1
Nghệ thuật truyện ngắn
Gabriel Garcia Marquez

Lê Thị Thanh Thủy

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Khoa Văn học
Chuyên ngành: Văn học nước ngoài; Mã số: 60.22.30
Người hướng dẫn: PGS.TS Đào Duy Hiệp
Năm bảo vệ: 2011

Abstract. Nghiên cứu, khám phá những giá trị nghệ thuật đặc sắc của truyện ngắn
G.G.Marquez ở ba nội dung: thế giới nhân vật đa sắc màu, không – thời gian huyền
thoại và tự sự nhiều điểm nhìn và nghệ thuật kể chuyện dân gian. Qua đó, rút ra
những bài học bổ ích từ một khuynh hướng văn học thịnh hành thời kỳ hậu hiện đại
với nhiều cách tân mới mẻ, táo bạo; bổ sung thêm một tiếng nói vào các nghiên cứu
trước đó về một tài năng bậc thầy của văn chương Mỹ Latin nói riêng và văn chương
thế giới nói chung.

Keywords. Marquez, Gabriel Garcia; Nghiên cứu văn học; Truyện ngắn; Văn học
Mỹ Latinh

Content.

MỞ ĐẦU

1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:



Ngay từ đầu, tên tuổi của Marquez đã gắn liền với dòng văn học hiện thực huyền
ảo. Các sáng tác của ông khá đa dạng, trong đó, bộ phận tiểu thuyết được nhiều
người đánh giá là xuất sắc nhất trong sự nghiệp văn chương của Marquez. Trái lại,
thể loại truyện ngắn chưa được quan tâm nhiều.

Bài “Sơ lược về sự hình thành và phát triển của nền văn học Mỹ Latin” của
Đoàn Đình Ca (Tạp chí văn học số 4, 1967) được xem là một trong những bài đầu
tiên giới thiệu về nền văn học khu vực Mỹ Latin tuy rằng cái tên Marquez vẫn còn rất
mới lạ.

Vấn đề tìm hiểu, nghiên cứu về G. G. Marquez và chủ nghĩa hiện thực huyền ảo
được tác giả Lê Huy Bắc đề cập đến trong một loạt các bài viết “G. G. Marquez và
những người thầy của ông” (Tạp chí châu Mỹ ngày nay, số 10, 2005); “Nghệ thuật
Phran Dơ Káp Ka” (2006); “Chủ nghĩa hiện thực huyền ảo và G. G. Marquez:
Chuyên luận”. Trên cơ sở khái quát thi pháp nghệ thuật trong các sáng tác của Kafa,
người viết đã đi đến đối chiếu điểm giống và khác giữa bút pháp huyền ảo hậu hiện
đại Marquez và huyền ảo hiện đại Kafka.

2.3 Những năm gần đây, tình hình nghiên cứu về truyện ngắn Marquez thu được
nhiều sự chú ý. Đầu tiên có thể kể đến bài phê bình của dịch giả Nguyễn Trung Đức
“Chủ nghĩa hiện thực huyền ảo của G. G. Marquez qua Chuyện buồn không thể
tin được của Ê-rênh-đi-ra ngây thơ và người bà bất lương” (Tạp chí văn học số 2,
1981).

Bùi Linh Huệ trong luận văn “Tính Baroque trong nghệ thuật xây dựng thế giới
kỳ ảo trong truyện ngắn Marquez” chủ yếu tiếp cận truyện ngắn Marquez trong tính
baroque độc đáo. Phạm Thị Như Hoa cũng đóng góp tiếng nói của mình qua nghiên
cứu “Nhân vật huyền ảo trong truyện ngắn Gabriel Garcia Marquez” lại tập trung
vào thế giới nhân vật huyền ảo và mối quan hệ giữa nhân vật với môi trường sống

xuất bản Văn học, 2001.
- Những người hành hương kỳ lạ, (tập truyện), Nhà xuất bản Văn học, 2006.

4. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

Để thực hiện đề tài này, chúng tôi sử dụng các phương pháp hỗ trợ nghiên cứu sau:
- Phương pháp khảo sát văn bản
- Phương pháp phân tích - tổng hợp
- Phương pháp so sánh
- Phương pháp hệ thống
- Phương pháp loại hình

5. BỐ CỤC CỦA LUẬN VĂN:

Ngoài phần Mở đầu và phần Kết luận, phần Nội dung của luận văn bao gồm 3
chương:
- Chương 1: Thế giới nhân vật đa sắc màu
- Chương 2: Không gian - thời gian
- Chương 3: Tự sự nhiều điểm nhìn và nghệ thuật kể chuyện

Phần cuối luận văn là Danh mục tài liệu tham khảo.

4
6. ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN:

Đây là những nhân vật xuất hiện phổ biến trong các câu chuyện thần thoại, cổ tích
xưa. Đi vào trang viết của Marquez, những nhân vật thần thánh này đã bị “bình
thường hóa”. Họ bị “ném” vào cuộc sống thường nhật hằng ngày, phải đối mặt với
quy luật của đời sống trần thế. Có thể dẫn ra: Nabo, người da đen khiến các thiên
thần phải đợi; Cụ già với đôi cánh khổng lồ; Thánh Bà.

