Đạo đức Phật giáo trong đời sống đạo đức xã
hội Việt Nam hiện nay Phan Thị Lan Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn
Luận văn ThS. ngành: Tôn giáo học; Mã số: 60 22 90
Người hướng dẫn: GS.TS. Nguyễn Hữu Vui
Năm bảo vệ: 2010 Abstract. Hệ thống hóa cơ sở lý luận của Phật giáo về đạo đức và trình bày những
chuẩn mực đạo đức Phật giáo (tư tưởng đạo đức trong Ngũ giới, Tứ Ân, Thập Thiện;
tư tưởng đạo đức trong Lục Hòa, Lục Độ). Phân tích một số ảnh hưởng của đạo đức
Phật giáo đến nhân cách của người Việt Nam. Kiến nghị một số giải pháp nhằm phát
huy ảnh hưởng tích cực và hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của đạo đức Phật giáo trong
đời sống xã hội Việt Nam hiện nay.

Keywords. Phật giáo; Triết học; Đạo đức Phật giáo; Đạo đức xã hội

Content
1. Lý do chọn đề tài
Đạo đức Phật giáo là một hệ thống những quan điểm, những giá trị, chuẩn mực đạo
đức nhiều mặt. Đạo đức Phật giáo là đạo đức đại từ, đại bi, cứu dân, cứu nước, cứu những
“người cùng khổ” Chủ tịch Hồ Chí Minh đã hiểu rất thấu đáo những tư tưởng, giá trị đạo
đức Phật giáo, Người viết: “Đức Phật là đại từ, đại bi, cứu khổ, cứu nạn. Người phải hy sinh
tranh đấu diệt lũ ác ma”[16; 5]. Nói đến đạo đức Phật giáo là nói đến những điều tốt đẹp mà
Phật giáo từ khi du nhập vào Việt Nam hơn18 thế kỷ nay, đã đem lại cho xã hội Việt Nam,
góp phần vào cuộc sống hòa bình, hạnh phúc, nhân ái, bao dung của con người Việt Nam, giữ

đạo đức truyền thống của dân tộc, trong đó có những đóng góp của các tôn giáo là điều vô
cùng cần thiết. Trong Nghị quyết 24, Đảng ta đã viết: “Tôn giáo là vấn đề còn tồn tại lâu dài.
Tín ngưỡng, tôn giáo là nhu cầu tinh thần của một bộ phận nhân dân. Đạo đức tôn giáo có
nhiều điều phù hợp với công cuộc xây dựng xã hội mới", "các giáo hội và tổ chức tôn giáo
nào có đường hướng hành đạo gắn bó với dân tộc, có tôn chỉ, mục đích, điều lệ phù hợp với
luật pháp Nhà nước, có tổ chức phù hợp và bộ máy nhân sự đảm bảo tốt về cả hai mặt đạo,
đời thì sẽ được Nhà nước xem xét trong từng trường hợp cụ thể để cho phép hoạt động"[xem
9].
Như vậy, trên tinh thần của Đảng, chúng ta thấy rằng, đạo đức Phật giáo hiện vẫn còn
những giá trị cần tiếp thu, kế thừa để xây dựng đạo đức xã hội mới cho con người Việt Nam
hiện nay.
Vì vậy, nghiên cứu “Đạo đức Phật giáo trong đời sống đạo đức xã hội Việt Nam
hiện nay” nhằm làm sáng tỏ những giá trị tích cực, khắc phục tồn tại của đạo đức Phật giáo
trong quá trình xây dựng đạo đức xã hội chủ nghĩa hiện nay là cần thiết và hữu ích.
2. Tình hình nghiên cứu
Nghiên cứu về đạo đức Phật giáo và tác động của đạo đức Phật giáo trong đời sống xã
hội trong lịch sử và hiện tại ở Việt Nam hiện nay đã có khá nhiều công trình, có thể kể đến
một số công trình điển hình sau đây:
Trần Văn Giàu với công trình “Đạo đức Phật giáo trong thời hiện đại”, Nxb. Thành
phố Hồ Chí Minh, năm 1993; Thích Minh Châu với “Đạo đức học Phật giáo”, Nxb.Thành
hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh, năm 1995 và “Đạo đức Phật giáo và hạnh phúc con
người”, Nxb. Tôn giáo, năm 2002; Đặng Thị Lan với “Đạo đức Phật giáo với đạo đức con
người Việt Nam”, Nxb.Đại học Quốc gia, Hà Nội, năm 2006; Tạ Chí Hồng với “Ảnh hưởng
của đạo đức Phật giáo trong đời sống đạo đức của xã hội Việt Nam hiện nay”, Luận án Tiến
sĩ Triết học, Hà Nội, năm 2004; Hoàng Thị Lan với “Ảnh hưởng của đạo đức tôn giáo đối với
đạo đức trong xã hội Việt Nam hiện nay”, Luận án Tiến sĩ Triết học, Hà Nội, năm 2004;
Nguyễn Phan Quang với “Có một nền đạo lý ở Việt Nam”, Nxb.Thành phố Hồ Chí Minh,
năm 1996…
Cụ thể các công trình trên đề cập đến những khía cạnh đạo đức Phật giáo và ảnh
hưởng của nó trong đời sống xã hội Việt Nam theo các hướng nghiên cứu như sau:

