1

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong những năm qua, dưới tác động và sự hỗ trợ nhiều mặt từ phía Chính
phủ, các doanh nghiệp Việt Nam, nhất là doanh nghiệp nhà nước, đã từng bước tăng
trưởng và thích nghi dần với môi trường cạnh tranh của cơ chế kinh tế thị trường,
tuy nhiên, nhìn chung các doanh nghiệp Việt Nam vẫn có quy mô nhỏ, hiệu quả sản
xuất kinh doanh còn thấp, năng lực cạnh tranh yếu, kể cả các doanh nghiệp nhà
nước đã nhận được nhiều ưu đãi nhất từ các chính sách của Chính phủ. Trước tình
hình đó, Chính phủ đã có chủ trương thành lập các tập đoàn kinh tế nhà nước quy
mô lớn của Việt Nam nhằm mục tiêu để các tập đoàn trở thành các đầu tàu dẫn dắt
thị trường, giúp Chính phủ thực hiện những nhiệm vụ kinh tế – xã hội đã hoạch
định. Việc thí điểm thành lập các tập đoàn kinh tế đến nay vẫn chưa có sự tổng kết
đánh giá những mặt được và chưa được của các tập đoàn, nhất là trong thời gian vừa
qua, các tập đoàn không tập trung vào những lĩnh vực sản xuất chủ yếu mà mình có
thế mạnh, lại đầu tư vốn sang những lĩnh vực mới mà mình chưa có kinh nghiệm
kinh doanh như tài chính, chứng khoán, ngân hàng đã gây bức xúc trong dư luận
xã hội.
Sở dĩ xảy ra điều đó bởi vì việc nghiên cứu làm rõ sự cần thiết khách quan
thành lập các tập đoàn kinh tế chưa thực sự được quan tâm đúng mức của các
ngành, các cấp, mà chủ yếu việc thành lập các tập đoàn kinh tế ở Việt Nam diễn ra
có tính chất phong trào và mang tính chất chủ quan. Xuất phát từ những lý do đó, tôi
đã chọn đề tài “PHÁT TRIỂN TẬP ĐOÀN KINH TẾ NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM
TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ” làm luận án tiến sỹ kinh tế của
mình.
2. Tình hình nghiên cứu của đề tài
Hiện nay đã có một số công trình trong và ngoài nước nghiên cứu về tập đoàn
kinh tế như:
-“Thành lập và quản lý các tập đoàn kinh doanh ở Việt Nam” do PGS. TS
Nguyễn Đình Phan làm chủ biên, NXB Chính trị quốc gia năm 1996.

Việt Nam. Sự cần thiết hình thành và phát triển các tập đoành kinh tế nhà nước ở
Việt Nam trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế.
3

Thứ hai, phân tích và đánh giá thực trạng hoạt động sản xuất kinh doanh của
các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam trong thời gian từ năm 2006 đến nay.
Đánh giá vị trí, vai trò và hiệu quả kinh doanh của các tập đoàn kinh tế nhà nước
trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.
Thứ ba, đưa ra các giải pháp cơ bản để tái cơ cấu lại các tập đoàn kinh tế nhà
nước trong bối cảnh cơ cấu lại nền kinh tế để đổi mới mô hình tăng trưởng, tạo sự
phát triển kinh tế bền vững trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội
nhập quốc tế.
3.2 Nhiệm vụ của đề tài
Để thực hiện mục tiêu của đề tài, luận án cần tập trung giải quyết những vấn
đề cơ bản sau đây:
- Cơ sở khoa học và thực tiễn của sự hình thành và phát triển của các tập đoàn
kinh tế nhà nước ở Việt Nam trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước
và hội nhập kinh tế quốc tế.
- Sử dụng các công cụ phân tích kinh tế để làm rõ thực trạng hoạt động sản
xuất kinh doanh của các tập đoàn kinh tế nhà nước trong giai đoạn 2006 – 2012. Chỉ
ra những thành tựu đạt được, những hạn chế, yếu kém của ác tập đoàn kinh tế nhà
nước trong thời gian qua.
- Đánh giá được vị trí, vai trò và hiệu quả kinh doanh của các tập đoàn kinh tế
nhà nước trong nền kinh tế nhiều thành phần hoạt động theo cơ chế thị trường có sự
quan lý của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.
- Đề xuất các giải pháp có tính khả thi để củng cố, xây dựng và phát triển các
tập đoàn kinh tế nhà nước từ nay đến năm 2020.
4. Đối tƣợng và Phạm vi nghiên cứu của đề tài
Việc nghiên cứu tập đoàn kinh tế ở Việt Nam là vấn đề mới cả về lý luận và
thực tiễn. Trong thực tế, sự hình thành và hoạt động của các tập đoàn kinh tế thuộc

