Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
------------------------------ HOÀNG THỊ NGỌC AN
NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG HÌNH TƯỢNG
NGƯỜI CÔNG NHÂN MỎ TRONG TIỂU THUYẾT
QUẢNG NINH (TỪ SAU 1945 ĐẾN NAY)
CHUYÊN NGÀNH: VĂN HỌC VIỆT NAM
MÃ SỐ: 60.22.34
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NGỮ VĂN
THÁI NGUYÊN - 2010
1. Người thợ mỏ viết văn và nhà văn viết về thợ mỏ. Báo Hạ
Long; số 363; ra ngày 05/5/2010.
2. Võ Huy Tâm - Người thợ mỏ viết văn và nhà văn viết về
người thợ mỏ, Tạp chí Nhà văn của Hội nhà văn Việt Nam;
số 7/2010.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
1
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
--------------------------------- HOÀNG THỊ NGỌC AN
NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG HÌNH TƢỢNG
NGƢỜI CÔNG NHÂN MỎ TRONG TIỂU THUYẾT
QUẢNG NINH (TỪ SAU 1945 ĐẾN NAY)
Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
Mã số: 60.22.34
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NGỮ VĂN
1.2. Hình tượng nhân vật trong tiểu thuyết ............................................... 17
1.2.1. Khái niệm tiểu thuyết ................................................................. 17
1.2.2. Quan niệm về nhân vật trong tiểu thuyết .................................... 19
1.3. Vài nét về sự hình thành của vùng mỏ và sự xuất hiện hình tượng
người công nhân mỏ trong tiểu thuyết Quảng Ninh từ sau 1945 đến nay .. 21
1.3.1. Vài nét về sự hình thành của vùng mỏ Quảng Ninh .................... 21
1.3.2. Sự xuất hiện hình tượng người công nhân mỏ trong tiểu thuyết
Quảng Ninh từ sau 1945 đến nay.......................................................... 27
1.4. Vài nét về tiểu sử và sự nghiệp của ba nhà văn: Võ Huy Tâm,
Nguyễn Sơn Hà, Võ Khắc Nghiêm ............................................................ 30
1.4.1. Nhà văn Võ Huy Tâm ................................................................. 30
1.4.2. Nhà văn Nguyễn Sơn Hà ............................................................ 32 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
3
1.4.3. Nhà văn Võ Khắc Nghiêm .......................................................... 33
Chƣơng 2: NGHỆ THUẬT MIÊU TẢ NGOẠI HÌNH, TÂM LÝ VÀ TÍNH
CÁCH NHÂN VẬT ...................................................................................... 36
2.1. Nghệ thuật miêu tả ngoại hình nhân vật ............................................. 36
2.1.1. Hình tượng người thợ mỏ trong thời kháng chiến chống Pháp .... 37
2.1.2. Hình tượng người thợ mỏ trong thời kỳ xây dựng Chủ nghĩa
xã hội ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất nước nhà - trong tiểu
thuyết của Võ Huy Tâm ........................................................................ 39
2.1.3. Hình tượng người thợ mỏ trước yêu cầu của cách mạng khoa học
kỹ thuật trong tiểu thuyết của Nguyễn Sơn Hà ..................................... 47
2.1.4. Hình tượng người nữ thợ mỏ thời kỳ “mở cửa” trong tiểu thuyết
của Võ Khắc Nghiêm ........................................................................... 54
2.2. Nghệ thuật miêu tả tâm lý và tính cách nhân vật ................................ 61
LỜI CẢM ƠN
Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS. TS. Trần Thị Việt Trung.
Nhân đây tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn của mình với các thầy cô giáo trong Khoa
Ngữ văn, Khoa Sau đại học, những người đã giúp cho chúng tôi một ngọn lửa tri
thức. Tôi xin được cảm ơn Thư viện trường Đại học Sư phạm - Đại học
Thái Nguyên đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và
nghiên cứu.
Tôi xin cảm ơn tới UBND tỉnh Quảng Ninh, Sở Giáo dục và Đào tạo
Quảng Ninh, Trường THPT Uông Bí.
