Huyền thoại trong tiểu thuyết "Cái trống thiếc"
của Gunter Grass Nguyễn Thị Huyền Trang Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Luận văn Thạc sĩ ngành: Lý luận Văn học; Mã số: 60 22 32
Người hướng dẫn: PGS.TS. Phạm Thành Hưng
Năm bảo vệ: 2012 Abstract. Giới thiệu chung về huyền thoại và tiểu thuyết huyền thoại thế kỷ XX.
Phân tích các yếu tố huyền thoại trong tiểu thuyết “Cái trống thiếc” của Gunter
Grass trên phương diện: biểu tượng, motif, huyền thoại trong xây dựng nhân vật.
Nghiên cứu một số thi pháp huyền thoại hóa như: sự lặp lại, không gian, độc thoại
nội tâm và kỹ thuật dòng ý thức, những ẩn dụ và chất hài hước đen trong tác phẩm
“Cái trống thiếc” của nhà văn Gunter Grass.

Keywords. Lý luận văn học; Văn học Đức; Tiểu thuyết

Content
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
- Tìm hiểu về 1 tác phẩm được đánh giá là “điểm mốc phục sinh nền văn học Đức khỏi cơn
mụ mị thời hậu chiến”.
- Yếu tố huyền thoại là điểm đặc sắc nhất tạo nên sức hấp dẫn tuyệt vời cho một tác phẩm của
một truyền thống văn học vốn giàu chất duy lý.
Vì những lý do trên đây, chúng tôi quyết định lựa chon đề tài: Huyền thoại
trong tiểu thuyết Cái trống thiếc của Gunter Grass.

các biến động xã hội, vào các giá trị sống của con người. Cảm giác hoang mang, bất an, sợ
hãi trước thế giới một lần nữa lại trở thành cảm hứng chủ đạo trong văn chương.

CHƢƠNG 2: YẾU TỐ HUYỀN THOẠI TRONG TIỂU THUYẾT CÁI TRỐNG
THIẾC CỦA GUNTER GRASS
2.1 Các biểu tƣợng
2.1.1 Cái trống thiếc
Cái trống là một biểu tượng xuất hiện nhiều trong văn hóa cổ, thường gắn với các
nghi lễ ma thuật. Mượn sức mạnh biểu nghĩa từ văn hóa cổ, Grass đã gắn cái trống thiếc của
ông với các ý nghĩa: biểu tượng dẫn dắt con người về sự hồn nhiên vốn có, biểu tượng của sự
dẫn dắt, kết nối con người với quá khứ.
2.1.2 Tiếng thét
Trong huyền thoại của các dân tộc, tiếng thét hủy diệt là một đặc trưng của thần
thánh. Trong huyền thoại cổ, tiếng thét còn có giá trị như một hành động phản kháng (pháp
luật cổ Ailen công nhận tiếng thét là một phương tiện phản kháng hợp pháp), bởi nó biểu hiện
nội lực của con người cùng với những bất mãn ẩn chứa trong tâm hồn họ. Cũng do đó mà
người ta coi tiếng thét như một sự giải thoát, giải tỏa những bức bối, uẩn khúc, khi mà không
thể làm gì hơn. Oskar, với tiếng thét có khả năng phá hủy thủy tinh đã thể hiện một thái độ
buồn chán và phản kháng trước một xã hội đang biến đổi nhanh đến mức không thể hiểu nổi.
2.2 Các motif
2.2.1 Sự ra đời thần kỳ
Sự ra đời của nhân vật Oskar Matzerath mang những nét thần kỳ gợi nhớ đến sự ra
đời của các vị thần, á thần hay các nhân vật anh hùng trong huyền thoại với sự xuất hiện của
các biểu tượng nguồn sáng, quả trứng, bướm đêm, các vì sao và trí tuệ như một người trưởng
thành ngay từ khi ra đời.
2.2.2 Loạn luân
Trong hầu hết các huyền thoại cổ của các dân tộc trên thế giới, sự ra đời của loài
người đều là kết quả của những cuộc loạn luân. Sự loạn luân thể hiện những đặc điểm của
thời kỳ bầy người nguyên thủy khi con người sống bầy đàn chưa thoát khỏi sự dã man hoặc
trong xã hội có giai cấp nhưng sự kế thừa vị trí thống trị yêu cầu bảo toàn sự trong sạch của

những liên tưởng, so sánh mình với các nhân vật trong huyền thoại Hy Lạp, trong Kinh
Thánh hoặc trong các tác phẩm của Shakespear, Goethe. Trong cuộc đời của Oskar cũng xảy
ra các sự kiện mang bóng dáng của các nghi lễ cổ xưa như nghi lễ thụ pháp, nghi lễ trưởng
thành. Nhân vật Oskar cũng được xây dựng với các chất liệu dân gian lấy nguyên mẫu từ
người dị dạng trong các truyện cổ.
2.3.2 Các nhân vật khác
Grass không chỉ đem các chất liệu huyền thoại xây bện nên nhân vật chính Oskar mà
với các nhân vật phụ khác ông cũng cố ý điểm xuyết những đặc điểm của huyền thoại: Agnes
ra đời dưới các chòm sao và có “cặp mắt bò cái” gợi nhớ đến nữ thần Hera trong thần thoại
Hy Lạp, ông thầy Bebra của người dẫn dắt, người chỉ đường trong các huyền thoại về anh
hùng. Đi cùng Bebra – nàng mộng du Roswitha Raguna với đôi mắt màu Địa Trung Hải có
khả năng đoán ý nghĩ của người khác nhưng không thể đoán được ý nghĩ của Oskar và không
thể tiên dự được cái chết của mình cũng là một nhân vật có sự hư cấu huyền thoại.