Mô hình kinh tế nhà nước được xây dựng trên một số tiêu thức lượng biến có
mối quan hệ đặc thù trong nền kinh tế ở Việt Nam. Các biến số nội sinh được tính
toán giá trị và xác định xu hướng phát triển các tập đoàn kinh tế . Các biến số ngoại
sinh được xác định là mô hình các tập đoàn kinh tế của Châu Âu, Mỹ, Nhật Bản,
Trung Quốc, Hàn Quốc…từ góc độ sở hữu và cơ chế đầu tư, quản lý và giám sát.
5.2 Phƣơng pháp định lƣợng
Phương pháp thống kê kinh tế: Thu thập và tổng hợp các số liệu kinh tế của các tập
5

đoàn kinh tế nhà nước qua niên giám thống kê của Tổng cục thống kê, các báo cáo
tổng hợp của các tập đoàn kinh tế nhà nước từ năm 2006 đến năm 2012.
Phương pháp thống kê kinh tế lượng: Xây dựng các tham số chính thức qua số
liệu thống kê để phân tích và đánh giá mối quan hệ giữa các biến số kinh tế của các
tập đoành kinh tế nhà nước trong thời gian qua.
6. Đóng góp mới của luận án
Dưới góc độ là một luận án khoa học của một ngành học thuộc về lý thuyết
kinh tế nên luận án đã đạt được những điểm mới sau:
- Xác định được tính tất yếu, quan điểm, tác động và sự phát triển của mô hình
tập đoàn kinh tế nhà nước trong nền kinh tế quốc dân, nhằm làm cơ sở lý luận cho
các cơ quan quản lý chức năng có thể hoạch định chính sách phù hợp để quản lý,
phát triển các tập đoàn kinh tế nhà nước Việt Nam trong thời gian tới.
- Làm rõ được thực trạng hoạt động của các tập đoàn kinh tế nhà nước trong
thời gian qua nhằm đánh giá những thành tựu và hạn chế của các tập đoàn kinh tế
nhà nước đến kinh tế – xã hội.
- Đề xuất được các giải pháp khả thi nhằm xây dựng và phát triển các tập đoàn
kinh tế nhà nước phù hợp về số lượng, ngành nghề và đủ mạnh về chất lượng, nhằm
làm đầu tàu cho sự phát triển kinh tế – xã hội Việt Nam trong thời gian tới.
7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
- Luận án đã góp phần hệ thống hoá lý thuyết về tập đoàn kinh tế khi đã làm rõ
hơn tính tất yếu, vị trí, vai trò, tác động của các tập đoàn kinh tế nhà nước đến kinh

