Nguồn gốc chữ i và chữ y trong chữ việt

Lời nói đầu:
Trong cuốn Tự Điển Tiếng Việt do Viện Ngôn Ngữ Học biên soạn và do nhà xuất bản Đà
Nẵng xuất bản và phát hành năm 2002, ở chương "Nội dung và cấu tạo của quyển tự
điển", tiết 4, trang XIII có đoạn ghi:

«Chính tả trong quyển tự điển này theo đúng các Quy định về chính tả tiếng Việt và về
thuật ngữ tiếng Việt trong các sách giáo khoa, được ban hành theo Quyết định số 240/QĐ
ngày 5-3-1984 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục.

Nguyên âm "-i" cuối âm tiết được viết bằng –i (viết hi, ki, li, mi, ti thay cho hy, ky, ly,
my, ty) trừ "-uy" (/-wi/) vẫn viết –uy (luy, tuy, ...) để phân biệt với –ui (so sánh: sui –
suy, tui – tuy) và giữ sự thống nhất với –uyên, -uyêt, -uyt. Những từ đa tiết mượn của
tiếng nước ngoài bằng phiên âm nói chung được viết liền các âm tiết và không đánh dấu
thanh điệu (trừ trường hợp có dấu hiệu về hình thức là đã được Việt hoá hoàn toàn về ngữ
âm, chẳng hạn như có các thanh điệu Huyền: xà phòng, hoặc Sắc: phó mát, v.v...).»]

Rồi

[«gần đây một nhà văn bày tỏ thêm ý kiến như sau:

"Việt Nam Tự Điển" của hội Khai Trí Tiến Đức, do nhà xuất bản Trung Bắc Tân Văn ấn
hành tại Hà Nội năm 1931 phân biệt khá rõ rệt trường hợp nào viết với chữ I và trường
hợp nào viết với chữ Y.

Những hội nghị về chữ quốc ngữ tại Saigon, điển hình là "Hội Nghị Thống Nhất Ngôn
Ngữ" (1956) hay những ủy ban chuyên môn nghiên cứu về chữ quốc ngữ để nêu ra
nguyên tắc chính tả, như "Ủy Ban Điển chế Văn tự" (1973) đều nhấn mạnh cần sử dụng
bộ "Việt Nam Tự Điển" của hội Khai Trí Tiến Đức làm tiêu chuẩn. Tiếc là không mấy ai
chú ý đến những lời khuyến cáo này.

ỷ lại v. v. . .

2. Tuy y và i đồng âm nhưng khác nghĩa khi ráp vần. Cho nên vần mà có nguyên âm y
dài phải được sử dụng chính xác, không thể viết lẫn lộn với nguyên âm i ngắn được như :

• Từ có vần:

- nước chảy (ay) không thể viết nước chải (ai)
- ngày nay (ay) không thể viết ngài nai (ai)
- say túy lúy (uy) không thể viết say túi lúi (ui)
- cô Thúy (uy) không thể viết cô Thúi (ui)
- v. v. . .

3. Với y dài hay i ngắn của danh từ riêng về người, về địa danh v. v. . . trước sau không
thay đổi như :

Nguyễn Ngu Í (tên nhà văn)
Lý Thường Kiệt (tên một danh tướng)
Mỹ Tho (tên một tỉnh)
Mỹ Quốc (tên một nước)
v . v . . .

Chúng tôi hi vọng con em chúng ta sẽ không còn bối rối khi nào viết i ngắn và khi nào
viết y dài.»]
Nguồn: Trích từ bộ sách “Chúng Em Cùng Học” của Trung Tâm Việt Ngữ
Văn Lang – San Jose ()

Nguồn gốc hai chữ I và Y trong quốc âm

Nhân hai tài liệu trên đây, tôi lục trong tủ sách gia đình, tìm ra tài liệu liên quan - rất thú


Song để tránh sự lẫn lộn thì chúng tôi chỉ dùng nguyên âm ở giữa và ở cuối một tiếng, ở
giữa thí dụ:
biết và ở cuối thí dụ: bí.

Tuy nhiên, nên biết rằng, chúng tôi sẽ dùng chữ Y vào cuối một tiếng, khi nguyên âm
ghép tách ra, thí dụ ấy, còn khi chúng tôi viết với nguyên âm I thì là dấu không tách biệt
ra, thí dụ: ai.

Chúng tôi không dùng hai chấm trên nguyên âm để tránh nhiều dấu quá.

Chúng tôi nhắc lại một lần là đủ, I ở cuối và ssau một nguyên âm khác thì không làm
thành một âm khác tách biệt, song khi viết Y Hy-lạp thì bấy giờ sẽ tách biệt âm, thí dụ:
Cai, Cây.

Còn ở đầu nhất là trước nguyên âm khác, thì chúng tôi dùng chữ Y Hy-lạp kẻo có người
coi như phụ âm, thí dụ: Yếu, Yả.» (1)

Để cặn kẽ bàn giải về vấn đề nguồn gốc hai chữ Y và I chúng tôi không làm gì hơn là chú
giải bản văn 1651.

Tại sao I vừa là phụ âm vừa là nguyên âm?

Trước hết, chúng ta nên nhớ lại điểm này, là trong vấn đề thàng lập chữ quốc ngữ theo
cha Đắc-lộ, tiếng La-tinh có một địa vị quan trọng hơn các tiếng khác. Giáo sĩ Đắc-lộ
thường nại tới La-ngữ và đã có lần coi Việt ngữ, về cách đọc, gần La-ngữ hơn cả. Bởi
vậy khi tác giả phân biệt I vừa là phụ âm, vừa là nguyên âm thì ngài đã đối chiếu với La-
ngữ. Nhưng trong La-ngữ chúng ta thấy gì ? Các tự điển cũng như văn phạm La-ngữ đều
nói rằng: La-ngữ không phân biệt I với J và thường lẫn I phụ âm với I nguyên âm ( coi:
G. Cayrou, Grammaire latine, Armand Colin, Paris 1952, trang 1 số 3; F. Gaffiot,

Thuyền; huiền, nhưng Huyền. Trong cuốn Khái luận Việt ngữ, chính tác giả đã phải
đính chính thuiền ra thuyền. Thực ra, trừ trường hợp do luật phát âm đòi hỏi, thì
chúng ta dùng I chứ không Y
.

- Dùng ở cuối một tiếng: Nguyên tắc này cũng không tuyệt đối, bởi vì có một định
luật về phát âm thúc bách không thể cưỡng lại được. Bởi vậy, chính tác giả, tiếp ngay đó
đã phải đặt ra một nguyên tắc khác về việc sử dụng I hay Y ở cuối một tiếng. Nguyên tắc
ấy tóm tắt như sau: Vẫn theo tác giả, khi "nguyên âm ghép tách ra" thì phải viết Y, thí dụ
ay, ấy, còn khi "không tách ra" thì viết I, thí dụ ai, vai... Như vậy, cần phải viết Y để
phân biệt với những tiếng khác , thí dụ:

- vai và vay

- quai và quay

- cai và cay

- mai và may...

cũng như phân biệt:

- hui và huy

- hủi và hủy

- ủi và ủy

- thụi và thụy...