Sao bng lnh giá – V Khc Ngc 0985052510




RÈN LUYN K NNG TÍNH
VAI TRÒ VÀ NHNG TN TI TRONG TRNG PH THÔNG

1. Ti sao li có bài vit này?
Mc dù đang ht sc bn rn vi công tác nghiên cu cng nh nhng công vic cá nhân,
nhng trong sut thi gian qua, k t khi 2 bài gii chi tit ca tôi cho đ thi H khi A môn
Hóa nm 2007 và 2008 đc đa lên mng, tôi đã thng xuyên “đc làm phin” bi rt nhiu
bn hc sinh cng nh giáo viên trên c nc.
Trong s rt nhiu đin thoi, tin nhn, email gi đn cho tôi, có mt ý kin mà đa s các
bn đu đt ra là “mc thi gian làm bài mà tôi đt ra trong đáp án da trên cn c nào”, “không
th tính nhm nhanh trong mt thi gian ngn nh th”, thm chí, đã có bn hc sinh không
tic li lng m tôi qua đin thoi, vì cho rng tôi đã “phô din” quá mc, rng ch có “thn
thánh” mi có th làm bài nhanh nh th, rng tôi “bc phét”, mt bn giáo viên khác thì cho
rng đáp án mà tôi đa ra đã gây ra s c ch tâm lý rt ln đi vi các bn đã không thi tt đt
thi va qua và to ra c sc ép cho các hc sinh chun b tham gia đt thi sp ti.
V ý kin ca bn giáo viên n, tôi hoàn toàn có th chia s, mc dù mc đích ca tôi là
đt ra mc tiêu cho các em phn đu, cng nh mt s đng viên đi vi các em rng đ thi
không h khó, cng không h dài, đ các em có thêm t tin bc vào k thi.
Có th xem li phân tích mà tôi đã dùng c trong 2 đáp án:
“
 gii nhanh đc mt bài toán mà rng hn là mt đ thi Hóa hc, đòi hi s kt hp nhun nhuyn và hiu
qu 4 yu t: kin thc, k nng, kinh nghim và phng pháp (chú ý là tôi xp phng pháp  hàng th yu, cui
cùng), mà mi mt yu t đu đòi hi mt quá trình rèn luyn tích cc và đúng hng (nên cn phi đc hng
dn). Nhng mc thi gian làm bài tôi đt ra trong đáp án là trong điu kin lý tng, vi mt hc sinh đã hi t đ c 4
yu t trên và trong điu kin nh vy thì mt đ thi H (dù tng đc đánh giá là khó) cng có th gii quyt đc
trong vòng 15-20 phút. Tt nhiên, tâm lý thc t  trong phòng thi s khác và không có nhiu hc sinh hi t đ c 4

t nhng phép tính đn gin nht!

I. t vn đ:
1. K nng là gì?
Hiu theo ngha đn gin, k nng là bit cách làm.
Khái nim K nng rt rng và bao hàm nhiu khía cnh, trong thc t chúng ta vn thng nghe đn
“k nng hc”, “k nng sng”, “k nng mm”, “k nng làm vic theo nhóm”, …
Có rt nhiu đnh ngha v k nng, tuy nhiên chúng ta có th tng hp đc đnh ngha đn gin v
k nng nh sau: K nng (Skill) là kh nng hoàn thành mt công vic mt cách thành tho, d dàng,
khéo léo – kh nng này có th hc đc, hoc phát trin đc thông qua đào to hoc t tri nghim.
2. Ti sao phi hc và rèn luyn k nng?
Ngi bình thng ai cng bit nói, nhng nhng ngi nói gii không nhiu; ai cng bit đc nhng
không phi ai cng đc nhanh, nm ht nhng điu quan trng S qua vài ví d nh vy ta có th thy làm
mt công vic và làm đc mt công vic là hai chuyn hoàn toàn khác nhau.
Não ta làm vic da trên 98% là thói quen (Routine). Rèn luyn k nng làm vic tc là rèn luyn cho
não thói quen làm vic tt. Khi ta hc cách làm mt công vic – dù nh hay ln – cng đu là ta đang dy
cho não chúng ta bit cách t duy, x lý vn đ. Quan trng hn, đó là dy cho não thói quen làm vic gì
cng yêu cu hiu qu. Thay vì cm đu vào làm vic thì ta tp làm nó mt cách nhanh nht, thu đc kt
qu cao nht. Mt ngi khi luôn tìm cách làm vic hiu qu nht s luôn thu đc kt qu tt nht, đó chính
là thói quen/k nng làm vic chuyên nghip.
3. Phân loi k nng
Có 3 nhóm k nng chính:
− Bit cách t duy
− Bit cách din đt
− Bit cách thao tác
C 3 nhóm k nng này đu cn phi đc quan tâm rèn luyn đúng mc trong quá trình hc. Trong
khóa hc này, vi mc tiêu hng ti là k thi trc nghim nên các k nng v t duy và tính toán (thuc
nhóm k nng thao tác) s đc tôi tp trung phát trin cho các em (nu thi t lun s phi phát trin c k
Sao bng lnh giá – V Khc Ngc 0985052510