đạo đức Phật giáo trong đời sống xã hội Việt Nam, chẳng hạn như bài: “Ảnh hưởng của đạo
đức Phật giáo với việc xây dựng đạo đức của chúng ta hiện nay” của Lê Hữu Tuấn, Tạp chí
Nghiên cứu Phật học, số 5, năm 1999; Thích Gia Quang với “vài nét về đạo Phật với nền
giáo dục đạo đức xã hội”, Tạp chí Nghiên cứu Phật học, số 5, năm 2001; Hoàng Thị Thơ với
“Đạo đức Phật giáo với kinh tế thị trường”, Tạp chí Triết học, số 6, năm 2001 và “Đạo đức
Phật giáo với vấn đề xây dựng nhân cách con người Việt Nam”, Tạp chí Nghiên cứu Tôn
giáo, số 1, năm 2002; Nguyễn Tài Thư với “Phật giáo với sự hình thành nhân cách con người
Việt Nam hiện nay”, Tạp chí Triết học, số 2, năm 1994; Ngô Văn Minh với “Phát huy giá trị
nhân văn Phật giáo trong xây dựng xã hội mới hiện nay”, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo, số 5,
năm 2009; Nguyễn Quốc Tuấn với “Tư tưởng “lục hòa” trong xã hội ngày nay”, Tạp chí
Nghiên cứu Tôn giáo, số 1, năm 2006; Tạ Chí Hồng với “Tìm hiểu quan niệm hạnh phúc của
Phật giáo”, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo, số 8, năm 2007;…
Nhìn chung, trong các công trình nghiên cứu kể trên, các tác giả đều có những nhận
xét nhất định về đạo đức Phật giáo trong đời sống xã hội Việt Nam lịch sử và hiện nay trên
một số phương diện khác nhau như: Đạo đức Phật giáo với đạo đức truyền thống Việt Nam,
đạo đức Phật giáo với đạo đức, lối sống của người Việt Nam, đạo đức Phật giáo với nhân
cách của người Việt Nam… Nhưng đều xét dưới góc độ của những tư tưởng đạo đức Phật
giáo và ảnh hưởng của nó tới ý thức đạo đức, tư tưởng đạo đức xã hội mà chưa chú ý đến
việc thực hành lối sống đạo đức Phật giáo trong đời sống xã hội của người Việt Nam hiện nay
diễn ra như thế nào với những biểu hiện cụ thể sinh động của nó (ví dụ, thông qua những việc
làm từ thiện xã hội), cũng như về vai trò của đạo đức Phật giáo với việc xây dựng và hoàn
thiện nhân cách con người mới xã hội chủ nghĩa hiện nay ra sao. Đó là những câu hỏi, những
vấn đề mà chúng tôi hằng trăn trở, suy nghĩ và muốn góp thêm một phần nhỏ bé nghiên cứu
để làm sáng tỏ những vấn đề trên. Chính vì lý do đó mà thông qua cách tiếp cận nghiên cứu
vai trò của đạo đức Phật giáo trong đời sống xã hội Việt Nam hiện nay, trên cơ sở của nhân
sinh quan Phật giáo, luận văn cố gắng chỉ ra được những giá trị, chuẩn mực của đạo đức Phật
giáo và xem xét tầm ảnh hưởng của chúng đến đời sống đạo đức xã hội Việt Nam, chúng tôi
hy vọng sẽ góp phần chung tay cùng với cộng đồng, xây dựng được một nền đạo đức toàn
diện, nhân văn, nhân bản sâu sắc của dân tộc Việt Nam.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

