Phát triển tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam
trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế

Nguyễn Thị Quỳnh Anh

Trường Đại học Kinh tế
Luận văn ThS ngành: Kinh tế chính trị; Mã số: 60 31 01
Người hướng dẫn: TS. Vũ Thị Dậu
Năm bảo vệ: 2010

Abstract: Làm rõ cơ sở khoa học của sự hình thành và phát triển của TĐKTNN (Tập
đoàn kinh tế nhà nước) ở Việt Nam. Phân tích, đánh giá sự phát triển của các tập đoàn
kinh tế Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế. Luận chứng những phương hướng,
quan điểm, và đưa ra giải pháp cơ bản nhằm tiếp tục phát triển các TĐKTNN ở Việt Nam
trong giai đoạn 2011- 2015.

Keywords: Tập đoàn kinh tế nhà nước; Kinh tế quốc tế; Hội nhập kinh tế Content
MỞ ĐẦU
1.Tính cấp thiết của đề tài
Cuối thế kỷ XIX, tích tụ và tập trung sản xuất đã dẫn tới hình thành các tập đoàn kinh tế
(TĐKT) ở các nước tư bản phát triển. Quá trình tồn tại và phát triển của các TĐKT đã cho thấy
những ưu thế của mô hình tổ chức sản xuất kinh doanh này trong việc phát huy lợi ích kinh tế
quy mô lớn, đóng góp vào tăng trưởng và phát triển kinh tế của mỗi quốc gia. Khi toàn cầu hóa,
hội nhập kinh tế quốc tế trở thành xu hướng khách quan, thì rất nhiều nước chú trọng phát triển
TĐKT, Việt Nam cũng không phải là một ngoại lệ.
Trong điều kiện nền kinh tế chuyển đổi có bối cảnh đặc thù, phát triển kinh tế thị trường
định hướng xã hội nghĩa, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, DNNN có vai trò quan trọng
trong việc hội nhập kinh tế quốc tế, từ sau đại hội Đảng cộng sản Việt Nam lần thứ VII, Việt

luận và thực tiễn. Xuất phát từ lý do trên em chọn đề tài “ Phát triển tập đoàn kinh tế nhà nước
ở Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế” làm luận văn tốt nghiệp cao học của
mình nhằm góp phần vào kho tàng công trình nghiên cứu khoa học về TĐKTNN hiện nay.
2. Tình hình nghiên cứu
TĐKT đã được đề cập đến với tư cách là một mô hình doanh nghiệp lớn trong chương
trình học của khối quản trị kinh doanh.Tuy nhiên, không có sự đề cập rõ ràng để phân biệt
TĐKTNN và TĐKT tư nhân mà chỉ có TĐKT nói chung.
Ở ngoài nước, cũng không có công trình khoa học và bài báo nói trực tiếp về TĐKTNN,
mà chỉ nói chung về sự hình thành và phát triển các doanh nghiệp thuộc sở hữu nhà nước ở các
nước tư bản phát triển phương Tây những năm 1950 -1980. Song, bản thân TĐKTNN cũng chỉ
là loại hình DNNN quy mô lớn, do đó, cũng có thể hiểu được cơ sở hình thành và phát triển của
chúng trên cơ sở các doanh nghiệp thuộc sở hữu nhà nước. Các tác phẩm tiêu biểu như:
- Bài đăng tạp chí online: The Return of State – owned Enterprise. Should we afraid? Của
Aldo Musacchio, Francisco Flores – Macias(2009) đăng trên Havard International Review của
đại học Havard
- Pier Angelo Toninelli (2000) với cuốn sách The rise and Fall of State – Owned
Enterprise in the Western World do đại học Cambridge xuất bản
- Robert Millward, The Rise and Fall of State Enterprise in Western Europe 1945 -90,
Economics or Technology or Ideology?
- Robert Millward với cuốn sách Private and public enterprise in Europe, energy,
telecomunications and transpot 1830 -1990 do đại học Cambridge xuất bản.
Ngoài ra còn có tác phẩm Chủ nghĩa đế quốc giai đoạn tột cùng của chủ nghĩa tư bản
của V.I. Lênin nói về các mô hình tổ chức độc quyền.
Ở Việt Nam, TĐKT không phải là một vấn đề mới, đã có rất nhiều tác giả trong nước
nghiên cứu về vấn đề này. Tuy nhiên, có thể phân loại các công trình nghiên cứu về TĐKT đã có
theo ba nhóm:
Nhóm thứ nhất, chiếm đa số là các công trình tập trung làm rõ về mặt lý luận khái niệm,
đặc điểm, vai trò, vị trí của các TĐKT cũng như sự cần thiết phải xây dựng mô hình TĐKT ở
Việt Nam. Có thể kể ra đây một số công trình tiêu biểu như:
Công trình của GS.PTS Nguyễn Đình Phan (chủ biên), Thành lập và quản lý các Tập