Xin cảm ơn những người đồng nghiệp và bạn bè đã tiếp thêm sức mạnh
tinh thần cho tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Thái Nguyên, tháng 10 năm 2010
Tác giả luận văn Hoàng Thị Ngọc An Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
1
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Quảng Ninh là một tỉnh nằm ở địa đầu phía Đông Bắc của Việt Nam,
một vùng đất giàu tiềm năng về nhiều mặt. Quảng Ninh là một trong số ít các
tỉnh có trữ lượng than lớn nhất nước ta. Đã hơn một trăm năm nay, các mỏ
than của Quảng Ninh đã liên tục hoạt động đem lại nguồn thu nhập quý giá
cho tổ quốc. Cũng tương ứng với số năm hoạt động ấy là lớp lớp thế hệ công
sinh sống học tập và làm việc, nhất là đối với các sáng tác viết về đề tài công
nghiệp khai thác mỏ của tỉnh nhà. Do đó việc nghiên cứu về tiểu thuyết Quảng
Ninh là một việc làm có ý nghĩa thiết thực phục vụ kịp thời cho công tác giảng
dạy văn học địa phương cho các trường phổ thông hiện nay ở Quảng Ninh.
Chính những lí do trên đã là nguyên nhân thúc đẩy chúng tôi tiến hành
thực hiện đề tài này, nhằm tìm hiểu một cách hệ thống và tương đối thấu đáo
về các thành tựu của tiểu thuyết Quảng Ninh, đặc biệt là ở một phương diện
quan trọng của thể loại văn học này, đó là Nghệ thuật xây dựng hình tượng
người công nhân mỏ trong tiểu thuyết Quảng Ninh (từ sau 1945 đến nay).
Nghiên cứu đề tài này chúng tôi muốn góp thêm tiếng nói khẳng định
một thành tựu tiêu biểu ở thể loại tiểu thuyết của Quảng Ninh nói chung, của
một số cây bút Quảng Ninh nói riêng; và nhằm đáp ứng một phần nào chủ
trương nghiên cứu, giảng dạy Văn học địa phương trong nhà trường phổ
thông hiện nay của tỉnh Quảng Ninh.
Mặt khác, bản thân tôi vốn là một người con của Quảng Ninh - nên tôi
luôn có một sự mong muốn được tìm hiểu một cách sâu sắc và cụ thể về những
giá trị tiêu biểu của nền văn học tỉnh nhà. Từ đó, khẳng định được những nét
độc đáo, những đóng góp quan trọng của tiểu thuyết viết về người thợ mỏ của
các nhà văn Quảng Ninh đối với sự phát triển văn xuôi Việt Nam hiện đại ở
mảng đề tài người công nhân mỏ trong suốt hơn nửa thế kỷ qua. Qua đó, như là
một sự tri ân của tôi đối với quê hương vùng mỏ yêu dấu của mình!
Đồng thời qua việc thực hiện luận văn này, tôi sẽ có một cơ hội tập
dượt, làm quen với công tác nghiên cứu khoa học để có kiến thức, có kinh Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
3
nghiệm đáp ứng tốt hơn công tác giảng dạy bộ môn Ngữ văn trong nhà trường
phổ thông hiện nay.
Tâm). Và ngoài lực lượng viết trong bộ đội, chúng ta vui mừng thấy số công
nhân và cán bộ kỹ thuật đang tham gia sản xuất ở các nhà máy, công trường,
thích viết văn và hăng hái viết ngày càng đông, nay đã trở thành một lực
lượng đáng kể, đem đến cho văn học ta một nội dung mới dồi dào sức sống
của chủ nghĩa xã hội đang vươn lên”.[77, 62].
Giáo sư Hoàng Như Mai trong cuốn sách Truyện và ký kháng chiến
1946 - 1954 (Nxb Giáo dục, 1966) cũng đã khẳng định những đóng góp về
phương diện nghệ thuật của tác giả tiểu thuyết Vùng mỏ như sau: “Võ Huy
Tâm biết tìm cho nhân vật những hoàn cảnh điển hình để cho tính cách của
họ được bộc lộ một cách rõ ràng”.[48, 25].
Ma Văn Kháng trong bài Tiểu thuyết - nghệ thuật khám phá cuộc sống
đã nhắc đến đóng góp quan trọng của Võ Huy Tâm đối với lịch sử văn học
nước nhà: “…Kết tinh quan trọng của thành tựu văn xuôi những năm kháng
chiến chống Pháp cũng chính là tiểu thuyết “Vùng mỏ”, “Xung kích”, “Con
trâu””.[75, 424].
