THUYẾT ÂM DƯƠNG
1 .ĐỊNH NGHĨA

- Học thuyết âm dương là nền tảng tư duy
nhận thấy sự vật ln ln có mâu thuẫn,
nhưng thống nhất với nhau, không
ngừng vận động, biến hóa để phát sinh,
phát triển và tiêu vong gọi là học thuyết
âm dương.
- Từ lý luận đến thực hành, trong chẩn
đoán bệnh cũng như chữa bệnh, bào chế
thuốc và dùng thuốc tất cả đều dựa vào
học thuyết âm dương.
2/08

1


2- NỘI DUNG CỦA HỌC THUYẾT A – D
Âm dương là tên gọi đặt cho 2 yếu tố
cơ bản của một sự vật, 2 cực của một
quá trình vận động và 2 nhóm hiện
tượng có mối liên hệ biện chứng với
nhau
- Tính cơ bản của âm: ở phía dưới, ở
bên trong, n tĩnh có xu hướng tích tụ
- Tính cơ bản của dương: ở bên trên, ở
bên ngoài, hoạt động có xu hướng
phân tán



(mutual transforming):
+ Tiêu là sự mất đi, trưởng là sự sinh trưởng
phát triển
+ Nói lên sự vận động khơng ngừng, chuyển
hóa lẫn nhau của hai mặt âm dương
+ Tính giai đoạn: Là sự vận động của mỗi
mặt đến mức nào đó mới chuyển hóa cho
nhau được Dương cực sinh âm, âm cực
sinh dương, hàn cực sinh nhiệt, nhiệt cực
sinh hàn”
- VD:Khí hậu 4 mùa Xuân hạ, thu đông, âm
tiêu dương trưởng, dương tiêu âm trưởng.
2/08

5


Ví dụ:
- Sốt cao (dương) ảnh hưởng đến phần
âm, làm mất nước, mất chất điện giải;
(phần âm) mất nước, mất chất điện giải
ảnh hưởng đến dương gây trụy mạch
thoát dương, choáng.
- Hưng phấn quá rồi sẽ bị ức chế; ức
chế quá sẽ xuất hiện hưng phấn
2/08

6




nướ tối...
c

mặt lửa
trăng

sáng
...

4.2. Trong cơ thể con người  
 

Âm

nữ

Tạng Kinh
âm

Dương Nam Phủ

tạng
hàn

sợ
lạnh

huyết mạch
nhâm.

Thu

Dương
Xn

Đơng

Hạ


5.MỘT SỐ TÍNH CHẤT
5.1.Sự tương đối và tuyệt đối của hai mặt A-D
- Sự đối lập giữa 2 mặt âm dương là tuyệt
đối, nhưng trong điều kiện cụ thể nào đó nó
có tính tương đối.
Ví dụ: hàn thuộc âm đối lập với nhiệt thuộc
dương, nhưng lương (là mát) thuộc âm đối
lập với ôn (là ấm) thuộc dương. Trên lâm
sàng tuy sốt (là nhiệt) thuộc dương, nếu sốt
cao thuộc lý dùng thuốc hàn, sốt ít thuộc
biểu dùng thuốc mát (lương).


5.2. Trong âm có dương và trong dương có
âm:
Do âm dương cùng nương tựa với nhau cùng
tồn
tại,có khi xen kẽ vào nhau trong sự phát triển.
Ví dụ:


nhau để cùng tồn tại và phát triển.
- Hai màu khác nhau: một đại diện cho âm, một đại diện
cho dương.
- Hai vịng trịn nhỏ có màu khác màu ở phần mình ý nói
trong âm có dương, trong dương có âm và là thiếu âm, 13
2/08


6- VẬN DỤNG VÀO Y DƯỢC HỌC CT

6.1- Cấu tạo cơ thể
Âm
Ngũ tang: Tâm, can, tỳ,
phế, thận

Dương
Lục phủ: Đởm, vị, tiểu
trường, bàng quang, tam
tiêu, đại tràng,

Vật chất dinh dưỡng,
huyết, tinh tân dịch

Cơ năng hoạt động, khí

Bụng, trong, phía dưới
Đường kinh ở trước
bụng, phía trong cánh
tay, chân


Thay đổi
Thắng
Thắng
Hư
Thắng
Thắng
Hư

Cơ thể khỏe mạnh
Có thể mắc bệnh
Dương bệnh
Nội hàn
Nội nhiệt
Âm bệnh
Ngoại nhiệt
Ngoại hàn, lão suy,
hưng phấn TK giảm

2/08

15


a)Q trình sinh bệnh
- Mỗi hiện tượng đều có 2 mặt : 1 dương
(hưng phấn) và 1 âm (ức chế). Nếu 1 trong 2
tác động trên mạnh hoặc suy kém khác
thường làm cho mất trạng thái quân bình
âm dương, sẽ dẫn tới tình trạng bệnh lý gọi
là thiên suy hoặc thiên thắng.



Âm dương lưỡng hư là trường hợp suy
giảm cả phần âm lẫn phần dương chỉ gặp ở
người có tuổi, cao tuổi với biểu hiện cả âm
hư lẫn dương hư, thuốc dùng cả 2 loại bổ
âm và bổ dương.


b) Hư chứng, thực chứng
  Bệnh tật (sự rối loạn âm dương) phát sinh ra do
nhiều nguyên nhân: dương thực, âm thực (hưng
phấn) hoặc dương hư, âm hư (ức chế).
Thí dụ: triệu chứng SỐT
Sốt có thể do 2 nguyên nhân: do Dương hỏa
vượng (hưng phấn) hoặc do âm hỏa suy không
ức chế được dương hỏa, cả 2 trường hợp trên
đều gây nên sốt.
Nếu do dương hỏa vượng thì chứng sốt đó là
Thực chứng.
Nếu do âm hỏa suy thì chứng sốt đó là Hư
chứng.


c) Âm dương thực giả
- Dương cực tựa âm : Do nhiệt độc tới chỗ cùng
cực, phục vào trong cơ thể gây ra người lạnh, hôn
mê giống như âm chứng, chỉ khác ở chỗ là trong
lạnh nhưng khơng thích đắp ấm, thần khí tuy hơn
mê nhưng sắc mặt vẫn tươi.Khi trị liệu, phải dùng


Lạnh

Tạng phủ nhiệt, hưng
phấn tăng

Tạng phủ hàn, hưng phấn
giảm

Da nóng đỏ,thích ăn uống Da xanh ,thích ăn uống đồ
đồ mát, đại tiểu tiện táo,
nógn, đại tiểu tiện lỏng,
miệng, lưỡi ..v..v
miệng, lưỡi ..v..v
Trong âm có dương
2/08

Trong dương có âm

Âm dương lẫn lộn

23


6.4- Chữa bệnh
Vị thuốc
Âm
Âm dược
Vị: Chua, đắng, mặn
Tính: Hàn, lương