Chụp ảnh chân dung
(Phần 5)
7. Về bộ mặt
Phần trọng yếu trong cách thể hiện con người của ảnh chân dung là bộ mặt.
Tả con người mà hình ảnh không nhận rõ mặt mũi nhân vật là ai thì còn gì là tác
dụng của ảnh chân dung nữa.
Chụp chân dung không những để mô tả mà còn có mục đích ca ngợi vẻ đẹp
của con người để khích lệ, cải tạo và bảo vệ sự sống, cho nên ảnh vừa phải giống
như thực vừa tôn thêm giá trị của vẻ đẹp nhân vật mời đạt tính chân thực và tiêu
chuẩn tạo hình nghệ thuật.
Phương ngôn ta có câu: ''Trông mặt mà bắt hình dong'', vì mặt là nơi tập
trung nhất trong thái độ, tình cảm, vẻ mặt là tiêu biểu cho việc thể hiện tâm trạng
con người. Muốn xác nhận rõ vẻ mặt người trong ảnh, không những đường nét cơ
bản phải thật chính xác, mà đến cả các chi tiết nhỏ của từng bộ phận trong khuôn
mặt cũng phải nổi bật bằng kiểu cách thích hợp với phong thái và nội tâm nhân vật.
Do đó người chụp ảnh chân dung nghệ thuật cần có trách nhiệm nghiên cứu nắm
vững các điều cần thiết về cách nhận xét và thủ pháp tạo hình bố cục bộ mặt đối
tượng để diễn tả được chính xác đầy đủ bản chất của vẻ mặt từng người.
ảnh chỉ có khả năng thu hình theo bề mặt đối diện trực tiếp của đối tượng,
không thể hấp thụ toàn thể một cách tinh tế như thị giác, con người lại muôn hình
muôn vẻ, chẳng ai giống ai, ở khuôn mặt mỗi người lại có những nét đặc trưng
riêng của thể chất và cá tính; nên khi chụp phải biết chọn bề nào, điểm nào đại
diện, tiêu biểu nhất, khiến người xem ảnh dễ căn cứ vào đó để hình dung đúng
khuôn mặt thực, đồng thời còn phải hướng ống kính vào đường nét đều đặn, có
mầu sắc hài hòa nhất và kết hợp với thủ pháp tạo hình bố cục khôn khéo cho nổi
bật cho thuận mắt để thu gọn lấy các chi tiết điển hình đặc biệt trên nét mặt của
nhân vật mới đạt hiệu quả như mong muốn.
Phương pháp nhận định các đặc điểm thuận lợi hay bất lợi cho việc thu
hình ở khuôn khổ vẻ mặt đối tượng, cũng không khác gì cách phân biệt xấu hay
đẹp của bộ mặt theo sự nhìn ngắm thông thường.
Khi bắt gặp một bộ mặt, trước hết người ta thường khái quát xem khuôn

quát, diễn tả vẻ đẹp con người bằng thủ pháp tái thể hiện các điệu bộ về hình dáng,
tư thế và vẻ mặt theo thói quen của nhân vật vào hình ảnh, nhờ sự cảm nhận từ
thực tế được gạn lọc, cô đúc một cách tế nhị sáng tạo của tác giả.
Chụp ảnh chân đung có sáng tạo được nhiều kiểu cách lạ mắt mới không
làm người xem nhàm chán cũng nhờ kiểu cách mà khắc phục được các hiện tượng
không bình thường do tật xấu trên khuôn mặt tạo ra. Nhưng, muốn diễn tả con
người theo hình thái mỹ thuật nào cũng cần phải phù hợp với phong cách, vẻ mặt
đối tượng và ý đồ miêu tả mới đạt được chất lượng nghệ thuật.
Ví như mái tóc, cần uốn, chải, để đài, tết, cặp như thế nào cho thích hợp với
từng khuôn mặt và dáng người, mời thuận mắt, tăng thêm vẻ đẹp, biểu lộ đúng bản
chất theo như thành ngữ Việt Nam: ''Cái tóc là vóc con người''.
Bố cục kiểu cách cho một bức ảnh chẳng khác nào cách trình bày một bài
văn bài thơ để vừa có tác dụng đẹp mắt vừa tượng trưng được tình tiết của nội
dung, người ta có thể dùng các lối chữ: đứng, ngả, viết hoa, viết thường, chân
phương hay bay bướm... Tuy vậy, dù ảnh chân dung có được điển tả thành thiên
hình vạn trạng theo tài hoa nghệ thuật đến bậc nào chăng nữa, vẫn phải dựa theo tư
thế và bộ mặt thực của đối tượng mới đủ tiêu chuẩn về giá trị nghệ thuật, mới có
tác dụng tái hiện hiện thực.
Những kiểu cách thông dụng mà cũng là cơ bản nhất của ảnh chân dung
thường được thể hiện như sau:
7.1.1.Kiểu chân phương
Còn gọi là kiểu chụp chính diện, chụp thẳng, vì đối tượng hướng bộ mặt và
thân hình trực diện với ống kính máy ảnh.
Để đối tượng ngồi hay đứng theo tư thế thật tự nhiên thoải mái, mặt vừa
tầm thăng bằng ngay ngắn (không ngửa hoặc cúi hay đổ nghiêng), mắt nhìn thẳng
vào trục ống kính hai tai đều thấy rõ ràng cân đối với nhau. Tóm lại là nhân vật ở
tư thế thật chỉnh tề ngay ngắn, nhưng vẻ mặt thì tuỳ, có thể là nghiêm chỉnh, vui
tươi hớn hở, cười, hoặc căm thù dữ tợn... mà không làm ảnh hưởng đến thế cân
bằng ngay ngắn là được. Cần chú ý trong khi xếp kiểu, chỉnh đốn tư thế đừng để
đối tượng bị gò bó, ảnh sẽ cứng đờ mất linh hoạt.