Chƣơng 3: THI PHÁP HUYỀN THOẠI HÓA TRONG TIỂU THUYẾT
CÁI TRỐNG THIẾC CỦA GUNTER GRASS
3.1 T
hi pháp về sự lặp lại
Quan niệm về tính chu kỳ, tuần hoàn của thế giới trong cảm quan cổ đại đã hình thành
một trong những thủ pháp quan trọng nhất của thi pháp huyền thoại hóa, thủ pháp vẫn
thường được tiếp nhận như là sự tự phát quay trở về với các chu kỳ của huyền thoại cổ đại –
thi pháp về sự lặp lại (Meletinsky).
Thi pháp lặp lại trong tiểu thuyết huyền thoại hiện đại thể hiện ở sự lặp lại nhiều lần
các nhân vật bằng các hình tượng rút ra từ những huyền thoại khác nhau, từ các nguồn lịch sử
và văn học. Sự lặp lại của các motif, sự song chiếu với các nhân vật có trong huyền thoại cổ
hay sự trỗi dậy của các tâm lý nguyên thủy trong tiểu thuyết Cái trống thiếc là những biểu
hiện hiển nhiên của thi pháp lặp lại này. Ngoài ra, thi pháp về sự lặp lại còn thể hiện ở sự lặp
lại giữa các nhân vật trong cùng một tác phẩm hay kết cấu vòng trong mang dáng dấp của các
truyện kể dân gian.
3.2 Không gian

thức tiếp nhận truyền thống này của huyền thoại cổ, xây dựng tác phẩm của mình thành thế
giới của những ẩn dụ. Mặt khác, chính những hình tượng của huyền thoại cổ lại là phương
tiện lý tưởng để ẩn dụ cho tư tưởng của nhà văn. Người ta tìm thấy trong tác phẩm của Grass
ngồn ngộn những ẩn dụ, từ các biểu tượng đến các nhân vật và sự kiện đều đầy ắp năng
lượng biểu nghĩa. Trong đó, có những hình ảnh "cao áp" với dung lượng kịch tính và tượng
trưng cực đại, chẳng hạn như bốn tầng váy của bà ngoại Anna hay đám lươn lúc nhúc trong
đầu một con ngụa chết.
Tính chất ẩn dụ biểu tượng cũng đậm đặc trong các tác phẩm của Kafka . Và từ những
tác phẩm của ông người ta còn thấy toát lên trong các ẩn dụ, biểu tượng đó một chất Humour
đen (chất hài đen) – một cái cười giễu cợt chua chát và cay đắng. Cái trống thiếc của Grass
cũng có chất hài ấy. Sự báng bổ, giễu cợt của Grass đối với những trạng thái lĩnh vực của đời
sống được Ủy ban Nobel khẳng định: “Những ngụ ngôn đen giỡn cợt của ông thể hiện gương
mặt lãng quên của lịch sử”.
Tóm lại, các thi pháp của Chủ nghĩa Huyền thoại như: thi pháp về sự lặp lại, nghệ
thuật xây dừng không gian, kỹ thuật dòng ý thức, nghệ thuật ẩn dụ và hài hước từng được
các nhà văn Kafka, Joyce, Marquez sử dụng, một lần nữa lại trở thành phương tiện tuyệt
vời để làm nổi bật tính chất huyền thoại trong tác phẩm của Grass. Ẩn sau một thủ pháp bao
giờ cũng là một tư tưởng. Những kỹ thuật tiểu thuyết đa dạng của Grass đã thể hiện một cách
ám ảnh, sâu sắc nhưng cũng đầy thú vị những điều nhà văn muốn nói. References

1. Lại Nguyên Ân, 150 thuật ngữ văn học, NXB Đại học Quốc gia, H, 2003.
2. M. Bakhtin, Lý luận và thi pháp tiểu thuyết, Phạm Vĩnh Cư dịch, NXB Hội nhà văn,
H, 2003.
3. Camus, Người xa lạ (Người dưng), Dương Tường dịch, NXB Văn học, H, 1995.
4. Lê Nguyên Cẩn, Cái kỳ ảo trong tác phẩm Balzac, NXB Giáo Dục, H, 1999.
5. Vũ Minh Chi, Nhân học văn hóa – Con người với thiên nhiên, xã hội và thế giới siêu
nhiên, NXB Chính trị Quốc gia, H, 2004

24. Phương Lựu, Lý luận phê bình văn học phương Tây thế kỷ XX, NXB Văn học,
H, 2004.
25. E.M. Meletinsky, Thi pháp của huyền thoại, Trần Nho Thìn, Song Mộc dịch,
NXB Đại học Quốc Gia, H, 2004.
26. Hoàng Trinh, Phương Tây – văn học và con người, NXB Khoa học xã hội, H,
1969.
27. Phùng Văn Tửu, Tiểu thuyết Pháp hiện đại, những tìm tòi đổi mới, NXB
Khoa học xã hội, H, 2002.
28. Nhiều tác giả, Từ điển các biểu tượng văn hóa thế giới, NXB Văn hóa thông
tin, H, 1998.
29. Nhiều tác giả, Văn học phương Tây, NXB Giáo Dục, H, 1999.
30. http://www.encyclopedia.com/
31. http://www.vietnamnet.vn
32. http://evan.com.vn
33. http://newyorker.com