Avinash K. Dixit & Bary J. Nalebuff
TƯ DUY CHIẾN LƯỢC
(Lý thuyết trò chơi thực hành)
Vũ khí sắc bén trong thương trường,
chính trường và cuộc sống
MỤC LỤC
1
LỜI BẠT
Tư duy chiến lược là nghệ thuật vượt qua đối thủ
cạnh tranh, với nhận thức rằng họ cũng đang cố gắng
vượt qua mình. Mỗi chúng ta đều phải áp dụng tư duy
chiến lược cách này, hoặc cách khác tại nơi làm việc và
ngay cả ở nhà. Thương gia và các doanh nghiệp sử dụng
những chiến lược cạnh tranh phù hợp để tồn tại. Chính
trị gia phải tạo ra những chiến lược quảng bá để được
trúng cử và đưa ra những chiến lược hành pháp để thực
hiện được những định hướng của họ. Các huấn luyện viên bóng đá vạch ra các kế hoạch chiến
lược để các cầu thủ tiến hành trên sân bóng. Các bậc cha mẹ muốn giúp giáo dục con cái cũng
phải trở thành những nhà chiến lược nghiệp dư. Trong 40 năm qua, những chiến lược điều tiết
siêu năng lượng hạt nhân đã đảm bảo sự sinh tồn cuả trái đất.
Tư duy chiến lược đúng đắn trong nhiều hoàn cảnh khác nhau vẫn luôn là một nghệ thuật.
Nhưng nền tảng của nó được xây dựng trên một số nguyên tắc cơ bản - một khoa học về chiến
lược. Mục đích của tác giả trong việc viết cuốn sách này là người đọc từ những lĩnh vực và
nghề nghiệp khác nhau có thể trở thành những nhà chiến lược giỏi hơn nếu họ biết được những
nguyên tắc này.
Ngành khoa học của tư duy chiến lược được gọi là lý thuyết trò chơi. Lý thuyết này còn
rất trẻ, ra đời chưa quá 50 năm trở lại đây nhưng đã cung cấp nhiều nghiên cứu hữu ích cho
những nhà chiến lược khi áp dụng vào thực tế. Nhưng cũng như những ngành khoa học khác,
nó cũng bị bao phủ bởi các thuật ngữ và tính toán. Đây là những công cụ hữu ích trong nghiên
cứu cho các chuyên gia, nhưng chúng tạo ra những trở ngại cho mọi người nắm bắt các ý tưởng
cốt lõi. Mục đích của chúng tôi là diễn dịch bằng ngôn ngữ gần gụi hơn để những độc giả quan
trong nhưng bản thảo đâ tiên. Drake McFeely tại W. W. Norton đã có những cố gắng đặc biệt
để làm cho ngôn ngữ của cuốn sách trở nên sống động. Nếu cuốn sách này có chỗ nào đó còn
giống sách giáo khoa là do chúng tôi đã không thực hiện được hết các lời khuyên của ông.
Nhiều đồng nghiệp và bạn bè đã đọc cẩn thận những bản thảo đầu tiên và cho chúng tôi
nhiều gợi ý chi tiết tuyệt vời để chúng tôi cải thiện công việc của mình. Đáng kể nhất là David
Austen-Smith (Rochester), Alan Blinder (Princeton), Seth Masters (S. Bernstein), Carl Shapiro
(Princeton), Louis Taylor (MITRE Corporation), Thomas Trendell (ATT-Paradyne), Terry
Vaughn (MIT Press), Robert Willig (Princeton), Stacey Manderlbaum và Laura Kang Ward.
Chúng tôi cũng muốn cảm ơn những bạn bè đã giúp chúng tôi đặt tên cho cuốn sách này.
Hal Varian bắt đầu với Tư duy chiến lược. Sinh viên tại Yale SOM cho chúng tôi nhiều sự lựa
chọn nữa, trong số đó đặc biệt là tên Phía trên cao những sân chơi, và khẩu hiệu quảng cáo của
William Barnes:
“Tư duy chiến lược, đừng cạnh tranh khi không có nó”.