III. Mt s kinh nghim và phng pháp rèn luyn k nng tính
K nng tính nhanh nh đã nói  trên, thuc nhóm “k nng thao tác” do đó nó đòi hi mt s thc
hành, rèn luyn thng xuyên đ đt đn hiu qu cao nht. Trong các k thi trc nghim vi các môn có đòi
hi tính toán nh môn Hóa thì vic nâng cao k nng tính đn mc tr thành mt phn x
có th giúp gim
bt đn 1/3 thi gian làm bài.
Trong Hóa hc có rt nhiu k nng tính cn phi rèn luyn, nhng có 2 nhóm giá tr d rèn luyn
nht, thng xuyên gp nht và d đt đc hiu qu cao nht là: tính khi lng mol (nguyên t, phân t,
ion, nhóm chc, ), và tính s mol.
Có nhiu phng pháp rèn luyn k nng tính nhanh, nhng vi kinh nghim ging dy ca cá nhân
mình, tôi xin chia s mt s phng pháp rèn luyn k nng tính nh sau
<bí mt>

4, i vi vic tính s mol khí da vào th tích trong các trng hp không phi điu kin tiêu chun,
ta da vào công thc: , tuy nhiên, vic áp dng công thc này phi vô cùng linh hot thì mi đt
hiu qu cao nht, mt trong nhng sai lm ca các em là ch bit thay s vào công thc mt cách máy móc.
PVnRT =
Công thc trên ch ra cho ta thy s mol khí t l thun vi áp sut và t l nghch vi nhit đ (vì đ
bài thng cho th tích và yêu cu tính s mol khí), vì khi lng hoc % khi lng thng là s l, nhng
s mol thì hu ht là s chn, nên đa s các bài tp không cho điu kin tiêu chun đu ri vào nhng trng
hp có th tính nhm đc (xem thêm phn bài tp v nhà)
Ví d: Tính s mol ca 8,96l khí (0,4 mol khí trong đktc, cái này có th nhm ra ngay nh luyn tp 
bc 3) trong các điu kin:
- 0
o
C; 2,5 atm:
moln 15,24,0
=
×=


=
×=(
)
KCKCKCKC
oooo
2732,16,54,2731,13,27,2735,15,136,2732273 ×=×=×=×=

^^ nu mà thay vào công thc nRT = PV thì chc là phát m, ví d: 8,96l khí  54,6
o
C; 2,4 atm s có
s mol là:
()
mol
RT
PV
n 8,0
6,54273
273
4,22
96,84,2
=
+
×
==Tôi xin nhc li:

