XÂY DỰNG VĂN HOÁ MẠNH TRONG DOANH NGHIỆP

Để hiểu rõ hơn, trước tiên chúng ta tìm hiểu văn hóa là gì? Theo Giáo sư
Trần Ngọc Thêm(1): Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh
thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự
tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội của mình hoặc theo
các học giả phương Tây “là một khuôn mẫu tích hợp các hành vi con người bao
gồm suy nghĩ, lời nói, hành động, và các vật dụng phụ thuộc vào khả năng của con
người để học hỏi và chuyển đạt tri thức cho các thế hệ kế tiếp” (theo từ điển
Webster). Theo cách định nghĩa như vậy, không chỉ các dân tộc, các quốc gia mới
có văn hóa mà mỗi tổ chức, cá nhân và mỗi doanh nghiệp đều có văn hóa riêng
mình, không kể đó là văn hóa mạnh hay yếu, văn minh hay lạc hậu, hàn lâm hay
câu lạc bộ.
Trong một doanh nghiệp, đặc biệt là những doanh nghiệp quy mô lớn, là
một tập hợp những con người khác nhau về trình độ chuyên môn, trình độ văn
hóa, mức độ nhận thức, quan hệ xã hội, vùng miền địa lý, tư tưởng văn hóa,...
chính sự khác nhau này tạo ra một môi trường làm việc đa dạng và phức tạp thậm
chí có những điều trái ngược nhau. Bên cạnh đó, với sự cạnh tranh ngày càng gay
gắt của nền kinh tế thị trường và xu hướng toàn cầu hóa, buộc các doanh nghiệp
để tồn tại và phát triển phải liên tục tìm tòi những cái mới, sáng tạo và thay đổi
cho phù hợp với thực tế. Làm thế nào để Doanh nghiệp trở thành nơi tập hợp, phát
huy mọi nguồn lực con người, là nơi làm gạch nối, nơi có thể tạo ra lực điều tiết,
tác động (tích cực hay tiêu cực) đối với tất cả các yếu tố chủ quan, khách quan
khác nhau, làm gia tăng nhiều lần giá trị của từng nguồn lực con người đơn lẻ,
nhằm góp phần vào sự phát triển bền vững của doanh nghiệp. Điều này đòi hỏi
doanh nghiệp phải xây dựng và duy trì một nề nếp văn hoá đặc thù phát huy được
năng lực và thúc đẩy sự đóng góp của toàn thể nhân viên vào việc đạt được các
mục tiêu chung của tổ chức. Vì vậy có thể khẳng định văn hóa doanh nghiệp là tài
sản vô hình của mỗi doanh nghiệp.
Văn hoá doanh nghiệp có thể được hiểu là toàn bộ các giá trị văn hoá được
gây dựng nên trong suốt quá trình tồn tại và phát triển của một doanh nghiệp, trở

sẽ góp phần tạo nên VHM. Một công ty xuất sắc có tầm nhìn rộng lớn, tham vọng
lâu dài, phải xây dựng được một VHM, đặc thù, nổi trội và bền vững.
“Nếu một tổ chức muốn đối mặt với những thử thách trong một thế giới
thay đổi không ngừng, tổ chức đó phải chuẩn bị thay đổi tất cả, thậm chí chính bản
thân nó, ngoại trừ những niềm tin chủ yếu thẩm thấu suốt tổ chức... ” (T.Watson,
IBM, 1960s). Điều này cho thấy một doanh nghiệp cần phải có khả năng đối phó
với những thay đổi trong thế giới xung quanh. Cùng với quá trình phát triển kinh
tế xã hội, tiến bộ khoa học - kỹ thuật, sự cạnh tranh trên thị trường đòi hỏi doanh
nghiệp phải có những thay đổi về chiến lược, mục tiêu; công nghệ; cơ cấu tổ chức,
phương pháp quản lý,… Nhưng có một thứ duy nhất không được thay đổi đó là tư
tưởng cốt lõi (tầm nhìn/sứ mệnh). Một động lực duy nhất của doanh nghiệp xuất
sắc/ một tổ chức có VHM là: Duy trì tư tưởng cốt lõi (2.1) và khuyến khích tiến bộ
không ngừng (2.2). Điều đó có nghĩa là Doanh nghiệp phải duy trì các tư tưởng
cốt lõi của mình, đồng thời không được phép thỏa mãn với hiện tại dù hiện tại
doanh nghiệp đang tiến triển tốt đẹp. Đây cũng chính là thể hiện tư duy nhị nguyên
(hai mặt) trong lý thuyết Âm - Dương của người Á Đông.
3. Cấu trúc VHM
Nếu coi văn hóa như là một tòa nhà (của doanh nghiệp), khi thiết kế một
tòa nhà cần phải tuân thủ 3 nguyên tắc sau: 1. Kết cấu vững chắc; 2. Tiện lợi khi
sử dụng; 3. Phù hợp thẩm mỹ. Như vậy, một công ty xuất sắc phải xây dựng VHM
cũng dựa trên 3 nền tảng cơ bản.
Một công ty xuất sắc bền vững lâu dài không phải vì có những ý tưởng kinh
doanh vĩ đại hay những nhà lãnh đạo tài giỏi, biết mọi việc, mà là có một tổ chức
thiết kế tốt (3.1), thích ứng với sự thay đổi không phụ thuộc vào cá nhân lãnh đạo
nào. Những người lãnh đạo trong tổ chức phải biết tập trung sức lực cho việc thiết
kế tổ chức phù hợp, thích ứng. Đồng thời doanh nghiệp cũng phải hiểu rằng nếu
chỉ xác định tầm nhìn, sứ mệnh, lựa chọn mục tiêu, chiến lược,… thôi thì chưa đủ,
doanh nghiệp cần phải mang tầm nhìn vào cuộc sống, chuyển biến những mong
ước tốt đẹp thành hiện thực cụ thể, chỉnh tề cơ cấu - đội ngũ thẳng hàng hướng
đích vào các mục tiêu chiến lược (3.2). VHM đòi hỏi doanh nghiệp phải hài hòa