3
Avinash K. Dixit
Bary J. Nalebuff
4
LỜI GIỚI THIỆU
HÀNH VI CHIẾN LƯỢC LÀ GÌ?
Mọi người cần phải xử sự như thế nào trong xã hội?
Câu trả lời của chúng tôi ở đây không liên quan đến đạo đức hay nghi lễ xã giao. Chúng tôi
cũng không định cạnh tranh với các triết gia, các nhà truyền giáo, thậm chí cả Emily Post
1
. Chủ
đề của chúng tôi có tác động đến cuộc sống của tất cả chúng ta không ít hơn đạo đức và phong
tục tập quán, mặc dù về ý nghĩa thì có thể không được cao quý như vậy. Cuốn sách này nói về
hành vi chiến lược. Tất cả chúng ta dù muốn hay không đều là các chiến lược gia. Là một
chiến lược gia giỏi dĩ nhiên tốt hơn là chiến lược gia tồi và cuốn sách này muốn giúp các bạn
hoàn thiện các kỹ năng về phát hiện và sử dụng các chiến lược hiệu quả của mình.
Công việc, thậm chí cuộc sống xã hội là một dòng chảy không ngừng của các quyết
pôkê, thuộc về một loại kỹ năng; tư duy chiến lược là một loại khác. Tư duy chiến lược bắt
đầu từ những kỹ năng cơ bản của bản thân bạn và xem xét xem làm thế nào để sử dụng chúng
một cách tốt nhất. Là luật sư, bạn phải ra một quyết định có tính chiến lược để bảo vệ thân chủ
của bạn. Là huấn luyện viên biết được đội bóng đá của bạn chuyền bóng hay dẫn bóng tốt đến
đâu và đội kia phản ứng lại trước mỗi lựa chọn như thế nào, là huấn luyện viên bạn sẽ phải ra
quyết định nên chuyền bóng hay dẫn bóng. Đôi khi, chẳng hạn như khi các siêu cường quốc cân
nhắc về một cuộc phiêu lưu có khả năng dẫn đến chiến tranh hạt nhân, tư duy chiến lược còn
có nghĩa là biết khi nào không nên chơi.
Mục đích của chúng tôi là hoàn thiện IQ chiến lược của bạn. Tuy nhiên, chúng tôi không cố
đưa ra một cuốn sách với những phương pháp tạo ra chiến lược. Chúng tôi chỉ phát triển các ý
tưởng và nguyên tắc của tư duy chiến lược; để áp dụng chúng vào một tình huống cụ thể mà
bạn đang phải đối mặt và tìm ra lựa chọn đúng đắn ở đó, bạn sẽ phải làm thêm một số công
việc nữa. Đó là bởi vì những đặc thù trong mỗi tình huống có thể rất khác nhau về một số khía
cạnh quan trọng và bất kỳ một giải pháp tổng quát cho hành động nào mà chúng tôi đưa ra cho
bạn cũng có thể trở thành sai lầm. Trong từng tình huống bạn sẽ cần phải xem xét đồng thời các
nguyên tắc cho một chiến lược đúng đắn mà chúng tôi thảo luận ở đây và đồng thời cả các
nguyên tắc từ những nghiên cứu cân nhắc khác nữa. Bạn phải kết hợp chúng và khi chúng mâu
thuẫn với nhau, hãy đánh giá những điểm mạnh tương đối trong các cách lập luận khác
nhau. Chúng tôi không hứa sẽ giải đáp được tất cả các câu hỏi có thể có của bạn. Khoa học về
lý thuyết trò chơi còn xa mới được coi là hoàn thiện và đôi khi tư duy chiến lược vẫn còn
là một nghệ thuật.
