Tiểu luận

Cơ sở lý luận và thực tiễn của
cách mạng khoa học và công
nghệ ở Việt Nam hiện nay
A. PHẦN MỞ ĐẦU

Ta đã biết đất nước ta bước vào thời kì quá độ lên CNXH khi mà nền
sản xuất chưa vận động theo con đường bình thường của nó. Lịch sử đã
để lại cho chúng ta một nền sản xuất nghèo nàn và lạc hậu, lại bị chiến
tranh tàn phá nặng nề, lực lượng sản xuất rất thấp kém. Nhưng ngày nay khi
độc lập dân tộc gắn kiền với CNXH là một xu thế tất yếu của lịch sử, khi giai
cấp công nhân đã nắm quyền lãnh đạo cách mạng thì kết thúc cuộc cách mạng
dân tộc dân chủ cũng là lúc bắt đầu cuộc cách mạng XHCN. Cách mạnh
XHCN ở nước ta là một quá trình biến đổi cách mạng toàn điện, sâu sắc và
triệt để.Đó là một quá trình vừa xoá bỏ cái cũ, vừa xây dựng cái mới từ gốc
đến ngọn. Phải tạo ra cả cơ sở kinh tế lẫn kiến trúc thượng tầng mới, tạo ra
của cải đời sồng vật chất mới lẫn đời sống tinh thần và văn hoá mới. Do đó,
trong quá trình đi lên CNXH chúng ta phải tiến hành công nghiệp hoá , hiện
đại hoá đất nước. Theo quan điểm của ban chấp hành trung ương Đảng khoá
VII đã khẳng định“Công nghiệp hoá-hiện đại hoá là quá trình chuyển đổi căn
bản toàn diện các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, quản lý kinh tế –xã
hội từ sử dụng lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến
sức lao động cùng với công nghệ, phương tiện và phương pháp tiên tiến hiện
đại dựa trên sự phát triển của công nghiệp và tiến bộ khoa học công nghệ tạo
ra năng suất lao động xã hội cao”. Quan điểm này đã gắn công nghiệp hoá với
hiện đại hoá đồng thời đã xác định vai trò khoa học-công nghệ là then chốt
đẩy mạnh công nghiệp hoá. Trong điều kiện giao lưu kinh tế giữa các nước


2

B. NỘI DUNG CHÍNH

I.CỞ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA CÁCH MẠNG KH- CN Ở
NƯỚC TA HIỆN NAY
1
.Sự cần thiết phải phát triển KH- CN
Cách mạng KH- CN đã và đang diễn ra mạnh mẽ ở các nước phát triển,
tức là ở những nước đã trải qua thời kì cách mạng công nghệ, đã xác lập được
nền sản xuất cơ khí hoá đã có nền KH và CN tiên tiến. Tuy nhiên, nó không
chỉ hạn chế trong ranh giới của các nước phát triển mà ảnh hưởng của nó đang
lan ra tất cả các nước trên thế giới . Có thể nói cách mạng KH- CN là một
hiện tượng toàn cầu, hiện tượng quốc tế sớm hay muộn nó sẽ đến với tất cả
dân tộc và các quốc gia trên trái đất
Là một hiện tượng toàn cầu, cuộc mạng KH- CN mang trong bản
thân nó những qui luật chung, phổ biến, chúng tác động vào tất cả các loại
hình cách mạng KH- KT. Nhưng mặt khác, mỗi nước tiến hành cuộc cách
mạng này trong những điều kiện riêng của đất nước mình cho nên cách mạng
KH- KT ở những nước khác nhau cũng mang những màu sắc, những đặc

triển chưa đáp ứng được yêu cầu của đất nước
Về trình độ kỹ thuật- công nghệ, so với các nước tiên tiến nhất trên
thế giới, chúng ta lạc hậu từ 50 đến 100 năm, so với các nước tiên tiến ở mức
trung bình ta lạc hậu từ 1 đến 2 thế hệ
Với thực trạng đó, việc tiến hành cuộc cách mạng khoa học – công
nghệ ở nước ta không chỉ được coi là tất yếu khách quan, mà còn là một đòi
hỏi bức xúc để đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất
nước.

