Chiến lược trong “sự đổ vỡ có cấu trúc” Trong suốt những thời điểm khó khăn, một sự đổ vỡ có cấu trúc trong
nền kinh tế chính là một cơ hội được cải trang. Để tồn tại – và cuối cùng
là để trở nên thịnh vượng – các công ty phải học cách khai thác cơ hội
đó. Để sàng lọc suy nghĩ thì chẳng có gì hay hơn sự khủng hoảng.

Vì vậy, bạn phải luôn có chiến lược trong những thời điểm khác nhau và
biến động bất thường. Tất nhiên, điều này không có nghĩa là hầu hết những
điều mà mọi người vẫn gọi là chiến lược – những tuyên bố sứ mệnh, các
mục đích táo bạo hay những kế hoạch ngân sách ba đến năm năm. Điều
muốn nói ở đây là một chiến lược thực sự.

Đối với nhiều nhà quản lý, cụm từ này vừa trở thành những từ cửa miệng.
Trong khi đó, biệt ngữ kinh doanh này từng chuyển tiếp thị thành chiến lược
tiếp thị, xử lý dữ liệu thành chiến lược công nghệ thông tin, mua bán công ty
thành chiến lược tăng trưởng và với cắt giảm giá thành thì chúng ta có chiến
lược giá thấp. Việc đánh đồng chiến lược với sự thành công, sự táo báo hay
tham vọng sẽ luôn tạo nên sự hỗn loạn hơn nữa. Nhiều người vẫn đang gán
cho bất cứ điều gì liên quan tới chữ ký của CEO thành mang tính chiến lược
– một sự định nghĩa dựa trên mức lương của người ra quyết định chứ không
phải chính quyết định đó.

Và nhờ chiến lược – điều có nghĩa rằng sự đáp trả dính liền với thách thức –
người ta hiểu ra rằng: một chiến lược thực sự không phải là một tài liệu hay
dự đoán mà đúng hơn là một biện pháp tổng thể dựa trên sự chẩn đoán về
một thách thức. Vì vậy, thành tố quan trọng nhất của chiến lược chính là
quan điểm chặt chẽ về những lực lượng thực hiện chứ không phải kế hoạch.

Điều gì đang diễn ra?

Những sự kiện của năm qua từng gây sửng sốt nhưng không có gì lạ thường.
Theo diễn biến chung từ trước tới nay, các vụ bong bóng đất đai, tín dụng dễ
dàng và mức lãi suất cao thường tạo nên một tổ hợp nguy hiểm. Khoản nợ
bất động sản đã làm bùng lên thời kỳ suy thoái đầu tiên của nước Mỹ vào
năm 1819. Một quả bom thế chấp đất đai đã được giấu trực tiếp sau cuộc
khủng hoảng từ 1873 đến 1877: những hình thái đổi mới của việc cho vay
mượn thế chấp ở châu Âu và Mỹ đã tạo nên một quả bom không thể chống
đỡ nổi về giá nhà đất, và tình trạng đình trệ toàn cầu suốt bốn năm đó đã kéo
theo sự sụp đổ thị trường nhà đất cũng như việc thắt chặt tín dụng bên cạnh
nó. Đợt thắt chặt tín dụng khác, điều từng được châm ngòi bởi thất bại của
những tín phiếu đường sắt được mua bán công khai, dẫn tới Tình trạng suy
thoái Dài của những năm từ 1893 đến 1897. Thời kỳ “thập kỷ mất mát” từ
năm 1995 đến năm 2004 của Nhật Bản xảy ra do giai đoạn lãi suất cao và
giá trị đất đai bị thổi phồng một cách điên rồ trước đó đã đưa tới một kết cục
phá sản tài chính.

