Môđun 3: Khoa học quản lý giáo dục
1. Mục tiêu:
1.1. Mục tiêu chung
Học viên có hiểu biết khái quát về quản lý và quản lý trong trường học, đổi mới
tư duy quản lý các lĩnh vực hoạt động chủ yếu của trường học trong xã hội có nhiều
thay đổi.
1.2. Mục tiêu cụ thể
- Về kiến thức: Học viên có hiểu biết về khoa học quản lý, phương pháp quản lý
trong lĩnh vực giáo dục; tiếp thu được tri thức cơ bản, hiện đại về quản lý, lãnh đạo
trường học; biết tổ chức lao động quản lý khoa học, huy động nguồn lực phát triển nhà
trường.
- Về kỹ năng: Học viên bước đầu hình thành kỹ năng xác định và lựa chọn lĩnh
vực, cách làm để quản lý trường học.
- Về thái độ: Có hứng thú, sẵn sàng tự học, rèn luyện kỹ năng và có niềm tin, thái
độ tích cực trong hoạt động lãnh đạo, quản lý trường học.
2. Yêu cầu đối với học viên
Tham gia đầy đủ các giờ học lý thuyết và thảo luận trên lớp, thực hiện đầy đủ các
bài thực hành theo quy định của chương trình.
Kết thúc học phần, học viên hoàn thành 01 bài thu hoạch về một trong những nội
dung của môđun.
3. Tài liệu học tập
1. Bùi Minh Hiền (chủ biên), Quản lý giáo dục, NXB ĐHSP, H., 2006
2. Nguyễn Đức Lợi, Giáo trình khoa học quản lý, NXB Tài chính, H., 2008
3. Học viện quản lý giáo dục, Chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng trường phổ
thông theo hình thức liên kết Việt Nam – Singapore, H., 2008
1
Chương 1. Những vấn đề chung về khoa học quản lý giáo dục
1. Khái niệm, vai trò của quản lý và quản lý giáo dục
1.1. Khái niệm quản lý
- Có nhiều khái niệm khác nhau
+ Quản lý là nghệ thuật nhằm đạt mục đích thông qua nỗ lực của người khác

tin,...) để đạt mục tiêu của tổ chức với hiệu quả cao
+ Giúp tổ chức thích nghi được với môi trường (luôn có sự biến đổi nhanh
chóng) nắm bắt và tận dụng tốt hơn các cơ hội và giảm bớt ảnh hưởng tiêu cực của các
nguy cơ từ môi trường
- Các yếu tố làm tăng vai trò của quản lý, đòi hỏi quản lý phải thích ứng:
+ Sự phát triển không ngừng của nền kinh tế (quy mô, cơ cấu, trình độ khoa học
– công nghệ)
+ Cách mạng KH – CN đang diễn ra với tốc độ cao, quy mô rộng lớn. Muốn ứng
dụng thành tựu KH – CN vào sản xuất và đời sống cần có chính sách và cơ chế quản lý
phù hợp.
+ Trình độ XH và các quan hệ XH ngày càng cao đòi hỏi quản lý phải thích ứng
(Trình độ học vấn, văn hóa, nhu cầu vật chất, tinh thần, tính dân chủ,...)
+ Xu thế toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế đang diễn ra nhanh chóng đòi hỏi phải
nâng cao trình độ quản lý và hình thành một cơ chế quản lý phù hợp để phát triển hiệu
quả và bền vững.
2. Bản chất của quản lý và quản lý giáo dục
2.1. QL là hoạt động dựa vào quyền uy của chủ thể QL
Quyền uy của chủ thể quản lý thể hiện ở những yếu tố nào?
Một cơ quan QL mạnh, một nhà quản lý giỏi phải hội đủ 4 yếu tố quyền uy
- Quyền uy về tổ chức hành chính
- Quyền uy về kinh tế
- Quyền uy về trí tuệ
- Quyền uy về đạo đức
2.2. Quản lý là hoạt động chủ quan của chủ thể quản lý
Tại sao quản lý là hoạt động chủ quan của chủ thể quản lý? Người quản lý phải
có những tiêu chuẩn nào?
- Các quyết định QL được xây dựng và ban hành bởi những tập thể và cá nhân
những người QL cụ thể. Vì vậy, hiệu quả của các quyết định quản lý tùy thuộc vào
3
năng lực nhận thức và vận dụng các quy luật khách quan vào điều kiện kinh tế - xã hội

(hệ thống) tại một thời điểm nào đó trong tương lai hoặc sau một thời gian nhất định.
4
+ Mục tiêu quản lý mang tính khách quan, đồng thời chịu ảnh hưởng của yếu tố
chủ quan,
+ Mục tiêu quản lý là cái đích phải đạt tới sau một quá trình phấn đấu thực hiện
hàng loạt các chức năng, các phương pháp quản lý.
- Mục tiêu quản lý giáo dục: Giáo dục là một lĩnh vực quản lý xã hội
Mục tiêu giáo dục thể hiện ở những tiến bộ về giáo dục và đào tạo con người sẽ
đạt được trong lĩnh vực này.
4. Nội dung và phương pháp nghiên cứu của khoa học quản lý giáo dục
4.1. Nội dung của khoa học quản lý
- Cơ sở lý luận và phương pháp luận của quản lý: Bản chất quản lý, vận dụng lý
thuyết hệ thống trong quản lý, hệ thống nguyên tắc quản lý, các phương pháp quản lý,...
- Cơ sở tổ chức của quản lý: Chức năng, cơ cấu tổ chức, cán bộ quản lý,...
- Quá trình quản lý: mục tiêu, thông tin, quyết định quản lý
4.2. Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu của khoa học quản lý là cách thức nghiên cứu các quan
hệ quản lý nhằm tìm ra những tính quy luật của quản lý, từ đó đề ra các nguyên lý,
nguyên tắc, phương pháp và công cụ quản lý để người QL có thể nâng cao chất lượng
và hiệu quả của công tác QL.
a/ Phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử
Nghiên cứu các vấn đề QL trong những điều kiện lịch sử cụ thể, trong sự phát
sinh, vận động và phát triển không ngừng.
b/ Phương pháp hệ thống
Khi NC phải tính đến những đặc điểm của toàn bộ hệ thống, các bộ phận trong
hệ thống và mối liên hệ qua lại giữa chúng.
c/ Phương pháp mô hình hóa
Là phương pháp tái hiện những đặc trưng của một đối tượng NC bằng một mô
hình để qua nghiên cứu mô hình nắm được những điều cần biết về đối tượng NC.
d/ Phương pháp thực nghiệm