Sau Vùng mỏ (1952) Võ Huy Tâm viết tiếp tiểu thuyết Những người
thợ mỏ, (Tập 1, in năm 1961). Tác phẩm này ngay sau khi ra đời được giới
phê bình và bạn đọc quan tâm đón đọc và khen ngợi. Xin trích dẫn một số ý
kiến tiêu biểu của Hồng Tân và Trần Nhật Lam:
“Những người thợ mỏ” đã chứng minh rằng, giai cấp công nhân Việt
Nam cũng có đầy đủ các đặc tính chung nhất thuộc về bản chất của giai cấp
công nhân. Nhà văn khẳng định mặt bản chất, mặt tiến bộ, mặt tích cực đồng
thời gạt bỏ không thương tiếc các hiện tượng tiêu cực lạc hậu và những
nhược điểm. Tác giả đã đề cao những tấm gương lao động dũng cảm, hy sinh
quên mình vì lợi ích chung của giai cấp… Tình hữu ái giai cấp, tình đoàn kết
dân tộc, tình quốc tế vô sản, nghĩa vợ chồng, lòng trai gái yêu nhau đều được
tác giả nâng lên thành tiêu chuẩn đạo đức mới”.[70, 10]. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
6
“Kỹ thuật tả người của Võ Huy Tâm trong “Những người thợ mỏ”
(1961), rất Việt Nam, đưa ra là giới thiệu ngay nét chính diện, phản diện của
nhân vật đó rồi không cần giữ cho lắt léo. Đó là lối sáng tạo rất dân tộc. Nó
không đơn sơ như truyện cổ, cũng không bắt chước truyện mới”…[80, 03].
Nguyễn Đình Thi cũng đã đánh giá rằng: “Nhiều nhân vật như Nguồn,
Sa, tài Bảo v.v.. rất sống và đẹp. Sức sống của cái thế giới nhân vật ấy tràn
qua cả cái khung sơ sài và chật hẹp của cốt truyện và chủ đề tư tưởng mà Võ
Huy Tâm định nêu ra”.[80, 04].
Nhưng bên cạnh những ý kiến khen ngợi, khẳng định của giới sáng tác
và phê bình cũng có những ý kiến phê phán (khá nặng nề, do xuất phát từ sự
phản ứng của Khu uỷ Hồng Quảng và một số người trong lãnh đạo tuyên
huấn, báo chí ở Trung ương và địa phương). Đặc biệt trong Bài nói chuyện tại
Đại hội văn nghệ Việt Nam lần thứ III (1962) của đồng chí Trường Chinh có
tên: “Tăng cường tính Đảng, đi sâu vào cuộc sống mới để phục vụ nhân dân,
phục vụ cách mạng tốt hơn nữa”: “Anh chị em công nhân làm mỏ rất hoan
nghênh nhà văn thân thiết của vùng mỏ miêu tả đời sống và lao động sáng tạo
của mình, miêu tả tình thương yêu giai cấp giữa những người thợ mỏ, nhưng
rất nghiêm khắc phê phán nội dung thiếu tính đảng của tác phẩm. Sự phê
phán chính xác đó sẽ giúp cho tác giả sửa chữa lại tác phẩm và tiếp tục sáng
tác tốt hơn, đồng thời cũng nhắc nhở những nhà phê bình của chúng ta cần
coi trọng tính đảng trong phê bình”.[09, 15].
Những lời phê phán ấy lại xuất hiện trong một văn kiện quan trọng như
vậy đã đem đến một “tai nạn nghề nghiệp” rất nghiêm trọng đối với tác giả.
Điều này khiến cho nhà văn công nhân Võ Huy Tâm hoang mang nên không
thể viết tiếp được tập 2 ngay như trong dự định. Phải chờ ngót mười năm sau
ông mới có thể tiếp tục sự nghiệp văn chương của mình.
về những người thợ mỏ. Quan sát gương mặt, hành trang, hoạt động bước đi
của thế giới nhân vật của ông, ta có thể ít nhiều hình dung bước đi của đất Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
8
nước trên từng chặng đường gian lao, vất vả nhằm mục tiêu chung là giải
phóng con người ra khỏi mọi tầng lớp áp bức, và ra khỏi sự nghèo đói lưu
niên. Mục tiêu ấy là sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội đã từng bước được
thực hiện trên miền Bắc từ buổi đầu những năm 60”.[41, 374].