nhiu vào vic s dng không đúng cách các công c h tr hc tp.
Thói quen tra bng tun hoàn khin các em không nh đc các giá tr M, p, v trí, đ âm
đin, dãy đin hóa, tính tan, ; thói quen tra t đin khin các em không th thuc đc t
mi, và thói quen dùng máy tính làm các em mt đi k nng tính.
Theo giai thoi lch s: trong mt đêm mt ng hi mi 7 tui, Leonhard Euler đã tính nhm trong óc
ly tha bc 6 ca 100 s đu tiên (^^ ai có óc tng tng th tính 47
6
chng hn) mà các kt qu ca nó
còn đc ông khai thác, s dng đn ht đi. Cng theo giai thoi, “vua toán hc” Carl Friedrich Gauss đã
tng đot mt gii th
ng v thiên vn nh tính toán đc rt chính xác qu đo ca thiên th Ceres sau
gn 3 tháng tính toán, mà trung bình mi ngày ông phi làm vic vi 50.000 con s - không sai mt phép
tính nào. Hoc mt câu chuyn khác ca Paul Dirac, khi còn nh, ông đã tham gia mt k thi HSG Toán ca
nc Anh đã tìm ra kt qu “mt ngi câu đc -2 con cá”, dù là kt qu sai, nhng chính nó đã to cm
hng giúp ông tìm ra position – phn ht ca electron. Tt nhiên, so sánh nào cng có s khp khing,
nh
ng có l mt trong nhng nguyên nhân khin cho thiên tài toán hc vi kh nng tính nhm siêu vit ca
các v ý có đc là nh thi đó cha có nhng chic máy tính hin đi nh bây gi.
Có mt nhà khoa hc đã tng tiên đoán: “S thông minh ca máy móc s git cht sc
sáng to ca con ngi”
, tht đáng bun, trong trng hp này, điu đó có v đúng. Tht ngu
ngc nu chúng ta có máy móc mà không dùng hoc không bit dùng, nhng s còn nguy him
và ngu ngc hn nu chúng ta hoàn toàn bt lc vi công vic khi không có nhng máy móc đó.
S thông minh ca máy móc phi ph thuc sc sáng to ca con ngi ch không phi ngc
li.
Các em rt sai lm khi ngh rng máy tính lúc nào cng đúng và tính bng máy tính an
toàn hn so vi tính nhm. Nên nh rng, máy tính ch đúng, khi ngi s dng nó thao tác
đúng, mà điu đó không phi bao gi cng làm đc (^^ mc dù nó đúng trong đa s trng
hp đy, hihi). Khi thao tác vi máy tính, càng thao tác vi nhiu con s, thc hin càng nhiu
phép tính liên hp, rm rà thì kt qu càng có kh nng sai lch.


tôi tin là vi nhng gì mà các em đã đc hc  trng ph thông thì ch cn chu khó luyn
tp đúng phng pháp, nhng phép tính đn gin chng có gì là khó cho các em nhm c:

- 17,92 lít là 0,8 mol khí  đktc, có gì là khó nhm ??? (17,92 : 22,4 là phép tính quá đn
gin đ nhm: 17:2 = 8 có d, 4*8 = 32 có đuôi là 2; càng d hn nu ai đó đã nh
8,96 lít là 0,4 mol)
- 12,6 gam H
2
O là 0,7 mol, có gì là khó nhm ??? (12,6 = 9 + 3,6 vi 9 là 0,5 mol và 3,6
là 0,2 mol)
- 17,6g CO
2
là 0,4 mol, có gì là khó nhm ??? ( 17:4 = 4, 4*4 = 16 có đuôi là 6)
- CO
2
có M = 44, chc ai cng bit, vy ti sao li không nh đc –COOH là 45 đ tính
cho nhanh C
2
H
5
COOH là 29 + 45 = 74??? (hoc tính là 60 + 14 = 74 vi 60 là M ca
CH
3
COOH – quá quen thuc và 14 là M ca –CH
2
- tính cho các đng đng liên tip)
- CaCO
3
có M = 100, chc ai cng bit, vy ti sao không nh đc CO

()(
25,041632642,01216332256
%1002,01216332256
%
3
42
××+++××+×+×
×
×
×
+
×
+
×
=
SOFe
m

thì s d tính sai hn rt nhiu nu là:
()
()
()()
25,096642,0396256
%1002,0396256
%
3
42
×++××+×
×
×


mà có các giá tr SO
4
2-
là 96 hay CuSO
4
là 160, cng chng có gì là khó đ nhm,
Fe
2
(SO
4
)
3
có M = 400, cng nh CaCO
3
có M = 100 là nhng con s chng khó đ nh, đ n
tng.
3. Tôi đã tính nhm trong đáp án đ thi H nh th nào?
Sao bng lnh giá – V Khc Ngc 0985052510



ây là mt trong nhng câu hi mà khá nhiu bn hi v cách tính nhm. Xin nhc li là
tôi đã ghi rt rõ ràng:
nOH
-
= 0,25 mol (nhm: (1+2*2)/2 = 2,5 0,25), cách nhm là gì: NaOH 0,1M – xem là
1, Ba(OH)
→
2

mang 1 đin tích âm, mà tng đin tích âm là
0,25 mol, th thì CO
3
2-

s có s mol là 0,25 – 0,2 = 0,05 mol và còn li 0,15 mol là ca HCO
3
-

(công vic này thay cho gii h phng trình)
Xin hi, có khó nhm không  ??? Tuy din đt ra ngôn ng vit thì dài nh vy, nhng
khi làm bài, nu đã quen và có k nng tính tt, thì tôi tin là tt c ch din ra trong 3s.