cực của đạo đức Phật giáo trong đời sống xã hội Việt Nam.
7. Ý nghĩa của luận văn
Ý nghĩa lý luận: Luận văn góp phần vào việc tìm hiểu ảnh hưởng đạo đức Phật giáo
với đạo đức xã hội Việt Nam hiện nay, trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy
ảnh hưởng tích cực và hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của đạo đức Phật giáo trong đời sống xã
hội Việt Nam.
Ý nghĩa thực tiễn: Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho công tác nghiên cứu và
giảng dạy về tôn giáo, tôn giáo và văn hóa nói chung; Phật giáo, Phật giáo và văn hóa Việt
Nam nói riêng; cho việc hoạch định chính sách đối với tôn giáo của Đảng và Nhà nước .
8. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và mục lục, nội dung chính
của luận văn gồm 02 chương 05 tiết. References
1. Đào Duy Anh (2002): Việt Nam văn hoá sử cương, Nxb. Văn hoá Thông tin, Hà Nội.
2. Ban Tôn giáo Chính phủ (2001), Những gương sống tốt đời đẹp đạo, tập 1, Nxb. Tôn
giáo, Hà Nội.
3. Ban Tôn giáo Chính phủ (2001), Những gương sống tốt đời đẹp đạo, tập 2, Nxb. Tôn
giáo, Hà Nội.
4. Ban tư tưởng - văn hoá Trung ương (2002), Vấn đề về tôn giáo và chính sách tôn giáo
của Đảng Cộng Sản Việt Nam, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
5. Ban tư tưởng – Văn hóa trung ương (1998), Tài liệu học tập Nghị quyết hội nghị lần
thứ năm BCHTW Đảng khóa VIII, Nxb.CTQG, Hà Nội.
6. Báo Gia đình và xã hội (9/11/2006), Số 179.
7. Nguyễn Thị Bảy (1997), Văn hóa Phật giáo và lối sống của người Việt ở Hà Nội và
châu thổ Bắc Bộ, Nxb. Văn hóa thông tin, Hà Nội.
8. Phan Kế Bính (2004): Việt Nam phong tục, Nxb. TP. Hồ Chí Minh.
9. Bộ Chính trị (16/10/1990), Nghị quyết về tăng cường công tác tôn giáo trong tình hình
mới, Phòng thông tin tư liệu – Ban Tôn giáo Chính phủ, số 24.

TP.Hồ Chí Minh.
28. Giáo Hội Phật giáo Việt Nam (2007), Báo cáo tổng kết hoạt động Phật sự nhiệm kỳ V
(2002-2007) và chương trình hoạt động nhiệm kỳ VI (2007-2012) tại Đại hội đại biểu
Phật giáo toàn quốc lần thứ VI, Hà Nội.
29. Giáo Hội Phật giáo Việt Nam (2010), Báo cáo tổng kết công tác Phật sự năm 2009.
30. Giáo Hội Phật giáo Việt Nam (2010), Báo cáo tổng kết 6 tháng đầu năm 2010.
31. Giáo Hội Phật giáo Việt Nam (2010), Báo cáo tổng kết hoạt động tư vấn, chăm sóc, hỗ
trợ người nhiễm HIV quí 4 (tháng 10 đến tháng 12, năm 2007); Quí 3 (tháng 4 đến
tháng 9, năm 2008) và Quí 4 (tháng 10 đến tháng 12, năm 2009) chùa Pháp Vân,
Hoàng Mai, Hà Nội.
32. Trần Văn Giàu (1993), “Đạo đức Phật giáo trong thời hiện đại”, Nxb. TP. Hồ Chí
Minh.
33. Trần Văn Giàu (1980): Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam, Nxb
Khoa học xã hội, Hà Nội.
34. Lê Đức Hạnh (2005), Một vài đóng góp của Phật giáo đối với văn hóa Việt Nam, Tạp
chí Nghiên cứu Tôn giáo, số 5.
35. Nguyễn Hùng Hậu (2002), Đại cương triết học Phật giáo Việt Nam, tập 1, Nxb. Khoa
học xã hội, Hà Nội.
36. Nguyễn Duy Hinh (1999), Tư tưởng Phật giáo Việt Nam, Nxb. Khoa học xã hội, Hà
Nội.
37. Thích Hân Hiền (1996), Giáo lý cơ bản, Nxb.Thành hội Phật giáo TP. Hồ Chí Minh.
38. Hồ Trọng Hoài (1995): Vai trò xã hội của tôn giáo ở Việt Nam hiện nay - Một số
vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb. Đại học Tổng hợp, Hà Nội.
39. Tạ Chí Hồng (2004), “Ảnh hưởng của đạo đức Phật giáo trong đời sống đạo đức của
xã hội Việt Nam hiện nay”, Luận án Tiến sĩ Triết học, Hà Nội.
40. Tạ Chí Hồng (2007), “Tìm hiểu quan niệm hạnh phúc của Phật giáo”, Tạp chí Nghiên
cứu Tôn giáo, số 8.
41. Đỗ Quang Hưng (1999), Tôn giáo và tín ngưỡng trong đời sống văn hóa hiện nay, Tạp
chí Cộng sản, số 15.
42. Trần Hậu Kiêm (1996), Giáo trình đạo đức học, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