Lực đòn bẩy chính là cốt lõi của những câu chuyện như vậy. Ác-si-mét từng
nói: “Hãy cho tôi một chiếc đòn bẩy đủ dài và một điểm tựa vững chắc, tôi
sẽ bẩy cả trái đất lên.” Tuy nhiên, nhà bác học đã không bổ sung rằng cần
phải có một cái đòn bẩy dài bằng nhiều năm ánh sáng để dịch chuyển được
Trái đất dù chỉ bằng chiều rộng của một phân tử, và nếu Trái đất có dịch
chuyển thì phản lực từ chiếc đòn bẩy cũng sẽ hất ông lên nhanh nhất và văng
ra xa. Tình trạng khủng hoảng hiện nay cũng chính là phản lực từ lực đòn
bẩy tại hai nơi: các hộ gia đình và những dịch vụ tài chính. Và nếu không có
lực đòn bẩy, tình trạng suy sụp kinh tế sẽ là điều thất vọng, trong khi những
khoản thế chấp sẽ không còn bị tịch thu thế nợ cũng như các công ty không
còn phá sản nữa. Chính lực đòn bẩy xoa dịu nỗi đau trong những làn sóng
từng được khuyếch trương lúc trước.

Hầu như ai cũng biết đến cách mà những động lực này đã thực hiện. Khoản

cách tiến hành kinh doanh cũ không còn thực hiện được nữa. Ví như vào
những năm 1990, mô hình phân tầng lựa chọn và ngoại biên cơ bản của IBM
tại đỉnh một dây chuyền tích hợp các máy tính lớn bắt đầu thất bại. Nhu cầu
sử dụng máy vi tính tăng lên song biện pháp cung cấp nó của IBM lại giảm
xuống. Tương tự, những tờ báo trong thời kỳ khủng hoảng giờ đây như
những kẻ chụp giật người đọc và quảng cáo của kỷ nguyên Internet. Nhu cầu
về thông tin và phân tích đang ngày càng tăng lên trong khi các phương tiện
xuất bản truyền thống lại kiếm tiền khó khăn hơn từ chính nhu cầu đó.

Và cùng nguyên lý như vậy đang được áp dụng cho nền kinh tế nói chung.
Trong hầu hết những cuộc suy thoái trong 40 năm qua, nhu cầu luôn bắt kịp
với khả năng và sự tăng trưởng đã trở về mốc từ 10 đến 18 tháng. Cuộc
khủng lần này cho thấy sự khác biệt rõ ràng bởi người ta cảm thấy thật khó
khi hình dung được sự phát triển trở lại đầy tiềm năng của những dịch vụ tài
chính hoặc sự thay đổi nhanh chóng hoàn toàn trong lĩnh vực nhà ở. Ngoài
hai lĩnh vực “nóng” này ra, những xu hướng về giá cả hàng hóa, nhập khẩu
dầu lửa, cân bằng thương mại quốc gia, tình trạng giáo dục cũng như những
lời hứa đầy quyền lực trên quy mô lớn dường như cũng không thể chống đỡ
nổi cuộc khủng hoảng lần này. Đặc biệt là ý tưởng rằng, nước Mỹ có thể
tăng trưởng được nhờ mượn tiền từ Trung Quốc để cung cấp tài chính cho
tiêu dùng nhà ở vừa mới khởi động có vẻ không hợp lý vì ai ai cũng biết
rằng, đồng đô-la Mỹ sẽ trở nên khác biệt trong tương lai. Và khi mô hình
kinh doanh của một bộ phận hoặc của tất cả nền kinh tế thay đổi theo hướng
này, chúng ta có thể nói rằng đó chính là một sự đổ vỡ có cấu trúc.

Chính một sự đổ vỡ như vậy thường có nghĩa là thời kỳ khó khăn còn sự
điều chính thì không hề dễ dàng cũng như chẳng tài nào nhanh chóng được.
Những điều kiện khó khăn và luôn thay đổi sẽ nhấn chìm một số tổ chức –
tuy nhiên, những số khác lại thịnh vượng bởi hiểu được cách khai thác thực
tế rằng các khuôn mẫu cũ đã biến mất và thay vào đó là những khuôn mẫu