Có thể thấy: Với sự tâm huyết và sự làm việc hết mình vì vùng mỏ, vì
những người thợ mỏ thân yêu- Võ Huy Tâm đã trở thành một nhà văn tiêu biểu
của Quảng Ninh với đề tài người thợ mỏ. Ông xứng đáng được nhận những lời
ngợi khen, ca ngợi của những người luôn yêu mến và trân trọng ông.
Cùng với Võ Huy Tâm, ở Quảng Ninh có một đội ngũ các nhà văn
thuộc các thế hệ kế tiếp với nhiều tên tuổi mới như: Tô Ngọc Hiến, Lý Biên
Cương, Sỹ Hồng, Nguyễn Sơn Hà... Bên cạnh đó là các tên tuổi đã trở nên
quen thuộc đối với việc viết về đề tài người công nhân ở nhiều vùng đất khác
như Huy Phương, Xuân Cang, Lê Minh, Nguyễn Thành Long, Nhật Tuấn,
Nguyễn Mạnh Tuấn... Và chính họ cùng các tác phẩm của mình đã trở thành
đối tượng khảo sát của một công trình nghiên cứu văn học khá nổi tiếng có
tên: Văn học về đề tài công nhân (gồm 2 tập, do Viện Văn học và Nxb Lao
động chủ trì và ấn hành vào năm 1983).
Từ năm 1986 cho đến nay, tiểu thuyết Quảng Ninh vẫn tiếp tục phát
triển và hình ảnh người công nhân mỏ vẫn là hình ảnh trung tâm của nhiều
cuốn tiểu thuyết mà tiêu biểu nhất phải kể đến đó là hai cuốn tiểu thuyết
Mảnh đời của Huệ (1993) và Huyết thống (2004) của Võ Khắc Nghiêm. Ngay
sau khi ra đời, hai cuốn sách này đã thu hút được sự chú ý của người đọc, bởi
nó đã đề cập đến một vấn đề mang tính thời đại: giai cấp công nhân (ở đây là
nhân mỏ của các nhà văn Quảng Ninh nói chung và của ba tác giả tiêu biểu
trên nói riêng. Các bài viết trên đều nói rất đúng, rất trúng các vấn đề cơ bản
về nội dung tư tưởng và một số khía cạnh nghệ thuật của các tác phẩm văn
học này. Tuy nhiên, theo khảo sát của chúng tôi thì đến nay vẫn chưa thấy có
một công trình nghiên cứu chuyên sâu nào về Nghệ thuật xây dựng hình
tượng người công nhân mỏ trong quá trình vận động và phát triển của nó
trong suốt hơn nửa thế kỷ qua đối với các nhà tiểu thuyết của Quảng Ninh. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
10
Do đó, đây sẽ là công trình nghiên cứu đầu tiên về vấn đề này với tính
chất như là một chuyên luận có tính chuyên biệt - nói về đặc điểm Nghệ thuật
xây dựng nhân vật người công nhân mỏ - một thành tựu tiêu biểu của tiểu
thuyết Quảng Ninh thời kỳ hiện đại.
3. Mục đích nghiên cứu
Thực hiện luận văn này chúng tôi nhằm các mục đích sau:
- Nghiên cứu và chỉ ra những đặc điểm về nghệ thuật xây dựng hình
tượng nhân vật người công nhân mỏ trong tiểu thuyết Quảng Ninh qua một số
tiểu thuyết tiêu biểu của ba tác giả: Võ Huy Tâm, Nguyễn Sơn Hà, Võ Khắc
Nghiêm. Qua đó, khẳng định những thành tựu nổi bật, những đóng góp về mặt
nghệ thuật xây dựng nhân vật của các cây bút tiểu thuyết Quảng Ninh này!