quốc gia, Hà nội 2005, các luận văn thạc sĩ như luận văn của Nguyễn Thị Cẩm Vân “Chính sách
của chính phủ Hàn Quốc đối với sự hình thành và phát triển của các Chaebol và bài học kinh
nghiệm cho Việt Nam”, Nguyễn Thị Thu Thủy “Mô hình tập đoàn kinh tế nhà nước ở Trung
Quốc và bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam”(2006), “Nghiên cứu mô hình tập đoàn ở một số
nước Đông Á và bài học cho Việt Nam” Thạc sĩ Phan Minh Tuấn có bài “Tập đoàn kinh tế
Trung Quốc và kinh nghiệm đối với Việt Nam” đăng trên tạp chí Thông tin khu công nghiệp Việt
Nam, số 31(4/2003) Các công trình này đã nghiên cứu mô hình TĐKTNN của Trung Quốc và
các nước Đông Á khác như Nhật Bản, Đài Loan, Hồng Kông, Hàn Quốc để rút ra những bài học
kinh nghiệm vận dụng cho việc xây dựng và phát triển TĐKTNN ở Việt Nam.
Nhóm thứ ba gồm các công trình chỉ đề cập một mặt cụ thể của việc quản lý tập đoàn,
chủ yếu là quản lý tài chính. “Giải pháp toàn diện cơ chế quản lý tài chính trong tập đoàn kinh
tế ở Việt Nam hiện nay” là luận án tiến sĩ Kinh tế của Phạm Quang Trung, Hà nội 2000. Luận án
tiến sĩ kinh tế của Nguyễn Ngọc Sự “Các giải pháp tài chính trong việc huy động vốn cho đầu tư
phát triển Tổng công ty Dầu khí Việt Nam theo hướng tập đoàn kinh tế”, 2006; “Giải pháp đổi
mới cơ chế quản lý tài chính của Tổng công ty Hàng không Việt Nam theo mô hình tập đoàn kinh
tế” Luận án tiến sĩ kinh tế của Vũ Hà Cường, 2007. Kỷ yếu hội thảo “Tập đoàn kinh tế lý luận
và thực tiễn”, ngày 25/5/2009, tại Hà Nội, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Viện
Nghiên cứu quản lý kinh tế TW và Thời báo kinh tế Việt Nam phối hợp với công ty Thanh niên
Việt Nam tổ chức, 2009 và một số luận văn tốt nghiệp, bài báo trên các website.
Do thời điểm nghiên cứu, nên các công trình đã có chỉ xem xét TĐKT trên giác độ lý
luận và mặc nhiên xem TĐKT là TĐKTNN (vì chỉ có chủ trương thí điểm thành lập các TĐKT
từ các tổng công ty nhà nước). Nhưng đến nay, khi thực tế đã có 12 TĐKTNN được thí điểm
thành lập và TĐKT không chỉ còn là mô hình tổ chức kinh doanh riêng có của các DNNN trong
thành phần KTNN nữa mà còn có sự xuất hiện của các TĐKT tư nhân thì vấn đề TĐKTNN đã
thực sự có cơ sở để nghiên cứu sâu hơn. Và hiện chưa có công trình nào tiếp cận TĐKTNN với
tư cách là một thực thể đã tồn tại (không còn là một thực thể trong thời kỳ “ thai nghén”) và làm
rõ sự thích nghi sống còn và phát triển của thực thể đó trong môi trường hội nhập kinh tế quốc tế,
đặc biệt là WTO - môi trường mở ra nhiều thời cơ song cũng không ít thách thức khi Việt Nam
phải thực hiện đầy đủ các cam kết.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