Xây dựng những nhân vật này, Marquez không có ý định viết tiếp những thiên cổ
tích đẹp về con người. Trái lại, nhà văn đặt hệ thống các nhân vật này trong mối quan
hệ thiên thần – con người với hàm ý: con người và sức mạnh bền bỉ của con người là
hiện thân trực tiếp nhất của những vị thánh giữa đời thường; thế giới thần thánh
chẳng qua cũng chỉ là phản quang của thế giới con người phức tạp, nhiều sắc thái.

5
1.1.2 Nhân vật ma:

Trong số 36 truyện ngắn được tuyển chọn của Marquez đã có tới 6 truyện nói đến
nhân vật ma: Ai đó làm rối những bông hồng, Biển của thời đã mất, Quà Tết,
Những bóng ma tháng tám, Chuyến đi cuối cùng của con tàu ma, Thánh Bà.

Đặt trong tương quan tồn tại đồng thời, song song giữa đời sống con người và thế
giới các hồn ma, nhà văn thỏa sức cho trí tưởng tượng của mình bay bổng, “thâm
nhập” vào vùng tâm linh khó đoán định nhất. Những nhân vật ma hiện diện với
những xúc cảm tinh nhạy, những biến động tinh vi, những suy tư trăn trở… đa dạng
và phong phú hệt như thế giới con người. Điểm nối giữa hai thế giới ấy là nỗi cô đơn.

chung quanh hoặc rơi vào cảnh bị cô lập, tự giam mình trong một khoảng không gian
bó hẹp. Có thể bắt gặp dạng thức nhân vật này ở các truyện: Gió bấc, Mười bảy
người Anh bị đầu độc, Ở làng này không có kẻ trộm, Giấc ngủ trưa ngày thứ ba,
Bà góa Môngtiên, Thần chết thường ẩn sau ái tình, Máy bay của người đẹp
ngủ…
6

Chƣơng 2. KHÔNG GIAN – THỜI GIAN 2.1 Không gian:

Marquez không chỉ tạo ra một thế giới nhân vật đa sắc màu mà còn xây dựng nên
một không gian nghệ thuật hư cấu đặc thù. Trên cái “nền” ấy, nhân vật cùng lúc sống
với hai chiều kích ngoại giới và nội cảm.

2.1.1 Không gian mang dấu ấn Kinh Thánh:

Không khó để nhận ra sự có mặt của những hiện tượng tự nhiên kỳ bí (nắng, mưa,
gió, bão…) trong các sáng tác truyện ngắn của Marquez. Cơn gió bấc cổ xưa như một
chuyến viếng thăm nguy hiểm, chết người nhưng lại vô cùng thích thú; trận mưa
tuyết lớn nhất trong năm trên đường phố Paris… Đó là những hiện tượng mang dấu
ấn Ngày Khải Huyền (Kinh Thánh) như những dự cảm u ám về một thế giới hủy diệt
đang cần phục sinh.

2.1.2 Không gian Macondo:



Marquez không có ý định mượn không gian mộng ảo để nhân vật thoát ly đời sống
mà qua đó, nhà văn muốn gửi triết lý nhân sinh tích cực về con người và cuộc đời.

2.2 Thời gian:
2.2.1 Tính không xác định của thời gian:
Trong nhiều truyện ngắn, nhân vật của Marquez thường mất đi ý niệm về thời gian
vật lý “Y không biết mình đang sống ở thời gian nào”, “y đã nằm cả buổi chiều mà
cảm thấy mình lớn lên không thời gian”. Đó là khoảng thời gian không biến đổi, nhân
vật không còn ý thức đo đếm thời gian “năm tháng của ông không được tính theo
ngày, theo tháng mà theo con số những lần gió bấc thổi về”. Với họ, cuộc sống cứ
trôi đi theo dòng chảy đơn điệu, tẻ nhạt. (Nabo – người da đen khiến các thiên thần
phải đợi, Nữ thần Eva ở ngay trong con mèo của nàng, Độc thoại của Isabel ngắm
mưa ở làng Macondo).

Một mặt, nhân vật không còn ý thức về thời gian, lãng quên thời gian hoặc không
thể kiểm soát được thời gian. Dường như nhân vật bị nhầm lẫn và lạc lối trong thời
gian.

