Ảnh hưởng của Phật giáo đến văn hóa
dân gian Việt Nam Dương Quang Điện Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn
Luận văn ThS. ngành: Tôn giáo học; Mã số: 60 22 90
Người hướng dẫn: PGS.TS. Dương Văn Thịnh
Năm bảo vệ: 2010 Abstract. Khái lược chung về Phật giáo và văn hóa dân gian Việt Nam. Đi sâu phân
tích một số ảnh hưởng của Phật giáo đến văn hóa dân gian Việt Nam biểu hiện trên
một số lĩnh vực như: văn học dân gian; tín ngưỡng, lễ hội dân gian; âm nhạc, diễn
xướng và sân khấu dân gian Việt Nam nhằm khẳng định tính chất riêng có của Phật
giáo Việt Nam, vai trò của Phật giáo đối với đời sống văn hóa của người Việt Nam.

Keywords. Triết học; Tôn giáo học; Văn hóa dân gian; Phật giáo; Việt Nam

Content
1. Lý do chọn đề tài
Phật giáo du nhập và phát triển ở nước ta đã hơn 18 thế kỷ, một chiều dài lịch sử khá
đủ để Phật giáo dù truyền từ Ấn Độ vào hay từ Trung Hoa sang được bản địa hóa, dân gian
hóa tạo nên bản sắc riêng của Phật giáo Việt Nam. Phật giáo đã thấm nhuần trong nếp sống,
nếp nghĩ, tư duy và tình cảm của người dân Việt Nam từ nhiều thế hệ và mọi tầng lớp.
Sự hội nhập của Phật giáo trong nền văn hóa dân tộc, đặc biệt là văn hóa dân gian –
một mảng văn hóa bình dị, dân dã, mộc mạc và quần chúng của người Việt một cách rất tự
nhiên thể hiện đặc trưng cơ bản nhất của Phật giáo Việt Nam. Nhà nghiên cứu Nguyễn Duy
Hinh cho rằng: “Đặc trưng cơ bản của Phật giáo Việt Nam là tính dân gian là tính trội. Phật

Nam, một số đặc điểm cơ bản của Phật giáo Việt Nam.
Nghiên cứu về mối quan hệ giữa tôn giáo và văn hóa có thể kể đến các tác phẩm:
“Truyền thống văn hóa và Phật giáo Việt Nam” của tác giả Minh Chi, Nxb. Tôn giáo năm
2003; “Sự tác động qua lại giữa văn hóa và tôn giáo” của Lê Văn Lợi, Nxb. Đại học Quốc
gia, năm 1999; Tôn giáo trong mối quan hệ với văn hóa và phát triển ở Việt Nam của Nguyễn
Hồng Dương, Nxb. Khoa học xã hội, năm 2004; Tôn giáo và văn hóa của Trương Sỹ Hùng,
Nxb. Khoa học xã hội, năm 2007…. Đây là những công trình đề cập một cách tổng thể nhất
mối quan hệ giữa tôn giáo và văn hóa Việt Nam, trong đó có mối quan hệ giữa Phật giáo và
văn hóa Việt Nam cũng được đề cập nhưng ở góc độ tổng quan nhất trên tất cả các lĩnh vực
của đời sống xã hội như tư tưởng, văn hóa vật thể, phi vật thể… Và ảnh hưởng của Phật giáo
đến văn hóa dân gian cũng được đề cập nhưng chưa có sự bóc tách, phân tích một cách
chuyên sâu và hệ thống thành một vấn đề.
Ngoài ra trên một số tạp chí nghiên cứu mà điển hình là Tạp chí Triết học, Tạp chí
Nghiên cứu Tôn giáo cũng có một số bài đề cập tới vấn đề Phật giáo trong mối quan hệ với
văn hóa Việt Nam, chẳng hạn như bài: “Tìm hiểu những đặc trưng của Phật giáo trong quá
trình hội nhập với văn hóa Việt Nam” của Trần Văn Trình, Tạp chí Nghiên cứu Phật học số 6,
năm 1999; “Triết học nghệ thuật Việt Nam trong quá trình tiếp thu tư tưởng Phật giáo” của
Vũ Khiêu, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo, số 5 năm 2006; “Vài suy nghĩ về sự hội nhập của
Phật giáo vào nền văn hóa Việt Nam”, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo, số 4, năm 2004….
Tổng quan chung về tình hình có thể thấy, nhìn chung các tác phẩm đều nghiên cứu
hoặc có đề cập đến mối quan hệ giữa Phật giáo với văn hóa dân tộc nhưng ở tầm bao quát
rộng mà chưa có một công trình nào cụ thể, chuyên sâu nghiên cứu về "Ảnh hưởng của Phật
giáo đến văn hóa dân gian Việt Nam" một cách có hệ thống. Vì vậy, chúng tôi hy vọng với
đề tài của mình sẽ góp phần làm sáng tỏ hơn nữa ảnh hưởng của Phật giáo đến văn hóa Việt
Nam trên một số lĩnh vực cụ thể như văn học dân gian, tín ngưỡng và lễ hội dân gian, âm
nhạc, diễn xướng và sân khấu dân gian. Khẳng định tính chất dân gian trong Phật giáo chính
là khẳng định căn tính riêng biệt và độc đáo của Phật giáo Việt Nam. Khẳng định nguồn cội
hội nhập của Phật giáo với văn hóa dân tộc.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài
3.1. Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở lý luận mác xít về tôn giáo và văn hóa, luận văn

