NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU
NGÀNH KINH TẾ
I-Cơ sở lý luận chung về cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế.
1-Cơ cấu ngành của một nền kinh tế:
1.1-Cơ cấu kinh tế :(CCKT )
*Khái niệm:
Đã có nhiều cách tiếp cận khác nhau về khái niệm cơ cấu kinh tế. Nhìn chung
các cách tiếp cận đó đều phản ánh về mặt bản chất chủ yếu của cơ cấu
kinhtế,baogồmcácvấnđề:
- Cơ cấu kinh tế là tổng thể các nhóm ngành, các yếu tố cấu thành hệ thống
kinh tế của một quốc gia.
- Số lượng và tỷ trọng của các nhóm ngành và của các yếu tố cấu thành hệ
thống kinh tế trong tổng thể nền kinh tế đất nước.
- Các mối quan hệ tương tác lẫn nhau giữa các nhóm ngành, các yếu tố…
hướng vào các mục tiêu đã xác định. Cơ cấu kinh tế còn là một phạm trù trừu
tượng.
*Các bộ phận cấu thành:
Muốn nắm vững bản chất của cơ cấu kinh tế và thực thi các giải pháp nhằm
chuyển dịch cơ cấu kinh tế một cách có hiệu quả cần xem xét từng loại cơ cấu cụ
thể của nền kinh tế quốc dân.
Cơ cấu kinh tế gồm 3 bộ phận cơ bản hợp thành và có quan hệ chặt chẽ với nhau:
- Cơ cấu ngành kinh tế.
- Cơ cấu thành phần kinh tế.
- Cơ cấu lãnh thổ.
Trong đó cơ cấu kinh tế có vai trò quan trọng hơn cả. Cơ cấu ngành và thành
phần kinh tế chỉ có thể được chuyển dịch đúng đắn trên phạm vi không gian lãnh
thổ và trên phạm vi cả nước. Mặt khác, việc phân bố không gian lãnh thổ một cách
hợp lý có ý nghĩa quan trọng thúc đẩy phát triển các ngành và thành phần kinh tế
trên lãnh thổ.
1.2-Cơ cấu ngành kinh tế.
*KháIniệm:

Việt Nam hiện tại đang là một trong những nước nghèo trên thế giới, mặc dù
trong những năm gần đây chúng ta đã đạt được nhiều thành tựu trong phát triển
kinh tế và ổn định xã hội. Song với yêu cầu xây dựng nền tảng để trở thành một
nước công nghiệp vào năm 2020 thì đòi hỏi chúng ta còn phải tiếp tục phấn đấu
nhiều hơn nữa. Một trong những giải pháp quan trọng là phải điều chỉnh cơ cấu
kinh tế nói chung và tình hình mới ở trong nước và quốc tế theo hướng công
nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
2.2-Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế:
*Khái niệm:
- Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế là quá trình phát triển của các ngành kinh tế
dẫn đến sự tăng trưởng khác nhau giữa các ngành và làm thay đổi mối quan hệ
tương quan giữa chúng so với một thời điểm trước đó.
- Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế là sự thay đổi có cơ cấu ngành kinh tế từ
dạng này sang dạng khác phù hợp với sự phát triển của phân công lao động xã hội,
phù hợp với sự phát triển của lực lượng sản xuất và các nhu cầu trong xã hội.
*Nội dung chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế:
Sự chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế đem tính khách quan thông qua những
nhận thức chủ quan của con người, những nhận thức đó được thể hiện qua những
tác động vào cơ cấu kinh tế cũ nhằm:
+ Hoàn thiện cơ cấu cũ.
+ Bổ sung cơ cấu cũ.
+ Sửa đổi cơ cấu cũ.
Quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế gồm các nội dung cơ bản:
- Điều chỉnh cơ cấu các ngành trong toàn bộ nền kinh tế: về tỷ
và vị trí của từng ngành.
- Xu hướng chuyển dịch cơ cấu ngành.
- Chuyển dịch cơ cấu nội bộ từng ngành.
*Xu hướng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế:
Xuất phát từ đánh giá thực trạng nền kinh tế và xu thế CDCC kinh tế của các
nước, mà mỗi nước cần chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế cần phải chuyển dịch cơ

quan và chủ quan có ảnh hưởng đến quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế.
*Sự phát triểnloại thị trường trong nước và thị trường quốc tế:
- Cần khẳng định ngay rằng thị trường trong nước có ảnh hưởng trực tiếp đến
việc hình thành và chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế. Bởi lẽ, thị trường là yếu tố
hướng dẫn và điều tiết các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Mỗi
doanh nghiệp phải hướng ra thị trường, xuất phát từ quan hệ cung cấu hàng hoá
trên thị trường để định hướng chiến lược và chính sách kinh doanh của mình. Sự
hình thành và phát triển đồng bộ các loại thị trường trong nước như: thị trường
hàng hoá, dịch vụ, thị trường vốn, thị trường lao động, thị trường khoa học và công
nghệ…) có tác động mạnh đến quá trình hình thành và chuyển dịch cơ cấu ngành
kinh tế.
- Trong cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, Nhà nước điều tiết các
loại thị trường thông qua các chính sách kinh tế vĩ mô. Hình thành và chuyển dịch
cơ cấu kinh tế theo hướng nào phụ thuộc vào chiến lược và các định hướng phát
triển của Nhà nước trong từng thời kỳ và có tính đến các yếu tố trong bối cảnh mở
cửa và hội nhập quốc tế.
*Các nguồn lực và lợi thế so sánh của đất nước là cơ sở để hình thành và
chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế một cách bền vững và có hiệu quả.
-Trước hết, việc xác định các ngành mũi nhọn, các ngành cần ưu tiên phát
triển phải dựa trên cơ sở xác định lợi thế so sánh và các nguồn lực (cả trong và
ngoài nước có khả năng khai thác) để chuyển hướng mạnh mẽ sang phát triển các
ngành mà nước ta có lợi thế và có điều kiện phát triển mới tạo đà tham gia có hiệu
quả vào phân công lao động quốc tế.
-Sự đa dạng và phong phú của nguồn tài nguyên thiên nhiên và các điều kiện
tự nhiên ảnh hưởng đến quá trình hình thành và chuyển dịch cơ cấu kinh tế, là nhân
tố phải tính đến trong quá trình hoạch định chiến lược cơ cấu.
-Dân số, lao động được xem như là nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh
tế. Sự tác động của nhân tố này lên quá trình hình thành và chuyển dịch cơ cấu
ngành kinh tế được xem xét trên bề mặt chủ yếu sau:
+ Kết cấu dân cư và trình độ dân trí, vì khả năng tiếp thu khoa học kỹ thuật