2.2.2 Thời gian tâm lý:

Trong số 36 truyện, có thể thấy dấu ấn thời gian in đậm rõ nét ngay từ nhan đề các
truyện ngắn: “Biển của thời đã mất, Giấc ngủ trưa ngày thứ ba, Một trong những
ngày này, Một ngày sau thứ bảy, Người đàn bà đến vào lúc sáu giờ chiều, Buổi
chiều kỳ diệu của Bantaxa, Mùa hẹ hạnh phúc của bà Phorbơt). Nhan đề không
nhằm gợi lên tính chất cụ thể, chi tiết của thời gian mà đó chính là thời khắc ghi nhận
hồi tưởng của nhân vật. Khắc họa thời gian tâm lý là hành trình đi vào khám phá chiều sâu thế giới nội tâm


3.1 Giọng điệu thản nhiên với điểm nhìn bên trong:

Nhằm tăng cường tính chân thực cho những câu chuyện ít nhiều có tính chất kỳ ảo,
huyễn hoặc, Marquez đã để cho nhân vật đóng vai trò người kể chuyện ngôi thứ nhất
(người dẫn chuyện xưng “tôi”) hoặc sắm vai người kể chuyện ngôi thứ ba (thực chất
vẫn là ngôi thứ nhất): Nabo – người da đen khiến các thiên thần phải đợi, Nữ thần
Eva ở ngay trong con mèo của nàng, Ai đó làm rối những bông hồng, Đôi mắt chó
xanh, Lần thứ ba an phận, Tôi được thuê để nằm mộng, Tôi đến chỉ để gọi điện
thoại…

Thông qua đó, khoảng cách giữa người đọc với nhân vật kỳ ảo được rút ngắn, thậm
chí có những trường hợp bị thủ tiêu. Cũng từ đây, cốt truyện bị thủ tiêu và ngôn ngữ
nội tâm trở thành phương tiện duy nhất khắc họa nội tâm của nhân vật kỳ ảo.

3.2 Giọng điệu thản nhiên với điểm nhìn bên ngoài:

Dù đối tượng miêu tả là cái kỳ ảo hay hiện thực, giọng điệu kể chuyện vẫn không
hề thay đổi. Phần lớn trong các sáng tác truyện ngắn của Marquez, thái độ cũng như
phản ứng của nhân vật trước các sự việc, hiện tượng siêu nhiên, kỳ ảo hầu như bị
lược bỏ. Có khi, nhà văn đa dạng hóa các điểm nhìn bên ngoài để tăng tính chất
khách quan của câu chuyện (Cụ già với đôi cánh khổng lồ). KẾT LUẬN Với lối viết truyện kỳ ảo đậm chất trí tuệ, văn học kỳ ảo tới giai đoạn Marquez đem
lại những giá trị, sức hấp dẫn và cách tiếp nhận hết sức mới mẻ. Nhà văn đã xây dựng
nên một thế giới nghệ thuật đa sắc diện thông qua những hư cấu, tưởng tượng tuyệt

7. Lê Huy Bắc (2005), Tự sự nhiều điểm nhìn trong “Cụ già với đôi cánh khổng
lồ” của G. G. Marquez, Tạp chí châu Mỹ ngày nay, số 2.
8. Nguyễn Văn Đấu (2001), Các loại hình cơ bản của truyện ngắn hiện đại, Luận
án tốt nghiệp 2001 Trường ĐHSP Hà Nội.
9. Nguyễn Trung Đức (2007), G. G. Marquez – truyện ngắn tuyển chọn, Nhà xuất
bản Văn học, Hà Nội.
10. Nguyễn Trung Đức (2001), G. G. Marquez – 36 truyện ngắn đặc sắc, Nhà xuất
bản Văn học, Hà Nội.
11. Nguyễn Trung Đức (1984), Ngài đại tá chờ thư, Nhà xuất bản Văn học, Hà Nội.
12. Nguyễn Trung Đức (1995), Mười hai truyện phiêu dạt, Nhà xuất bản Quân đội
Nhân dân, Hà Nội. 10
13. Nguyễn Trung Đức (1999), Trăm năm cô đơn, Nhà xuất bản Văn học, Hà Nội.
14. Nguyễn Trung Đức (1981), Chủ nghĩa hiện thực huyền ảo của G. G. Marưuez
qua “Chuyện buồn không thể tin được của Ê-rênh-đi-ra ngây thơ và người bà bất
lương”, Tạp chí Văn học, số 2.
15. Pospelov G.N, Dẫn luận nghiên cứu văn học, Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội.
16. Lưu An Hải, Tôn Văn Hiến (2002), Giáo trình lý luận văn học, Nhà xuất bản
ĐHSP Hoa Trung - Vũ Hán.
17. Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi (2006), Từ điển thuật ngữ văn học,
Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội.
18. Nguyễn Thị Hảo (2010), Thời gian và không gian huyền thoại trong Trăm năm
cô đơn của Gabriel Garcia Marquez, Luận văn tốt nghiệp 2010 Trường ĐH KHXH
& NV, Hà Nội.
19. Hoàng Ngọc Hiến, Bàn về cách mở đầu của truyện cổ tích, hoalinhthoai.com,
10/2010.
20. Đào Duy Hiệp (1999), Những quan niệm nước ngoài về truyện ngắn và đọc
truyện ngắn hiện đại, Tạp chí Văn học nước ngoài, số 5.