4
Mục tiêu của công nghiệp hoá, hiện đại hoá là đến năm 2020 về cơ
bản nước ta trở thành nước công nghiệp. Khác với các nước đi đàu, công
nghiệp hoá nước ta đòi hỏi phải thực hiện rút ngắn. chỉ có như thế, chúng ta
mới có thể sớm rút ngắn được khoảng cách và tiến tới đuổi kịp các nước phát
triển. Công nghiệp hoá phải gắn liền với hiện đại hoá
Cùng với đó, yêu cầu đẩy mạnh phát triển kinh tế thị trường cũng đòi
hỏi chúng ta phải phát triển khoa học và công nghệ. Để chuyển sang nền kinh
tế thị trường hiện đại từ điểm xuất phát thấp, nước ta không thể đi theo các
bước tuần tự như các nước đi trước đã làm, mà phải phát triển theo kiểu “nhảy
vọt”,”rút ngắn”. Đây vừa là cơ hội để tận dụng lợi thế của nước phát triển sau,
vừa là thách thức đòi hỏi phải vượt qua. Muốn phát triển nhanh kinh tế thị
trường theo cách thức như vậy, nhất thiết phải đẩy mạnh phát triển khoa học-
công nghệ.
Đẩy mạnh phát triển khoa học và công nghệ đối với nước ta không chỉ
bắt nguồn từ đòi hỏi bức xúc của quá trình đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện
đại hoá và quá trình phát triển kinh tế thị trường, mà còn bắt nguồn từ yêu
cầu phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Phát triển theo
định hướng xã hội chủ nghĩa, về bản chất, là một kiểu định hướng tổ chức
nền kinh tế- xã hội vừa dựa trên nguyên tắc và quy luật của kinh tế thị
trường, vừa dựa trên nguyên tắc và mục tiêu của chủ nghĩa xã hội. Định

cách mạng này đang được áp dụng rông rãi trong lĩnh vực công nghiệp, nông
nghiệp, y tế, hoá chất, bảo vệ môi trường sinh thái.
Năm là, cách mạng về điện tử và tin học : đây là lĩnh vực hiện nay
loài người đang đặc biệt quan tâm trong đó phải kể đến lĩnh vực máy tính
điện tử.
Như vậy, khoa học công nghệ ngày nay bao gồm một phạm vi rộng, nó
không chỉ là các phương tiện, thiết bị do con người sáng tạo ra mà còn là các
bí quyết biến các nguồn lực có sẵn thành sản phẩm. Với ý nghĩ đó khi nói tới
công nghệ thì sẽ cũng bao hàm cả kỹ thuật. Đặc biệt là trong giai đoạn hiện
nay khoa học, kĩ thuật luôn gắn bó chặt chẽ với nhau : khoa học là tiền đề trực
tiếp của công nghệ và công nghệ lại là kết quả của khoa học.

6
b.Về hướng tác động của KH- CN
Tập trung nỗ lực tiến hành cải tạo, đồng bộ, hoá và hiện đại hoá có chọn
lọc các cơ sở sản xuất hiện có
Tuy cơ sở vật chất- kỹ thuật có của nước ta còn nhỏ bé, trình độ công
nghệ, kỹ thuật vào loại lạc hậu, hệ số sử dụng thiết bị và công suất còn thấp.
Bởi vậy, nguồn dự trữ còn khá lớn và dưới nhiều góc độ, đây thật sự đang là
nguồn vốn quý của đất nước và phải bắt đầu từ đây để đi lên
Chủ động sử dụng có chọn lọc một số hướng công nghệ tiên tiến phù hợp
với thế mạnh của đất nước nhằm chuẩn bị điều kiện phát triển các ngành có
hàm lượng công nghệ cao
Ở nước ta, cùng với việc tập trung nỗ lực KH- CN khai thác có hiệu
quả cơ sở vật chất- kỹ thuật hiện có, cũng cần phải chăm lo, dành một số phần
tiềm lực dư lớn cho việc thử nghiệm, lựa chọn một sồ hướng công nghệ cao
phù hợp để một mặt, hỗ trợ cho việc giải quyết có hiệu quả hơn, mặt khác
thúc đẩy việc hình thành một số lĩnh vực sản xuất công nghệ cao với quy mô
phù hợp để tạo ta các sản phẩm thay thế nhập và tạo chỗ đứng trên thị trường
quốc tế.