Ý nghĩa thực tiễn: Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho công tác nghiên cứu và
giảng dạy về tôn giáo nói chung, Phật giáo và văn hóa Việt Nam nói riêng, cho việc hoạch
định chính sách đối với tôn giáo của Đảng và Nhà nước.
8. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và mục lục, nội dung chính
của luận văn gồm 02 chương 05 tiết. References
1. Đào Duy Anh (1992), Việt Nam văn hóa sử cương, Nxb. Tp. Hồ Chí Minh.
2. Vũ Thúy Anh, Vũ Dung (2003), Ca dao Việt Nam (tập 1, 2), Nxb. Văn hóa Thông
tin, Hà Nội.
3. Ban Tôn giáo Chính phủ (1993), Một số tôn giáo ở Việt Nam (lưu hành nội bộ),
Phòng Thông tin tư liệu Ban tôn giáo Chính phủ.
4. Trần Lâm Biền (1989), “Bước đi của ngôi chùa Việt”, Tạp chí Kiến trúc, số 2.
5. Thích Đồng Bổn (1991), Những tập tục dân gian chịu ảnh hưởng Phật giáo đại
thừa, Nxb.Viện Khoa học xã hội, Tp. Hồ Chí Minh.
6. Nguyễn Đổng Chi (2000), Truyện cổ tích Việt Nam, tập 2, Nxb. Giáo dục, Hà Nội.
7. Minh Chi (2003), Truyền thống văn hoá và Phật giáo Việt Nam, Nxb. Tôn giáo, Hà
Nội.
8. Minh Chi (2004), “Vài suy nghĩ về sự hội nhập của Phật giáo vào nền văn hoá Việt
Nam”, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo, số 4.
9. Thiều Chửu (2002) Giải thích truyện Quan Âm Thị Kính, Nxb. Đà Nẵng.
10. Nguyễn Giao Cư (2003), Truyện cổ tích Việt Nam, Nxb. Đà Nẵng
11. Ngô Văn Doanh (1990), “Hình tượng “Quan Âm Nam Hải” và cột đá chùa Dạm
(Hà Băc)”, Tạp chí Khảo cổ học, số 1,2.
12. Chu Xuân Diên, Lê Chí Quế (1996), Tuyển tập truyện cổ tích Việt Nam, Nxb. Đại
học Quốc gia, Hà Nội.
13. Chu Xuân Diên, Lương Văn Đang, Phương Tri (1975), Tục ngữ Việt Nam, Nxb.
Khoa học xã hội, Hà Nội.