+ Tác động vào đối tượng quản lý theo hai hướng: tác động về mặt tổ chức và tác
động điều chỉnh hành động của đối tượng quản lý
Tác động về mặt tổ chức: chủ thể phải ban hành các văn bản về quy mô, cơ cấu
tổ chức, điều lệ hoạt động,... nhằm xác định những mối quan hệ trong nội bộ tổ chức
Tác động điều chỉnh hành động của đối tượng quản lý: chủ thể QL đưa ra những
chỉ thị, mệnh lệnh hành chính bắt buộc cấp dưới thực hiện những nhiệm vụ nhất định,...
6
đảm bào cho hệ thống hoạt động nhịp nhàng, đúng hướng, khắc phục kịp thời những sai
lệch.
+ Chủ thể phải có quyết định dứt khoát, rõ ràng, dễ hiểu, có địa chỉ thực hiện,
loại trừ khả năng có nhiều cách giải thích khác nhau đối với nhiệm vụ được giao
+ Nhược điểm: dễ dẫn đến tình trạng quan liêu (lạm dụng quyền lực, thủ tục
hành chính rườm rà, xử lý thông tin chậm, ...)
- Yêu cầu
+ Quyết định hành chính có căn cứ khoa học: có đủ thông tin cần thiết, tính toán
các lợi ích có liên quan, sẵn sàng bổ sung các biện pháp phát huy mặt tích cực, hạn chế
tiêu cực,...
+ Gắn chặt quyền hạn và trách nhiệm của người ra quyết định: mỗi cấp quản lý,
mỗi cán bộ khi sử dụng quyền hạn của mình phải có trách nhiệm. Cấp QL càng cao,
phạm vi quyết định càng rộng thì càng phải đề cao chế độ trách nhiệm của người ra
quyết định.
+ Tránh những hình thức mệnh lệnh xem nhẹ nhân cách của người chấp hành.
2.2. Các phương pháp kinh tế
PP kinh tế là gì? Vai trò, đặc điểm, yêu cầu khi thực hiện PP kinh tế?
- Là các phương pháp tác động vào đối tượng QL thông qua các lợi ích kinh tế
bằng việc sử dụng các đòn bảy kinh tế (tiền lương, tiền thưởng, tiền phạt, giá cả, lợi
nhuận, lãi suất,...) để cho đối tượng quản lý tự lựa chọn phương án hoạt động có hiệu
quả nhất trong phạm vi hoạt động của họ.
Vận dụng các quy luật kinh tế trong quản lý. Mọi hoạt động của con người đều
chịu sự chi phối của các quy luật khách quan. Sự chi phối của các quy luật đối với hoạt

xã hội của họ.
+ Là cho đối tượng QL phân biệt được phải – trái, đúng – sai,... tạo nên niềm tin,
sức mạnh về tinh thần
- Đặc điểm
+ Vận dụng các quy luật tâm lý - Thuyết phục, kích thích tinh thần
+ Nếu tuyệt đối hóa PP này sẽ rơi vào chủ nghĩa duy tâm.
- Yêu cầu
+ Vận dụng kết hợp với các PP khác một cách linh hoạt, nhẹ nhàng, sâu sắc
+ Xác định các nội dung và hình thức giáo dục phù hợp
3. Vận dụng phương pháp quản lý trong quản lý giáo dục
- Vận dụng phương pháp hành chính vào quản lý giáo dục như thế nào?
- Vận dụng phương pháp kinh tế vào quản lý giáo dục như thế nào?
8
- Vận dụng phương pháp giáo dục vào quản lý giáo dục như thế nào?
+ Giáo dục, vận động tuyên truyền cho đối tượng QL hiểu rõ mục tiêu, đường lối
của tổ chức để tạo niềm tin và quyết tâm phấn đấu thực hiện
+ Giúp mọi người hiểu rõ cơ hội, khó khăn, thách thức mà tổ chức phải vượt
qua,...
+ Xóa bỏ tư tưởng cũ, lạc hậu, thói quen tâm lý xấu, xây dựng tác phong làm
việc có tính tổ chức, kỷ luật, tự giác, hiệu quả,...
+ Sử dụng các hình thức giáo dục: phương tiện thông tin đại chúng, các đoàn thể
XH, các sinh hoạt cộng đồng, hội nghị, hội thi,...
* Vận dụng tổng hợp các phương pháp
* Đảm bảo tính khách quan và tính khả thi của phương pháp
- Xuất phát từ xem xét yêu cầu thực tế khách quan của đối tượng quản lý và tình
huống quản lý cụ thể
- Lựa chọn, vận dụng các PP phải có căn cứ khoa học và thực tiễn
- Nắm vững đối tượng quản lý
Chương 3. Thông tin và quyết định quản lý giáo dục
1. Thông tin quản lý giáo dục