tiến hành công cuộc đổi mới đất nước, Đảng ta đã xác định khoa học và công
nghệ là cái giữ vai trò quan trọng trong sự phát triển lực lượng sản xuất và
nâng cao trình độ quản lý, bản đảm chất lượng và tốc độ phát triển của nền
kinh tế. Công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước vì mục tiêu dân giàu nước
mạnh xã hội công bằng, văn minh, khoa học và công nghệ phải trở thành
“quốc sánh hàng đầu”.
Nước ta đang bước vào một thời kỳ phát triển mới- thời kỳ đẩy
mạnh CNH- HĐH. Nghị quyết Trung ương hai của Ban chấp hành Trung
ương Đảng khoá VIII đã xác định rõ :”CNH- HĐH đất nước phải bằng và dựa
vào khoa học và công nghệ” “khoa học và công nghệ phải trở thành nền tảng
và động lực cho CNH- HĐH”. Chỉ bằng con đường CNH- HĐH, phát triển
khoa học và công nghệ mới có thể đưa nước ta từ nghèo nàn lạc hậu trở thành
một nước giàu mạnh văn minh. Việc đưa khoa học và công nghệ, trước hết là

8
phổ cập những tri thức khoa học và công nghê cần thiết vào sản xuất và đời
sống xã hội là một nhu cầu cấp thiết của xã hội ta hiện nay.
Vai trò của KH- CN đối với một số lĩnh vựcnhư sau:
a.Với sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá nông thôn và phát triển
nông thôn

Gần 15 năm qua sản xuất nông nghiệp và kinh tế nông thôn đã đạt
được những thành tựu to lớn góp phần quan trọng ổn định và phát triển kinh
tế xã hội đưa nước ta bước sang giai đoạn mới đẩy mạnh công nghiệp hoá
hiện đại hoá đất nước.Tuy nhiên cho đến nay với gần 80% dân số của cả nước
sống ở nông thôn, trong đó tỷ lệ đói nghèo vẫn còn trên 17%, có nơi như ở
một số huyện miền núi còn trên 35%. Mặt khác cũng do nền kinh tế nước ta
mới bước đầu chuyển từ nền sản xuất theo cơ chế tập trung, quan liêu, bao
cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng XHCN nên năng suất, chất lượng
và sức cạnh tranh của nông sản, hàng hoá còn rất thấp so với nhiều nước trong

làm ra tiêu thụ khó khăn, ảnh hưởng bất lợi đến thu nhập của người sản xuất.
KH-CN chưa có sự tác động cần thiết và hiệu quả bản đảm tính ổn định, bền
vững của nông sản hàng hoá khi gặp phải rủi ro của thiên tai và thị trường
- Phát triển công nghệ chế biến là nhiệm vụ hàng đầu trong quá trình
thực hiện CNH- HĐH nông nghiệp, nông thôn, nhưng phát triển công nghiệp,
chế biến như thế nào lại là vấn đề bức xúc đang đòi hỏi nghiên cứu và làm rõ
- Gần đây, Nhà nước tiếp tục tăng cường đầu tư xây dựng cơ sở vật
chất kỹ thuật cho nông nghiệp, nông thôn. Hiện có rất nhiều vấn đề về kỹ
thuật để bảo đảm hiệu quả vốn đầu tư của nhà nước chưa được giải quyết tốt.
Do đó, nông nghiệp, nông thôn đang rất cần có sự tác động của lực lượng
KH- CN
Tình hình trên khẳng định vai trò của KH- CN trong quá trình thực
hiện CNH- HĐH nông nghiệp, nông thôn ở nước ta hiện nay và đó cũng chính
là những yêu cầu bức xúc đặt ra đối với các nhà khoa học vì sự phát triển của
nông nghiệp, nông thôn. Tuy nhiên, để huy động được các lực lượng KH- CN