30. Vũ Ngọc Khánh (2003), Văn hóa dân gian, Nxb. Nghệ An.
31. Đinh Gia Khánh, Chu Xuân Diên, Võ Quang Nhơn (2006), Văn học dân gian Việt
Nam, Nxb. Giáo dục, Hà Nội.
32. Vũ Khiêu (2006), “Triết học và nghệ thuật Việt Nam trong quá trình tiếp thu tư
tưởng Phật giáo”, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo, số 5.
33. Trần Văn Khê (2001), “Âm nhạc Phật giáo đồng hành cùng âm nhạc dân tộc”,
Doanh nhân Sài Gòn Cuối tuần.
34. Trần Văn Khê (2001), “Phong cách tán tụng trong Phật giáo Việt Nam”, Nguyệt-
san Giác Ngộ, số 59.
35. Nguyễn Lang (2000), Việt Nam Phật giáo sử luận, Tập 1, 2. Nxb Văn học, Hà Nội.
36. Đặng Văn Lung (2003), Lịch sử và văn học dân gian, Nxb. Văn học, Hà Nội.
37. C.Mác – Ph.Ăngghen (1995), Toàn tập, Tập 1, “Lời nói đầu góp phần phê phán
triết học pháp quyền của Hêghen”, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
38. Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, Tập 1, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
39. Phan Ngọc (1994), Văn hóa Việt Nam và cách tiếp cận mới, Nxb. Văn hóa thông
tin, Hà Nội.
40. Lữ Huy Nguyên, Đặng Văn Lung tuyển chọn (1996), Hợp tuyển truyện cổ tích
Việt Nam, Nxb. Giáo dục, Hà Nội.
41. Minh Tâm (2004), Truyện cổ tích Việt Nam, Nxb. Thanh niên, Hà Nội.
42. Từ điển Triết học (1986), Nxb. Tiến bộ, Matxcơva.
43. Trần Thái Tông (1974), Khoá hư lục, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội.
44. Chu Quang Trứ (2001), Di sản văn hoá dân tộc trong tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt
Nam, Nxb. Mỹ thuật, Hà Nội.
45. Phan Lạc Tuyên (1993), Lịch sử bang giao Đông Nam Á (trước công nguyên tới thế
kỷ XIX), Nxb. Tp.Hồ Chí Minh.
46. Thích Thanh Từ (1972), Phật giáo trong mạch sống dân tộc, Nxb La Bối, Sài Gòn.
47. Thích Thanh Từ (1999), Tuệ Trung Thượng Sỹ Ngữ Lục giảng giải, Nxb. Ban văn
hóa Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam.
48. Tuyển tập văn bia Hà Nội (1978), Quyển I, II, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội.
49. Lê Mạnh Thát (1999), Lịch sử Phật giáo Việt Nam, tập 1( Từ khởi nguyên đến thời

kỳ công nghiệp hóa, hiện đai hóa”, Nguyễn Hồng Dương và Nguyễn Quốc Tuấn
(chủ biên), Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội.
66. Viện Khoa học xã hội Việt Nam (1990), Truyện bà chúa Ba (Nam Hải Quán Thế
Âm): Sự tích diễn ca, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội.
67. Viện văn học (1976), Hợp tuyển thơ văn Việt Nam, Nxb. Văn học, Hà Nội.
68. Daisetz Teitaro Suzuki, Thiền Luận, Tập 1, Trúc Thiên dịch, Nxb.Tôn giáo, Hà Nội.
69. Nguyễn Thanh Xuân (2005), Một số tôn giáo ở Việt Nam, Nxb. Tôn giáo, Hà Nội.
70. Trang Web,
71. Trang Web,
72. Trang Web,
73. Trang Web,
74. Trang Web, giao Viet Nam
75. Trang Web,
76. Trang Web,
77. Trang Web,
78. Trang Web, />trong-thay/60739.html