XÂY DỰNG CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG
TỪ MỘT CUỘC ĐIỀU TRA XÃ HỘI HỌC – SUY NGHĨ
VỀ VIỆC XÂY DỰNG BỘ MÁY CHÍNH QUYỀN GẦN DÂN
GS.TSKH. NGUYỄN VĂN THÂM
Học viện Hành chính
ách đây không lâu, trong khuôn khổ Dự án cải cách hành chính (CCHC)
tỉnh Ninh Bình, chúng tôi đã có dịp thực hiện một cuộc khảo sát xã hội học
để chuẩn bị cho việc triển khai Dự án giai đoạn II (2007-2010). Cuộc điều
tra đã mang lại nhiều kết quả thú vị và rất hữu ích trên nhiều phương diện. Bài viết
này xin giới thiệu một khía cạnh của vấn đề từ cuộc khảo sát đó: vấn đề xây dựng
một bộ máy chính quyền gần dân trong thực tế.
C
Trước hết xin nói vài nét về cuộc khảo sát của chúng tôi.
Dự án CCHC tỉnh Ninh Bình do Chính phủ Na Uy tài trợ, có 5 mục tiêu cụ thể
là:
1. Thí điểm các giải pháp CCHC nhằm cải tiến việc cung cấp các dịch vụ để
hỗ trợ thực hiện xoá đói giảm nghèo;
2. Tăng cường năng lực tổ chức và nguồn nhân lực cho chính quyền cơ sở;
3. Hỗ trợ cải cách đồng bộ về thể chế và tổ chức để nâng cao hiệu lực, hiệu
quả hoạt động của cả 3 cấp chính quyền địa phương;
4. Nâng cao năng lực và tăng cường sự tham gia của phụ nữ ở cả 3 cấp chính
quyền địa phương;
5. Tăng cường năng lực cho Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các thành viên của
Mặt trận các cấp của địa phương trong việc theo dõi và giám sát thực hiện các quy
định của Quy chế thực hiện dân chủ ở cơ sở.
Địa điểm khảo sát được lựa chọn và tiến hành là 4 xã và một phường thuộc 2
huyện và 1 thị xã của tỉnh Ninh Bình, cụ thể như sau: xã Gia Hoà thuộc huyện Gia
Viễn; xã Thạch Bình và xã Cúc Phương thuộc huyện Nho Quan; xã Đông Sơn và
phường Nam Sơn thuộc thị xã Tam Điệp.
Trong các địa phương nói trên, Cúc Phương là xã thuộc diện đặc biệt khó
khăn, được chương trình Quốc gia về xoá đói giảm nghèo (Chương trình 135) giúp

người trả lời đánh giá tốt trở lên). Điều đó cho phép nêu lên một nhận xét quan trọng
là chính quyền các cấp rõ ràng cũng có thể đã thấy được vai trò của các dịch vụ mà
mình cung cấp để giúp cho công cuộc xoá đói giảm nghèo của địa phương mình là
quan trọng, nhưng do nhiều nguyên nhân, việc tổ chức các dịch vụ đó còn nhiều hạn
chế. Từ cách làm của các cơ quan chưa hiệu quả mà người dân chưa thấy hết ý nghĩa
thực sự của mỗi loại dịch vụ xoá nghèo. Rất có thể điều đó là do trình độ tổ chức của
các nhà cung cấp dịch vụ còn hạn chế, cũng có thể là do thiếu những thể chế cụ thể và
thích hợp nên các dịch vụ đưa ra đã không phát huy được vai trò và tác dụng của mình
trong thực tế nên người dân đã không quan tâm. Khảo sát cụ thể hơn về hiệu quả của
từng dịch vụ đã được cung cấp tại 5 xã thí điểm, kết quả tổng hợp được cho thấy chỉ
có dịch vụ cho vay vốn để giúp xoá nghèo là được đánh giá có hiệu quả nhất (71%).
Các dịch vụ còn lại ít hiệu quả. Đánh giá nghiêm túc vấn đề này là rất quan trọng vì nó
cho thấy nguyên nhân thực tế đã dẫn đến việc tiếp cận của người nghèo với các dịch
vụ do chính quyền hoặc các tổ chức khác cung cấp chưa có hiệu quả như mong muốn.