10
phục vụ nông nghiệp, nông thôn, chú ý các vấn đề về tổ chức bộ máy, cơ chế
vận hành và các chính sách tác động, trong đó cốt lõi là giải quyết hợp lý lợi
ích cho người làm nghiên cứu, triển khai các thành tựu của KH-CN
b.Mối quan hệ giữa KH- CN với sản xuất vật chất

Khoa học có nguồn gốc, bản chất, chức năng sứ mạng từ đời sống
thực tiễn của xã hội, con người. Nó không phải là bản thân công cụ lao động
và sức lao động, nhưng cũng không nằm ngoài thành tố quan trọng nhất là lực
lượng sản xuất. Nó không thay thế, nhưng nó có thể làm thay đổi mạnh mẽ,
nhanh chóng tính năng hiệu lực của công cụ lao động, sức lao động và do đó,
phương thức con người tác động đến giới tự nhiên theo chiều hướng ngày
càng tăng cường sức mạnh, vai trò và tự do của con người trước thiên nhiên.
Tuy nhiên, với tính cách là sản phẩm, giá trị đã được sáng tạo ra, đã có sẵn,

quả của nó để phát triển lực lượng sản xuất, phát triển kinh tế một cách thành
công
Tuy không lạc quan đến mức vội vã và ngộ nhận mà cho rằng, cuộc
cách mạng KH- CN hiện đại sẽ tự động và trực tiếp đưa ngay đến một xã hội
thực sự là “ hậu TBCN “, nhưng chúng ta vẫn có thể ghi nhận những thành
tựu lớn lao của cuộc cách mạng này và có đủ cơ sở để tin tưởng rằng, những
thành tựu ấy trong hôm qua, hôm nay và ngày mai đều góp phần thiết thực
thúc đẩy CNTB đi nhanh hơn tới điểm kết thúc không thể tránh khỏi.
c.Khoa học – công nghệ đã nhanh chóng trở thành lực lượng sản xuất trực
tiếp ở nước ta
Việc khoa học trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp là dự đoán thiên
tài của C.Mác. Dựa trên cơ sở phân tích rõ vai trò của khoa học trong sự phát
triển của công nghiêp, ông đã kết luận : Việc biến khoa học thành lực lượng
sản xuất trực tiếp là một quy luật khách quan của sự phát triển xã hội. Ngày
nay dự đoán ấy đang trở thành hiện thực trong nhiều nước công nghiệp phát
triển
Khoa học là một hệ thống tri thức được tích luỹ trong quá trình lịch
sử và được thực tiễn kiểm nghiệm, phản ánh những quy kuật khách quan của

12
thế giới bên ngoài cũng như hoạt động tinh thần của con người, giúp con
người có năng lực cải tạo thế giới
Như vậy, khoa học là” văn hoá biết”, còn sản xuất, kỹ thuật, công
nghệ là “ văn hóa làm “. Từ “biết” đến “ làm “ có một khoảng nhất định
nhưng không hề có bức tường nào ngăn cản tuyệt đối cả. Khoảng cách ấy có
thể bị rút ngắn và được rút ngắn đến đâu là tuỳ thuộc ở trình độ phát triển của
lực lượng sản xuất, của kỹ thuật, công nghệ và khoa học
Khoa học là kết quả nghiên cứu của quá trình hoạt động thực tiễn,
nhưng đến lượt mình nó lại có vai trò to lớn tác động mạnh mẽ trở lại hoạt
động sản xuất. Do đó con người hoàn toàn có khả năng biến khoa học thành