Cơ sở lý thuyết về chất lượng cho vay tiêu dùng của ngân hàng thương mại
1.1 Hoạt động cho vay tiêu dùng của NHTM
1.1.1 Hoạt động cơ bản của NHTM
Ngân hàng là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn.Lịch sử phát triển
của ngành ngân hàng gắn liền với sự phát triển của hàng hóa.Sản xuất hàng hóa
phát triển tạo điều kiện thuận lợi thúc đẩy họat động của ngân hàng phát triển.Tiền
thân của ngân hàng xuất phát từ nghiệp vụ đổi tiền hoặc đúc tiền vàng.Những
người làm nghề đổi tiền thường là những người giàu có, địa chủ hoặc thương gia
trước đó có thể là những người cho vay nặng lãi. Họ thường có két để cất giữ tiền
an toàn và thực hiện luôn cả nhiệm vụ cất trữ tiền hộ nhằm đảm bảo an toàn cho
những người gửi tiền đồng thời cũng kiếm được một khoản lợi nhuận từ việc cất
trữ này.Hoạt động này đã thúc đẩy sự phát triển của nghiệp vụ thanh toán không
dùng tiền mặt.Do việc thanh toán này có nhiều ưu điểm nên đã thu hút các thương
gia gửi tiền nhiều hơn.Trải qua quá trình hoạt động lâu dài họ nhận thấy thường
xuyên có người gửi tiền vào và có người rút tiền ra nhưng không cùng một thời
điểm do vậy đã tạo ra số dư tiền gửi trong két. Trong khi đó có một lực lượng nhất
định lại muốn đi vay tiền và những nhà buôn này đã sử dụng một phần số tiền còn
dư trong két để cho vay nhằm thu lãi.Họat động này làm thay đổi cơ bản hoạt động
của nhà buôn tiền- kẻ cho vay nặng lãi – làm thành nhà buôn tiền – Ngân
hàng.Vậy ngân hàng là gì?
Có nhiều cách định nghĩa khác nhau về ngân hàng: có thể định nghĩa theo chức
năng các dịch vụ vai trò mà ngân hàng cung cấp trong nền kinh tế.Nếu tiếp cận
theo phương diện các loại hình dịch vụ thì ngân hàng là các tổ chức tài chính cung
cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất- đặc biệt là tín dụng, tiết
kiệm và dịch vụ thanh toán – và thực hiện nhiều chức năng tài chính đa dạng nhất
so với bất kỳ một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế.Đây là một định nghĩa
chung nhất về ngân hàng.
Nếu theo luật các tổ chức tín dụng của nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt
Nam thì: “họat động ngân hàng là hoạt đông kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân
hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi và sử dụng số tiền này để cấp tín
dụng và cung ứng các dịch vụ thanh toán”.Họat động sơ khai đầu tiên của ngân

Thống đốc ngân hàng nhà nước có viết: Cho vay là một hình thức cấp tín dụng
theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào một
mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc
và lãi.Khi cho vay ngân hàng tiến hành thu lãi, lãi suất này dựa trên lãi suất ngân
hàng huy động được và một số các chi phí khác như chi phí nhân công, chi phí cơ
sở hạ tầng công nghệ…và tỷ lệ lợi nhuận dự kiến của ngân hàng. Ngoài hai hoạt
động chủ yếu là huy động vốn và cho vay ngân hàng còn thực hiện một số các hoạt
động khác như:
- Hoạt động ngân quỹ: Ngân quỹ thường chiếm một tỷ lệ rất nhỏ trong tổng tài sản
của ngân hàng.Tuy nhiên nó đóng một vai trò hết sức quan trọng nhằm đáp ứng
khả năng chi trả cho ngân hàng.Ngân quỹ là tài sản không sinh lời vì vậy mỗi ngân
hàng cần phải tính toán để duy trì một lượng ngân quỹ thích hợp.Ngân quỹ của
ngân hàng có thể tồn tại dưới dạng tiền mặt, tiền trong két, tiền gửi tại Ngân hàng
Trung ương và các ngân hàng khác.
- Họat động thanh toán: Đây là một trong các họat động sơ khai của ngân hàng khi
mới bắt đầu hình thành.Ngân hàng thực hiện việc thanh toán hộ khách hàng đồng
thời khách hàng phải trả một khoản phí nào đó.Thông qua quá trình thanh toán hộ
khách hàng góp phần làm giảm bớt lượng tiền mặt lưu thông đóng vai trò không
nhỏ vào việc kiềm chế lạm phát.Cùng với quá trình phát triển và mở rộng của ngân
hàng thì hoạt động thanh toán cũng phát triển hết sức khả quan: các ngân hàng
triển khai hoạt động thanh toán được tiến hành trong nước và ngoài nước với quy
mô và chất lượng ngày càng cao. Các họat động thanh toán của ngân hàng hiện
nay bao gồm bốn hình thức sau: chuyển tiền, nhờ thu, mở thu tín dụng, mở tài
khoản.
-Thẻ: Thẻ ngân hàng là một hình thức thanh toán không dùng tiền mặt do ngân
hàng phát hành cho khách hàng, theo đó người sử dụng thẻ có thể sử dụng để
thanh toán tiền hàng dịch vụ tại các đơn vị chấp nhận thẻ hay rút tiền mặt tại các
ngân hàng đại lý thanh toán thẻ hoặc tại các máy rút tiền tự động ATM.
Họat động thẻ được bắt đầu ở Việt Nam trong một số năm gần đây nhưng đang
được các ngân hàng phát triển khá mạnh mẽ do nó đem lại nhiều tiện ích: như