Chúng tôi cung cấp những chỉ dẫn để chuyển ý tưởng thành hành động. Chương 1 đưa ra
một vài ví dụ cho thấy các vấn đề chiến lược nảy sinh như thế nào trong một loạt các quyết
định khác nhau. Chúng tôi sẽ chỉ ra những chiến lược nào là hiệu quả, không thật hiệu quả lắm
và thậm chí cả một vài chiến lược thực sự rất kém. Các chương tiếp theo sẽ xây dựng từ ví dụ
thành một hệ thống hay khuôn khổ cho tư duy. Trong những chương cuối, chúng tôi lấy một vài
nhóm tình huống chiến lược phổ biến – chính sách kề miệng hố chiến tranh, chính sách tranh
cử, các động cơ thúc đẩy và quá trình thương lượng – để các bạn thấy các nguyên tắc được áp
dụng trong thực tế như thế nào.
6
1
MƯỜI CÂU CHUYỆN CHIẾN LƯỢC
Chúng tôi bắt đầu với mười câu chuyện chiến lược lấy từ các lĩnh vực khác nhau trong cuộc
sống và đưa ra những tư duy khởi đầu về cách phải làm thế nào để chơi tốt nhất. Nhiều người
trong số các bạn phải đối mặt với những tình huống tương tự như vậy trong cuộc sống hàng
ngày và có thể đã tìm được một giải pháp đúng đắn sau khi đã suy nghĩ, đã thử nghiệm hay đã
thất bại. Đối với những người khác, một số câu trả lời có thể gây ngạc nhiên nhưng ngạc nhiên
không phải là mục tiêu trước hết của các ví dụ. Mục đích của chúng tôi là cho bạn thấy các tình
huống như vậy rất phổ biến, chúng bao gồm một tập hợp các vấn đề gắn kết và tư duy về chúng
một cách có phương pháp nói chung rất hữu ích. Trong những chương sau, chúng tôi phát triển
các hệ thống tư duy này thành các lời giải cho một chiến lược hiệu quả. Hãy nghĩ đến những
câu chuyện dưới đây như bạn nhấm nháp chút khai vị trước khi vào món chính. Chúng có tác
dụng kích thích vị giác của bạn nhưng chắc hẳn chưa thể làm bạn no nê.
1.1. BÀN TAY NÓNG
Các vận động viên đã bao giờ có “bàn tay nóng” chưa? Người ta có cảm tưởng rằng có
những lúc Larry Bird không thể nào ném trượt bóng ra ngoài rỗ, hoặc Wayne Fretzky hay
Maradona không thể đá trượt cầu môn. Những bình luận viên thể thao nhìn thấy một loạt những
thành công liên tiếp và họ tuyên bố rằng vận động viên đó đang mang “bàn tay nóng”. Tuy
nhiên, theo các giáo sư tâm lý như Thomas Gilovich, Robert Vallone và Amos Tversky thì đây
chỉ là ngộ nhận sai lầm về thực tại
1
. Họ chỉ ra rằng nếu bạn chơi trò búng đồng tiền đủ lâu thì
bạn sẽ thấy có những lúc đồng tiền liên tục nằm ngửa. Các nhà tâm lý học cho rằng các nhà
bình luận thể thao không đủ hiểu biết sâu sắc về vấn đề để bình luận, đơn giản chỉ đi tìm những
mẫu lập lại trong một thời gian dài như khi chơi trò sấp ngửa với đồng xu. Họ đề nghị thực hiện
một cuộc thử nghiệm nghiêm túc hơn. Trong bóng rỗ, họ xem xét tất cả những lần ném trúng rỗ
1
Nghiên cứu của họ được báo cáo trong Bàn tay nóng trong bóng rỗ: về sự nhầm lẫn trong các thứ tự ngẫu
nhiên, Tâm lý học nhận thức 17 (1985): 295-314.
9
lường sự đóng góp này. Trong môn khúc côn cầu trên băng, hỗ trợ ghi bàn và ghi bàn đều được
tính điểm ngang nhau khi đánh giá kết quả của từng cá nhân.
Một cầu thủ thậm chí còn có thể giúp chính mình khi một bàn tay nóng lam nóng lên bàn
tay khác. Ngôi sao của đội Celtics Boston Larry Bird thường thích ghi bàn bằng tay phải (mặc
dù tay trái của anh ta còn làm tốt hơn thế trong hầu hết các tình huống). Các cầu thủ phòng vệ
10
Copyright: Tài liệu đại học ©