Chủ đề 2
PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH LAI HÓA CỦA NGUYÊN TỬ TRUNG
TÂM TRONG HỢP CHẤT CỘNG HÓA TRỊ
I )Khái niệm:
Nguyên tử trung tâm trong 1 hợp chất hóa học là nguyên tử của
nguyên tố mà liên kết với nhiều nguyên tử nguyên tố khác nhất hay là
nguyên tử của nguyên tố có trị tuyệt đối của số OXH là lớn nhất trong phân
tử hợp chất đó.
II) Các bước xác định trạng thái lai hóa của nguyên tử trung tâm và dạng
cấu trúc hình học của phân tử
B1 )
Viết cấu hình electron của nguyên tử trung tâm. Mục đính là để xác
định số đôi e chưa tham gia liên kết nên chúng ta chỉ quan tâm đến lớp e
ngoài cùng.
B2)
Viết công thức cấu tạo của phân tử hợp chất đó.
B3)
Viết công thức hợp chất đó dưới dạng AX
n
E
m
. Trong đó A, X, E, n, m
lần lượt là nguyên tử trung tâm, liên kết δ, đôi electron, số liên kết δ, số đôi e
chưa tham gia liên kết. (có thể không nhất thiết phải viết công thức dạng này
mà chỉ cần xác đinh được số liên kết δ và số đôi e chưa tham gia liên kết là
được.
B4)
Tính tổng của số liên kết δ và đôi e chưa tham gia liên kết: n + m. Rồi
xác đinh trạng thái lai hóa của nguyên tử trung tâm theo quy tắc sau:
- n +m = 2 thì nguyên tử trung tâm lai hóa kiểu sp. Hai obital lai hóa
hướng về hai phía của một đừơng thẳng. Cấu trúc hình học của phân

hoặc sp
3
d
2
(lai hóa ngoài)
n m Hình dạng phân tử
6 0 Bát diện đều
5 1 Chóp vuông
Chúng ta lần lượt xét các ví dụ sau:
VD1: Xác dinh trạng thái lai hóa của nguyên tử trung tâm và dạng hình
học của phân tử H
2
SO
4
:
Bước 1: Nguyên tử trung tâm của H
2
SO
4
là S vì trong phân tử H
2
SO
4
thì
S có số OXH cao nhất. Cấu hình e của S là:
1s
2
2s
2
2p

3
và do m = 0
nên phân tử H
2
SO
4
có dạng hình học là tứ diện đều. Nguyên tử S ở tâm
của tứ diện đó và 4 nguyên tử O ở 4 đỉnh của tứ diện.
Lưu ý: Chỉ tính số liên kết δ, không tính đến số liên kết п
VD2: Xác định trạng thái lai hóa của nguyên tử trung tâm và dạng hình
học của phân tử HNO
3
Bước 1: Nguyên tử trung tâm của HNO
3
là N vì trong phân tử HNO
3
thì
N có số OXH cao nhất. Cấu hình e của Nlà:
1s
2
2s
2
2p
6
3s
2
3p
3

Bước 2: Công thức cấu tạo của HNO

O thì O có
số OXH cao nhất. Cấu hình e của O là:
1s
2
2s
2
2p
6
3s
2
3p
4

Bước 2: Công thức cấu tạo của H
2
O:
↑ ↑ ↑
↑↓
↑↓ ↑ ↑
↑↓
O
H – O – N
O

Bước 3: Công thức dạng AX
n
E
m
là: OX
2