- Khẳng định việc xây dựng hình tượng người công nhân mỏ của các
tác giả tiểu thuyết Quảng Ninh đã góp phần làm phong phú thêm hình tượng
người công nhân trong văn học Việt Nam nói chung. Đây cũng là một đóng
góp quan trọng của các cây bút Quảng Ninh vào quá trình vận động và phát
triển của tiểu thuyết Việt Nam hiện đại ở mảng đề tài công nghiệp.
- Tìm hiểu những nét đặc sắc trong sáng tác của ba nhà văn: Võ Huy
Tâm, Nguyễn Sơn Hà, Võ Khắc Nghiêm trong sự bổ sung và tiếp sức cho
lí luận để làm cơ sở lí thuyết của đề tài.
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
Trong quá trình thực hiện luận văn, chúng tôi đã sử dụng nhiều phương
pháp nghiên cứu khác nhau như: Phương pháp lịch sử; phương pháp khảo sát
thống kê; phương pháp miêu tả; phương pháp phân tích tổng hợp; phương
pháp so sánh đối chiếu và phương pháp cấu trúc hệ thống.
6. Đóng góp của luận văn
Tìm hiểu những đặc điểm về nghệ thuật xây dựng hình tượng người
công nhân mỏ trong tiểu thuyết Quảng Ninh, qua một số tiểu thuyết tiêu biểu
của ba tác giả: Võ Huy Tâm, Nguyễn Sơn Hà, Võ Khắc Nghiêm; chỉ ra những Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
12
đặc điểm riêng và đóng góp của mỗi tác giả; qua đó khẳng định thành tựu của
một vùng đề tài về công nghiệp và người công nhân mỏ trong văn học Việt
Nam hiện đại.
7. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, nội dung chính
của luận văn được triển khai trong 3 chương:
Chương 1: Hình tượng nhân vật trong tiểu thuyết và vài nét về hình
tượng nhân vật người công nhân mỏ trong tiểu thuyết Quảng Ninh.
Chương 2: Nghệ thuật miêu tả ngoại hình, tâm lý và tính cách nhân vật.
Chương 3: Nghệ thuật trần thuật và ngôn ngữ nghệ thuật.
còn có những nhân vật là những con vật (thường thấy trong các truyện cổ tích,
đồng thoại, thần thoại bao gồm cả quái vật lẫn thần linh ma quỷ). Nhân vật
được thể hiện bằng nhiều hình thức khác nhau, đó có thể là những con người
được tả đầy đặn cả ngoại hình lẫn nội tâm, có tính cách, tiểu sử (như trong các
tác phẩm tự sự, kịch); đó có thể là những người thiếu hẳn những nét đó nhưng
lại có tiếng nói, giọng điệu, cái nhìn như nhân vật người trần thuật; hoặc chỉ
có cảm xúc nỗi niềm, ý nghĩ, cách nhìn nhận cuộc sống và con người (như
nhân vật trữ tình trong tác phẩm trữ tình...)
Có thể thấy, trong tác phẩm văn học không thể thiếu nhân vật, bởi đó là
hình thức cơ bản của văn học để qua đó con người và muôn loài được miêu tả
một cách hình tượng. Nhân vật văn học là một hiện tượng nghệ thuật mang
tính ước lệ, có những dấu hiệu để ta nhận ra. Ví dụ: như tên riêng; tiếp theo là
các dấu hiệu về tiểu sử, nghề nghiệp hoặc đặc điểm hoàn cảnh riêng tư (như
nhân vật chàng mồ côi, dì ghẻ, con chồng...); cụ thể hơn là các đặc điểm về Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
14
tính cách (như gã tư sản học làm sang hay thằng đạo đức giả...). Những đặc
điểm ấy thường được đúc kết thành công thức khi giới thiệu nhân vật trong
tác phẩm văn học.
Khác với nhân vật trong hội hoạ, điêu khắc, nhân vật văn học thường
bộc lộ tính cách trong "hành động" và được biểu đạt bằng ngôn ngữ. Qua
ngôn ngữ trần thuật, kể và tả của của tác giả, và qua ngôn ngữ của nhân vật
gồm độc thoại và đối thoại mà hiện thực đời sống trong sự phong phú muôn
vẻ của nó được hiện lên như thật, khiến cho người đọc có thể hình dung đến
như sờ mó được. Chính vì vậy mà nhà văn Tô Hoài cho rằng: “Nhân vật là
nơi tập trung hết thảy, giải quyết hết thảy trong một sáng tác”. [15, 645].
