Vì sao các công ty ghi lùi ngày phát hành quyền chọn mua cổ phiếu
Thời gian gần đây thông tin về các vụ điều tra do Uỷ ban Chứng khoán
Mỹ (SEC) tiến hành đối với các công ty bị nghi ngờ dính líu đến hành vi
ghi lùi ngày phát hành quyền mua cổ phiếu, trong đó có một loạt đại gia
trong ngành công nghệ như Apple, Microsoft… đang rất nóng. Một câu
hỏi đặt ra là vì sao các công ty lại thực hiện việc ghi lùi ngày phát hành
quyền chọn mua cổ phiếu? Bài viết này nhằm cung cấp thêm một số
thông tin mang tính chất kỹ thuật để bạn đọc hiểu rõ hơn về bản chất
của hành vi ghi lùi ngày phát hành quyền chọn mua cổ phiếu cũng như
động cơ của các công ty khi thực hiện hành vi này.
Vì sao ghi lùi ngày phát hành quyền chọn?
Trước hết xin được bắt đầu với khái niệm cơ bản: quyền chọn mua cổ phiếu. Về bản chất đó là
việc một công ty cấp cho nhân viên của mình (thường là nhân viên quan trọng) quyền được mua
cổ phiếu của chính công ty đó tại một thời điểm xác định trước trong tương lai, với mức giá xác
định tại thời điểm phát hành quyền chọn đó. Ví dụ, ngày 31/10/2007 Công ty FPT công bố thưởng
cho giám đốc điều hành quyền được mua 10.000 cổ phiếu của FPT vào ngày 30/9/2010 với mức
giá 700.000 đồng/cổ phiếu. Nếu tại ngày 30/9/2010 giá cổ phiếu FPT là 800.000 đồng/cổ phiếu,
người giám đốc điều hành này có thể mua 10.000 cổ phiếu với mức giá 700.000 đồng sau đó bán
ra thị trường với giá 800.000 đồng và được lời 1 tỷ đồng. Ngược lại, nếu mức giá thị trường của
cổ phiếu FPT tại ngày 30/9/2010 thấp hơn 700.000 đồng thì người giám đốc điều hành này có
quyền không mua nữa.
Trong ví dụ trên đây, có thể thấy mức giá thực hiện (700.000 đồng) có ảnh hưởng rất lớn tới mức
lợi tức mà người giám đốc điều hành được hưởng. Mức giá này càng thấp thì mức lợi tức kỳ vọng
càng cao. Như vậy nếu một công ty muốn thưởng cho nhân viên của mình càng nhiều thì sẽ xác
định mức giá thực hiện càng thấp. Nói cách khác, các công ty sẽ sử dụng mức giá thực hiện như
một công cụ khuyến khích đối với các nhân viên quan trọng của mình. Việc xác định mức giá thực
hiện này được thực hiện bởi Ban Giám đốc và Hội đồng thù lao (Compensation committee) của
công ty. Đến đây bạn đọc có thể vẫn chưa thấy có gì liên quan đến việc ghi lùi ngày phát hành
quyền chọn mua cổ phần. Đúng thế, bản thân quyền chọn mua cổ phần không phải là tác nhân
dẫn đến việc ghi lùi ngày phát hành. Vấn đề nằm ở các quy định về hạch toán kế toán và báo cáo
tài chính liên quan tới quyền chọn mua cổ phần, như phân tích chi tiết dưới đây.

Sarbanes-Oxley được ban hành, hành vi ghi lùi ngày phát hành quyền chọn đã giảm mạnh.
Một lý do nữa khiến cho hành vi ghi lùi ngày phát hành quyền chọn sẽ không còn phổ biến nữa là
do quy định mới của Chuẩn mực kế toán Mỹ số 123 sửa đổi (SFAS 123R) khiến cho việc ghi lùi
ngày phát hành quyền chọn không còn hấp dẫn các công ty nữa. Theo quy định của Chuẩn mực
mới này, khi một công ty phát hành quyền mua cổ phiếu cho nhân viên thì sẽ phải xác định giá trị
hợp lý (fair value) của quyền chọn đó và ghi nhận vào chi phí lương trong năm. Giá trị hợp lý có
thể xác định theo một số mô hình định giá quyền chọn, ví dụ mô hình Black-Scholes. Với quy định
này, việc ghi lùi ngày phát hành quyền chọn sẽ không giúp cho các công ty có thể che dấu khoản
chi phí lương khổng lồ dưới hình thức quyền chọn mua cổ phiếu nữa. Vì thế hành vi này được dự
báo sẽ giảm mạnh trong thời gian tới. Thậm chí có nhiều nghiên cứu còn dự báo quy định mới này
sẽ làm giảm mức độ sử dụng quyền chọn mua cổ phiếu nói chung trong thời gian tới (Carter,
2007).
Bài viết cùng chủ đề: Scandal chứng khoán: Phản ứng dây chuyền
Trần Đức Nam
University of Oregon, USA