Xin hi, trong s các con s  đây: 0,1 hay 0,6 hay 0,55 có con s nào là khó nhm ???
Ngay c phép tính: m = 0,55*108 cng chng có gì là khó nhm nu bit kt hp 2 quy tc
nhân nhm vi 5 và vi 11: 108*0,5 = 108:2 = 54, 108*0,55 = 54 + 5,4 = 59,4
Ch 5-8s là có tt c nhng con s này.
Nói tht, tôi ghi 15-20s là rt chân thc, đã bao gm c thi gian đc đ và phân tích.


Sao bng lnh giá – V Khc Ngc 0985052510



3,6 : 0,5 = 36*2 = 72

Có gì là khó nhm ???
Tôi ngh rng, vi nhng bài tp th này, hu ht các em s vit phng trình phn ng thì
mi có t l Na:Al = 1:1. Nhng nu đc toàn b đáp án, các em s thy tôi hu nh không h
vit phng trình phn ng mà tìm cách khai thác trit đ thông tin t nó – không tha, không


k nng là rt rng ch không ch bao gm k nng tính) cng đng thi là mt gi ý nho nh
v mt phng pháp rèn luyn k nng tính.
Chúng ta đào to nên nhng con ngi có k nng
và bit làm vic, ch không phi là nhng quyn sách vô tri, nhng con vt hay nhng cái máy
ch bit làm lp li công vic ca ngi khác.

 trên tôi đã nói: trong 4 yu t (kin thc, k nng, kinh nghim và phng pháp), tôi
xp phng pháp  hàng th yu nht. Chính tôi cng có mt lp hc “K nng, kinh nghim
và phng pháp gii nhanh bài thi trc nghim Hóa hc”, mà trong đó K nng tính đc đt
ngay vào bài đu tiên.
Là mt thy giáo, tôi s rt bun nu có em nào đó nói rng “ch có thy mi làm đc
nh th”, vì mt ngi thy chân chính, bao gi cng mong mi “ri các em cng s làm đc
nh th, thm chí là tt hn th”, cng vì th mà tôi mi b công sc ra truyn đt cho các em
nhng gì mình có thông qua các bài ging free trên mng.
Bài vit này, tuy có đa vào nhng ví d v Hóa hc, nhng tôi tin là nó có ích cho c các
giáo viên ca các môn hc khác, vì nhng k nng tính đa ra trong bài, là nhng k nng ti
thiu và cn thit cho tt c các môn hc (ít nht là  khi các môn hc t nhiên).
Chúng ta không nên có mt quan nim sai lm rng, nhng k nng tính mà tôi trình bày
trong bài vit này thuc v Toán hc
, rng tôi còn dy c Toán na nên mi bit đc nhng k
nng nh th. úng, tôi đã tng dy c Toán, Lý, Hóa, Sinh t thi sinh viên, trong đó Toán và
Hóa là hai môn tôi dy tt nht, nhng đng vì th mà kt lun rng nhng gì tôi đã vit  trên
là “toán”, tôi tin rng nhng em đã và đang hc cp 3 cng nh thi H đu bit rng nhng k
nng tính  trên, không có ai, không có thy cô luyn thi nào đa vào lp hc c, đy không
phi là vn đ trng tâm ca Toán cp 3.
Nhng k nng tính  trên ch là mt phn trong h thng các k nng phi rèn luyn cho
hc sinh mà môn hc nào cng cn, ngh nghip nào cng cn và công vic nào cng cn. Nó
to thành mt phn x t duy nhy bén giúp các em sáng to và thành công trong tt c các lnh
vc.

trin khai nhng kinh nghim mà “Chin thut chn ngu nhiên” ch là mt phn nh trong s đó!
Chúc các bn và các em ngày càng dy tt và hc tt !!!

**********************

Các bài ging ca Sao bng lnh giá – V Khc Ngc có th đc s dng, sao chép,
in n, phc v cho mc đích hc tp và ging dy, nhng cn phi đc chú thích rõ ràng v
tác gi.
Tôn trng s sáng to ca ngi khác cng là mt cách đ phát trin, nâng cao kh
nng sáng to ca bn thân mình ^^
Liên h tác gi:

V Khc Ngc – Phòng Hóa sinh Protein – Vin Công ngh Sinh hc
Vin Khoa hc và Công ngh Vit Nam
in thoi: 098.50.52.510
a ch lp hc: p107, K4, Tp th Bách Khoa, Hà Ni
(ph trách lp hc: 0942.792.710 – ch Hnh)