Tóm lại, có thể nói rằng, nhân vật văn học chính là hình ảnh con người
điển hình.
Nhưng nội dung khái quát của nhân vật không chỉ là tính cách xã hội
lịch sử và đời sống xã hội gắn liền với nó, mà còn là quan điểm về tính cách
và các tư tưởng mà tác giả muốn thể hiện, do vậy: nhân vật - đó là nơi tập
trung giá trị tư tưởng nghệ thuật của tác phẩm văn học; là phương tiện khái
quát các tính cách, số phận con người, và các quan niệm về con người.
Tóm lại: nhân vật trong văn học là hình thức khái quát đời sống. Đọc
tác phẩm, cần tìm hiểu hết nội dung đời sống và nội dung tư tưởng thể hiện
trong nhân vật.
1.1.2. Phân loại nhân vật
Nhân vật văn học là hiện tượng hết sức đa dạng, những nhân vật thành
công thường là những sáng tạo độc đáo không lặp lại. Tuy nhiên, trong các
nhân vật, xét về mặt nội dung cấu trúc, chức năng có thể thấy nhiều hiện
tượng được lặp lại, tạo thành các loại nhân vật. Để chiếm lĩnh thế giới văn học
đa dạng, cần tìm hiểu phương diện loại hình của chúng.
Xét về quan hệ nội dung, ý nghĩa, vai trò nhân vật trong văn học có các
loại: nhân vật chính, nhân vật phụ, nhân vật trung tâm; xét về phương diện hệ
tư tưởng, về quan hệ đối với lí tưởng, các nhân vật lại có thể chia ra làm loại Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
16
nhân vật chính diện (còn gọi là nhân vật tích cực) và nhân vật phản diện (còn
gọi là nhân vật tiêu cực). Sự phân biệt nhân vật chính diện và nhân vật phản
diện gắn liền với những mâu thuẫn đối kháng trong đời sống xã hội, hình
thành trên cơ sở sự đối lập giai cấp và quan điểm tư tưởng. Nhân vật chính
diện và phản diện là những phạm trù lịch sử. Nhân vật chính diện mang lý
tưởng, quan điểm tư tưởng tốt đẹp của tác giả và của thời đại. Đó là những
con người mà tác phẩm khẳng định và đề cao như những tấm gương cao đẹp
Các vấn đề của cuộc sống được phản ánh qua thế giới nhân vật, hay nói cách
khác, chức năng của văn học là khái quát những quy luật của cuộc sống con
người, thể hiện những hiểu biết, những ước ao, kỳ vọng của con người. Vì
vậy, các vấn đề của cuộc sống đều được thể hiện qua thế giới nhân vật trong
tiểu thuyết.
1.2. Hình tƣợng nhân vật trong tiểu thuyết
1.2.1. Khái niệm tiểu thuyết
Tiểu thuyết là một thể loại văn học nằm trong phương thức tự sự. Có
khá nhiều cách định nghĩa về tiểu thuyết bởi nó là một thể loại hết sức đa
dạng, luôn vận động và phát triển.
Theo Từ điển thuật ngữ văn học (2004) tiểu thuyết là: “Tác phẩm tự sự
cỡ lớn có khả năng phản ánh hiện thực đời sống ở mọi giới hạn không gian
và thời gian. Tiểu thuyết có thể phản ánh số phận của nhiều cuộc đời, những
bức tranh phong tục, đạo đức xã hội, miêu tả các điều kiện sinh hoạt giai cấp,
tái hiện nhiều tính cách đa dạng”.[24, 328].
Từ cách giải thích trên, có thể chỉ ra các đặc điểm của tiểu thuyết như
sau: Đó là, cái nhìn cuộc sống từ góc độ đời tư; nó tái hiện cuộc sống, miêu tả
cuộc sống như một thực tại cùng thời; nó hấp thụ vào bản thân nó mọi yếu tố
ngổn ngang bề bộn của cuộc đời (bao hàm cái cao cả lẫn cái tầm thường,
nghiêm túc và buồn cười, bi và hài, cái lớn lẫn cái nhỏ).
Copyright: Tài liệu đại học ©