nhằm tiếp tục phát triển TĐKTNN Việt Nam.
Trong quá trình thực hiện, đề tài có sử dụng các phương pháp nghiên cứu kinh tế như
phương pháp phân tích – tổng hợp, phương pháp thống kê, so sánh, phương pháp logic kết hợp
với lịch sử trong phân tích các nội dung của đề tài.
Luận văn sử dụng các công cụ phân tích kinh tế như: dãy số liệu, biểu đồ, đồ thị để minh
họa một số nội dung
6. Những đóng góp mới của luận văn
- Làm rõ hơn cơ sở lý luận và thực tiễn về xây dựng và phát triển các TĐKTNN
- Đánh giá tác động của hội nhập kinh tế quốc tế (đặc biệt là WTO) tới sự phát triển các
TĐKTNN Việt Nam (từ 2005 – 2010)
- Đề xuất những định hướng và giải pháp nhằm phát triển TĐKTNN khi Việt Nam thực
hiện đầy đủ các cam kết WTO.
- Kết quả nghiên cứu là 01 chuyên đề trong đề tài cấp ĐHQG mã số QK 08 02. Chủ
nhiệm đề tài: TS Vũ Thị Dậu
- Là tài liệu tham khảo cho giảng dạy và học tập trong ngành kinh tế.
7. Bố cục của luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn được kết cấu thành 3 chương:
Chương 1: Tập đoàn kinh tế nhà nước - Cơ sở lý luận và thực tiễn
Chương 2: Thực trạng phát triển tập đoàn kinh tế nhà nước Việt Nam trong bối cảnh hội
nhập kinh tế quốc tế
Chương 3: Định hướng và giải pháp tiếp tục phát triển tập đoàn kinh tế nhà nước Việt
Nam giai đoạn 2011- 2015

References
Tài liệu Tiếng Việt
1. Nguyễn Kim Anh (2008), “Một số vấn đề về các tập đoàn kinh tế ở Việt Nam và các
ngân hàng do tập đoàn kinh tế mới thành lập”, Tạp chí quản lý kinh tế số 19, Tr.54-60
2. Baoli Xu, Trung tâm Nghiên cứu Ủy ban quản lý và Giám sát tài sản Nhà nước của
Hội đồng nhà nước Trung Quốc và Minggao Shen, Trung tâm Nghiên cứu kinh tế Trung Quốc –
Trường đại học Bắc Kinh (2003), Báo cáo: Các Tập đoàn doanh nghiệp của Trung Quốc: Quá

14. Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, Phát triển nhanh và bền vững là quan điểm xuyên suốt
trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội của đất nước ta
15. Nguyễn Văn Đăng ( chủ biên) Tổng công ty nhà nước hướng tới hội nhập kinh tế quốc tế
- Nxb Giao thông năm 2005
16. Vũ Thị Xuân Hương, Phát triển dịch vụ tài chính trong tập đoàn bưu chính viễn thông
Việt Nam, LSTS kinh tế, 2008
17. Luật doanh nghiệp năm 2005
18. Luật đầu tư năm 2005
19. Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban chấp hành Trung ương ( khóa IX)
20. Nghị quyết Hội nghị lần thứ chín Ban chấp hành Trung ương ( khóa IX)
21. Nguyễn Đăng Nam ( 2003), Bình luận về báo cáo: “ Các tập đoàn doanh nghiệp của
Trung Quốc: Quá khứ, hiện tại và tương lai phát triển” của GS Baoli Xu và Minggao Shen, Hà Nội
22. Nguyễn Đình Nhơn (2006), Kinh nghiệm từ những tập đoàn hàng đầu thế giới, Nxb
Phương Đông.
23. Bùi Văn Huyền (2008), Xây dựng và phát triển tập đoàn kinh tế ở Việt nam, Nxb
Chính trị Quốc gia.
24. Quyết định số 06/2006/ QĐ- TTg về việc thành lập công ty mẹ - Tập đoàn bưu chính
viễn thông Việt Nam
25. Đinh Văn Sơn (2010), “Một số ý kiến về tái cấu trúc các tập đoàn kinh tế nhà nước ở
Việt Nam hiện nay”, Tạp chí khoa học thương mại số 35,Tr.8-15
26. Nguyễn Ngọc Sự, Các giải pháp tài chính trong việc huy động vốn cho đầu tư phát
triển Tổng công ty Dầu khí Việt Nam theo hướng tập đoàn kinh tế : LATS Kinh tế, 2006
27. Trần Ngọc Thơ ( 2005), “ Hội chứng tập đoàn kinh tế”, tạp chí phát triển kinh tế ( số
tháng 10)
28. Phạm Quang Trung, Mô hình công ty mẹ - công ty con & tái cơ cấu tài chính các tổng
công ty lớn, Nxb Đại học Kinh tế Quốc dân, Hà nội 2007
29. Nguyễn Trung (2008), “Vài suy nghĩ về tập đòan kinh tế quốc doanh ở nước ta”, Tạp
chí Thông tin dự báo kinh tế xã hội số 34(10/2008), Tr.42-47
30. Vũ Huy Từ (2002), Mô hình tập đoàn kinh tế trong công nghiệp hóa, hiện đại hóa,
Nxb Chính trị quốc gia, Hà nội.