Hơn 80% số người cho rằng các công trình phúc lợi chưa phục vụ người nghèo có
hiệu quả. Vì sao họ đánh giá như vậy? Khi được phỏng vấn trực tiếp thêm ngoài câu
hỏi, một số không ít người trả lời rằng mặc dù ở các địa phương điều có trạm xá,
trường học, nhưng chất lượng phục vụ cho người nghèo thấp, học sinh nghèo thường
gặp khó khăn khi đến trường mà việc hỗ trợ thêm thì hầu như rất hạn chế. Những bác
sĩ được đào tạo tốt, các giáo viên giỏi, vì nhiều lý do khác nhau, trong đó có lý do
lương thấp và điều kiện làm việc không bảo đảm, đã không có nhiều người muốn về
nông thôn phục vụ. Đó là một thực tế không riêng gì ở Ninh Bình.
Về quan hệ giữa chính quyền địa phương và các đoàn thể trong hệ thống chính
trị, đại đa số người dân tham gia trả lời câu hỏi ở tất cả 5 địa phương đều xác nhận
rằng việc phối hợp của các đoàn thể với chính quyền địa phương trong việc triển
khai chính sách xoá đói giảm nghèo ở địa phương là đúng mức. Nếu hiệu quả của
việc thực hiện chính sách đang nói đến chưa cao thì điều đó không phải là do nguyên
nhân không có sự phối hợp giữa các cơ quan có trách nhiệm mà là ở các nguyên
nhân khác.
Đánh giá quá trình làm việc của cán bộ địa phương khi họ tiếp cận với công

pháp mà chính quyền áp dụng để vận động quần chúng tham gia thực hiện các chủ
trương, chính sách của Đảng và Nhà nước là thích hợp. 32,2% số người trả lời cho là
bình thường. Số người trả lời chưa thích hợp là không đáng kể (1,4%).
Được hỏi kỹ hơn về những tồn tại trong phương pháp vận động quần chúng
của chính quyền địa phương, có 11,6% số người trả lời cho rằng hiện còn nhiều điều
chưa hiểu rõ về các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước mà chính quyền
địa phương không giải thích cho người dân.
Có 6,8% số người trả lời rằng có những chủ trương, chính sách khi đi vào đời
sống đã không được người dân ủng hộ. Tỷ lệ này không cao nhưng rất đáng suy nghĩ
về phương diện vận động quần chúng của chính quyền cơ sở. Nguyên nhân của điều
này có thể là do một số cán bộ thiếu kỹ năng vận động quần chúng thực hiện chính
sách hoặc do chính bản thân một số chính sách đã được đưa ra không thích hợp với
thực tế, chưa đáp ứng được nguyện vọng của người dân.
Về trách nhiệm của cán bộ địa phương, 65,1% số người trả lời xác nhận rằng
cán bộ địa phương mình đã có trách nhiệm trong công việc. Có 29,5% số người trả
lời cho rằng trách nhiệm của cán bộ khi làm việc công là bình thường. Tỷ lệ này phù
hợp với câu trả lời về sự hài lòng của người dân với cán bộ của mình trong quá trình
tiếp cận và giải quyết công việc cho dân. Những cán bộ thiếu tinh thần trách nhiệm
trong bộ máy chính quyền các địa phương được khảo sát được đánh giá là vẫn còn,
nhưng tỷ lệ thấp.
Về những vấn đề liên quan đến thủ tục hành chính trong quá trình giải quyết
công việc cho dân tại các địa phương được khảo sát, có 79,6% số người trả lời câu
hỏi xác nhận các thủ tục hành chính đã được công khai hoá và tổ chức thực hiện
thuận lợi. Điều này cho thấy kết quả cải cách thủ tục hành chính ở địa phương Ninh
Bình thời gian qua là có hiệu quả. Tuy nhiên, nếu cộng cả tỷ lệ những người đánh giá
thủ tục hành chính chưa công khai hết với tỷ lệ nói rằng còn những thủ tục chưa
được thực hiện thuận lợi thì tỷ lệ đánh giá triển khai thủ tục hành chính chưa tốt cũng
còn tới 23% (8,8% + 14,3%). Vẫn còn một tỷ lệ nhất định (6,1%) số người nhận xét
giải quyết một thủ tục phải đi qua nhiều cửa, mặc dầu hiện nay cơ chế thực hiện thủ
tục hành chính “một cửa” đã được triển khai ở tất cả các địa phương của tỉnh.