cao hơn.Tóm lại cho vay tiêu dùng mang lại lợi ích rất lớn cho cả ngân hàng và
khách hàng và cho xã hội.Vậy cho vay tiêu dùng là gì?
Cho vay tiêu dùng là khoản cho vay nhằm tài trợ cho nhu cầu chi tiêu của người
tiêu dùng bao gồm các cá nhân và hộ gia đình.Đây là nguồn tài chính quan trọng
giúp những người này trang trải các nhu cầu nhà ở, đồ dùng gia đình, xe cộ…Bên
cạnh đó những chi tiêu cho nhu cầu chi tiêu giáo dục, y tế…cũng có thể được tài trợ
bởi cho vay tiêu dùng.
Đặc điểm của cho vay tiêu dùng
Hoạt động cho vay tiêu dùng mang lại không ít lợi nhuận cho ngân hàng, tuy
nhiên nó cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro vì vậy ngân hàng cần coi trọng công tác thẩm
định. Đầu tiên các cán bộ tín dụng cần nắm được đặc điểm của cho vay tiêu dùng.
Cho vay tiêu dùng có các đặc điểm cơ bản sau:
 Số lượng các khoản cho vay tiêu dùng lớn nhưng quy mô món vay nhỏ
Khác với các họat động cho vay khác như cho vay mua sắm tái sản, cho vay
phục vụ cho nhu cầu sản xuất kinh doanh... những họat động này thường có
nhu cầu vay với số lượng lớn nhưng vay tiêu dùng chủ yếu phục vụ cho nhu
cầu cá nhân nên quy mô món vay thường nhỏ, mặt khác cũng do số lượng
các hộ, cá nhân có nhu cầu chi tiêu cho họat động tiêu dùng lớn nên số
lượng các khoản cho vay tiêu dùng lớn.
 Lãi suất cho vay tiêu dùng thường cao hơn so với các khoản cho vay khác.
Mức lãi suất mà một ngân hàng đặt ra khi cho khách hàng vay thường xem
xét trên cơ sở cân đối giữa chi phí bỏ ra để có được nguồn vốn và lợi nhuận
dự kiến thu được. Khác với các khoản cho vay khác lãi suất thường được
thả nổi theo lãi suất thị trường thì lãi suất cho vay tiêu dùng được áp dụng
một cách cứng nhắc thường là lãi suất cố định. Do chi phí của cho vay tiêu
dùng cao hơn các khoản cho vay khác như chi phí in ấn giấy tờ, chi phí
thẩm định khách hàng... nên lãi suất cho vay tiêu dùng thường cao.
 Cho vay tiêu dùng có rủi ro cao: Khi tiến hành thẩm định cho vay, một trong
những nội dung để xét duyệt cho vay của ngân hàng là phương án sản xuất
kinh doanh và khả năng trả nợ của khách hàng. Đối với cho vay tiêu dùng

1.1.2.2 Phân loại cho vay tiêu dùng của các ngân hàng thương mại
Căn cứ vào mục đích vay gồm cho vay tiêu dùng cư trú và cho vay tiêu dùng phi cư
trú
- Cho vay tiêu dùng cư trú: là các khoản cho vay nhằm đáp ứng nhu cầu mua sắm,
xây dựng, sửa chữa nhà cửa của khách hàng.
-Cho vay tiêu dùng phi cư trú: là các khoản cho vay nhằm mục đích trang trải cho
các khoản chi phí như mua sắm phương tiện đi lại, thanh toán tiền điện nước...
Căn cứ vào phương thức hoàn trả gồm
- Cho vay trả góp: Là loại cho vay trong đó định kỳ khách hàng tiến hành thanh
toán cho ngân hàng một phần nợ gốc và lãi. Hiện nay hầu hết các ngân hàng chủ
yếu áp dụng phương thức cho vay này do nguồn trả nợ chủ yếu là thu nhập hàng
tháng.Hình thức cho vay này được áp dụng chủ yếu nhằm mục đích mua sắm nhà
cửa, phương tiện đi lại như ôtô...
- Cho vay hoàn trả một lần: Là phương thức cho vay trong đó khách hàng tiến
hành hoàn trả cả gốc và lãi cho ngân hàng khi đến hạn thanh toán. Chủ yếu áp
dụng với các khoản cho vay ngắn hạn nhằm đáp ứng nhu cầu tức thời cho khách
hàng như: thanh toán tiền điện nước, cho các chuyến đi nghỉ...
- Cho vay hoàn trả theo nhu cầu: Là các khoản cho vay ngắn hạn hoặc trung hạn
trong đó khách hàng có thể trả lãi hoặc gốc tuỳ theo tình hình tài chính của mình
miễn là khi đến hạn khách hàng phải hoàn trả đầy đủ cả gốc và lãi.
Căn cứ vào nguồn gốc cho vay
- Cho vay trực tiếp: Là khoản cho vay tiêu dùng trong đó ngân hàng trực tiếp tiếp
xúc và cho khách hàng vay cũng như trực tiếp thu nợ từ người vay.