệu quả sử dụng
từng bộ phận nói riêng.
 Cung cấp đầy đủ, chính xác, kịp thời các thông tin kinh tế cần thiết cho chủ
doanh nghiệp, nhà đầu tư và những người sử dụng thông tin tài chính khác của
doanh nghiệp.
 Cung cấp thông tin về tình hình sử dụng vốn, khả năng khai thác vốn, khả
năng thanh toán, hiệu qủa sản xuất kinh doanh giúp doanh nghiệp khắc phục