64. Trí Quảng (dịch -2005), Kinh vu lan báo ân, Trí Quang dịch, Nxb. Tôn giáo, Hà Nội.
65. Phụng Sơn (1995), Những nét đẹp văn hóa của đạo Phật, Viện Nghiên cứu Phật học
ấn hành, Hà Nội.
66. Lê Mạnh Thát (1999), Nghiên cứu về Thiền Uyển Tập Anh, Nxb. TP.Hồ Chí Minh.
67. Lê Mạnh Thát (1999), Lịch sử Phật giáo Việt Nam, tập 1, Nxb. Thuận Hoá, Huế.
68. Lê Mạnh Thát (2001), Lịch sử Phật giáo Việt Nam, Tập 2, Nxb. TP. Hồ Chí Minh.
69. Lê Mạnh Thát (2001), Lịch sử Phật giáo Việt Nam, Tập 2, Nxb. TP. Hồ Chí Minh.
70. Lê Manh Thát (2002), Lịch sử Phật giáo Việt Nam, Tập 3, Nxb. TP. Hồ Chí Minh.
71. Trần Ngọc Thêm (1999), Cơ sở văn hóa Việt Nam, Nxb. Giáo dục, TP. Hồ Chí Minh.
72. Hoàng Thị Thơ (2001), “Đạo đức Phật giáo với kinh tế thị trường”, Tạp chí Triết học,
số 6
73. Hoàng Thị Thơ (2002), “Đạo đức Phật giáo với vấn đề xây dựng nhân cách con người
Việt Nam”, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo, số 1.
74. Thích Chơn Thiện (1999): Lý thuyết nhân tính qua Kinh tạng Pàli, Nxb TP. Hồ Chí
Minh.
75. Nguyễn Khắc Thuần (2006), Tiến trình văn hóa Việt Nam từ khởi thủy đến thế kỷ XIX,
Nxb. Giáo dục.
76. Nguyễn Tài Thư (chủ biên, 1993), Lịch sử tư tưởng Việt Nam, tập 1, Nxb. Khoa học
xã hội, Hà Nội.
77. Nguyễn Tài Thư (1994), “Phật giáo với sự hình thành nhân cách con người Việt Nam
hiện nay”, Tạp chí Triết học, số 2.
78. Nguyễn Tài Thư (chủ biên, 1997): Ảnh hưởng của các hệ tư tưởng và tôn giáo đối với
con người Việt Nam hiện nay, Nxb Chính trị Quốc gia Hà Nội.
79. Trần Thái Tông (1974), Khóa hư lục, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội.
80. Lê Hữu Tuấn (1999), Ảnh hưởng của đạo đức Phật giáo đối với đạo đức của chúng ta
hiện nay, Tạp chí nghiên cứu Phật học, số 5.
81. Nguyễn Quốc Tuấn (1999): Về mối quan hệ giữa văn hoá dân tộc và tôn giáo ngoại
sinh, Tạp chí Nghiên cứu tôn giáo, Số 1.
82. Nguyễn Quốc Tuấn (2006), “Tư tưởng “lục hòa” trong xã hội ngày nay”, Tạp chí
Nghiên cứu Tôn giáo, số 1.