Tổ chức bảo hiểm tiền gửi với sự phát
triển ổn định của hệ thống tài
Tổ chức BHTG có vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển an toàn của hệ
thống tài chính - ngân hàng cũng như việc bảo vệ quyền lợi người gửi tiền của các
quốc gia trên thế giới, đặc biệt là khi xẩy ra khủng hoảng tài chính.
Rủi ro trong lĩnh vực hoạt động ngân hàng
Với đặc thù của một tổ chức tài chính kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ là đi vay
để cho vay nên hoạt động ngân hàng chứa đựng nhiều yếu tố rủi ro. Nguyên nhân
xẩy ra rủi ro có thể do từ phía khách hàng, từ chính ngân hàng, thậm chí có thể do
một tin đồn thất thiệt nào đó gây ra. Trong thực tế rủi ro đối với hoạt động ngân
hàng có nhiều loại, có loại khi xẩy ra nó chỉ làm thiệt hại cho chính bản thân ngân
hàng đó như rủi ro tín dụng, rủi ro lãi suất, rủi ro tỷ giá. Có loại rủi ro khi xẩy ra
nó không chỉ gây thiệt hại đối với chính ngân hàng đó, mà còn ảnh hưởng đến các
các ngân hàng khác và có thể dẫn tới sự đổ vỡ dây chuyền mang tính hệ thống,
làm mất lòng tin đối với người gửi tiền, là nguyên nhân gây ra những cuộc khủng
hoảng tài chính khu vực và thế giới như rủi ro thanh khoản do sự cố rút tiền hàng
loạt. Thực tế đã cho thấy những cuộc khủng hoảng tài chính xẩy ra đều bắt nguồn
từ nguyên nhân đổ vỡ của một hoặc một số ngân hàng như cuộc khủng hoảng tài
chính Châu Á năm 1997- 1998, cuộc khủng hoảng tài chính thế giới xẩy ra từ năm
2008 mà đến nay vẫn chưa kết thúc… Tại Việt Nam sự cố rút tiền hàng loạt do tin
đồn hoặc thông tin không chính xác ở Ngân hàng cổ phần Á Châu (năm 2003),
Ngân hàng cổ phần Phương Nam, Ngân hàng cổ phần Nông thôn Ninh Bình (năm
2005) cũng đã làm cho các ngân hàng này điêu đứng nếu như không có sự can
thiệp kịp thời của Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan liên quan.
Để phòng ngừa rủi ro, đảm bảo cho các tổ chức tài chính nói chung, các ngân hàng
nói riêng hoạt động an toàn, hiệu quả, bất kỳ một quốc gia nào cũng phải đề ra một
hệ thống chính sách và giải pháp nhằm phòng ngừa, giảm thiểu rủi ro, đảm bảo
quyền lợi của người gửi tiền và sự an toàn lành mạnh của mỗi ngân hàng cũng như
của cả hệ thống. Một trong những công cụ, chính sách không thể thiếu đó là bảo
hiểm tiền gửi (BHTG).
Bảo hiểm tiền gửi- công cụ quan trọng góp phần ổn định hoạt động ngân hàng

chỉ báo cáo trực tiếp cho tổ chức BHTG những thông tin đột xuất, bất thường như
khả năng chi trả, sự cần thiết phải hỗ trợ tài chính của tổ chức BHTG… Vì vậy,
thông tin, dữ liệu rất chính xác và được cập nhật kịp thời, do vậy mà chất lượng
báo cáo giám sát rất cao.
Đối với hoạt động kiểm tra tại chỗ thường được tiến hành khi mức độ sai phạm
của tổ chức tham gia BHTG là nghiêm trọng. Tổ chức BHTG thực hiện kiểm tra
tại chỗ là để xác định mức vi phạm và yêu cầu tổ chức tham gia BHTG có biện
pháp khắc phục để trở về hoạt động bình thường.
Để đảm bảo hiệu quả, tránh chồng chéo và tiết kiệm chi phí, hoạt động giám sát,
kiểm tra được điều phối bởi một cơ quan điều phối chung, theo đó mỗi cơ quan
giám sát chịu trách nhiệm giám sát đối với một số ngân hàng hoặc tổ chức tài
chính nhất định, chẳng hạn tại Mỹ có 4 cơ quan giám sát, trong đó: i) Cục dự trữ
liên bang (FED) chịu trách nhiệm giám sát 8 ngân hàng thương mại liên bang lớn
nhất nước Mỹ; ii) Tổ chức giám sát tiền tệ thuộc Bộ Tài chính (OCC) chịu trách
nhiệm giám sát các ngân hàng quốc gia không phải là thành viên của FED và một
phần tổ chức nhận tiền gửi tiết kiệm liên bang; iii) Tổ chức giám sát các tổ chức
nhận tiền gửi phi ngân hàng thuộc Bộ Tài chính (OTS) chịu trách nhiệm giám sát
tổ chức nhận tiền gửi tiết kiệm tại tiểu bang và một phần tổ chức nhận tiền gửi tiết
kiệm liên bang chia sẻ với OCC (chính quyền của Tổng thống Obama đang có dự
kiến sáp nhập OTS và OCC để thành lập cơ quan liên bang bảo vệ tài chính cho
người tiêu dùng); iv) Bảo hiểm tiền gửi liên bang (FDIC) chịu trách nhiệm giám
sát các ngân hàng tiểu bang.
Thứ hai, Hỗ trợ tài chính đối với các tổ chức tham gia BHTG gặp khó khăn về
thanh khoản: Đây là một trong những nghiệp vụ hỗ trợ khách hàng của tổ chức
BHTG. Kinh nghiệm của các tổ chức BHTG thành công trên thế giới cho thấy các
hoạt động hỗ trợ khách hàng có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển ổn
định và an toàn của các tổ chức tham gia BHTG. Tổ chức BHTG thực hiện nghiệp
vụ hỗ trợ tài chính đối với các tổ chức tham gia BHTG thông qua các hình thức: i)
cho vay hỗ trợ khi tổ chức tham gia BHTG có khó khăn về khả năng thanh khoản
và thanh toán; ii) mua lại các tài sản có đặc biệt là tài sản có chưa đến hạn thanh

được xem như cơ quan ủy nhiệm tạm thời để quản lý và duy trì việc kinh doanh
của tổ chức tham gia BHTG bị đổ vỡ cho đến khi tìm được một tổ chức tham gia
BHTG khác tiếp nhận.
Trên thế giới, đặc biệt ở các nước phát triển, tổ chức BHTG được trao quyền rất
lớn, ngoài quyền làm đầu mối trong quá trình tiếp nhận, xử lý những tổ chức tham
gia BHTG gặp sự cố hoặc đổ vỡ, tổ chức BHTG còn có quyền tham gia điều tra,
truy tố tổ chức, cá nhân vi phạm dẫn đến sự đổ vỡ của tổ chức tham gia BHTG đó.
Vai trò của DIV đối với hệ thống tài chính- ngân hàng Việt Nam