Thứ ba, tập đoàn kinh tế là sự liên kết giữa nhiều chủ thể kinh tế khác nhau có
chung lợi ích, có mối quan hệ sở hữu và khế ước với nhau, cùng tiến hành hoạt động
sản xuất kinh doanh trong một hoặc nhiều ngành, lĩnh vực kinh tế khác nhau.
Thứ tư, tập đoàn kinh doanh là một tổ chức kinh tế có kết cấu tổ chức nhiều
cấp, liên kết với nhau bằng quan hệ tài sản và quan hệ hợp tác nhằm đáp ứng đòi hỏi
của nền sản xuất lớn xã hội hóa cao.
Từ những cách hiểu trên có thể hiểu một cách khái quát: Tập đoàn kinh tế là
một tổ hợp lớn các doanh nghiệp có tư cách pháp nhân, hoạt động trong cùng một
ngành hay nhiều ngành khác nhau, trên phạm vi một hay nhiều nước, có quan hệ
với nhau về vốn, tài chính, công nghệ, thông tin, đào tạo, nghiên cứu và các liên kết
khác, xuất phát từ lợi ích của các doanh nghiệp tham gia liên kết. Trong đó, thường
7

có một “công ty mẹ” nắm quyền lãnh đạo, chi phối hoạt động của các “công ty
con” về mặt tài chính và chiến lược phát triển.
Tập đoàn kinh tế nhà nước là doanh nghiệp thuộc sở hữu nhà nước, hoạt động
theo mô hình công ty mẹ – công ty con hoạt động kinh doanh trong những lĩnh vực,
ngành nghề giữ vị trí trọng yếu trong nền kinh tế quốc dân hoặc giữ vị trí chi phối
trong nền kinh tế quốc dân. Nó là một bộ phận quan trọng của thành phần kinh tế
nhà nước, đồng thời là một trong những công cụ kinh tế chủ yếu để nhà nước thực
hiện vai trò điều tiết kinh tế trong nền kinh tế vận hành theo cơ chế kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.
Từ khái niệm trên có thể thấy tập đoàn kinh tế nhà nước là một doanh nghiệp
thuộc thành phần kinh tế nhà nước, bộ phận nòng cốt để thành phần kinh tế nhà
nước thực hiện vai trò chủ đạo trong nền kinh tế nhiều thành phần hoạt động theo cơ
chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Chế độ sở hữu trong các tập
đoàn kinh tế nhà nước chủ yếu là công hữu. Mặc dù với mục tiêu đa dạng hóa sở
hữu, có thể thực hiện cổ phần hóa các tập đoàn kinh tế nhà nước nhưng vẫn phải
đảm bảo sở hữu nhà nước giữ phần chi phối để chúng thực sự vẫn là các doanh
nghiệp nhà nước. Về phạm vi hoạt động các tập đoàn kinh tế nhà nước chỉ tồn tại và

Thứ hai, Việt Nam đã chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, đánh dấu quá trình
này bằng việc Việt Nam đã trở thành thành viên chính thức WTO từ đầu năm 2007
và hiện nay đang tiếp tục chủ động đàm phán gia nhập các hiệp định song phương
và đa phương trong khu vực, đáng chú ý nhất là đàm phán gia nhập Hiệp định đối
tác xuyên Thái Bình Dương (TPP).
Thứ ba, trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa có sự điều tiết của Nhà nước như của Việt Nam, Nhà nước đã chủ động hình
thành nên các doanh nghiệp lớn, trên cơ sở sáp nhập các doanh nghiệp nhỏ trong
cùng ngành, hoặc khác ngành, bởi vì, Nhà nước chủ trương tập trung phát triển
doanh nghiệp nhà nước, để đảm bảo vị trí chủ đạo của thành phần kinh tế nhà nước,
đảm bảo doanh nghiệp nhà nước đủ mạnh, điều tiết được thị trường, cạnh tranh
được với các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác trong và ngoài nước.
Để đánh giá hiệu quả hoạt động của các tập đoàn kinh tế nhà nước, cần xác
định các tiêu chí sau:
- Tiêu chí ổn định kinh tế vĩ mô. Đây là tiêu chí quan trọng xuất phát từ nhiệm
vụ chính trị - xã hội của các doanh nghiệp, tập đoàn kinh tế nhà nước. Nội dung của
9

tiêu chí này là: Xác định mức đóng góp vào tăng trưởng kinh tế của các doanh
nghiệp, tập đoàn kinh tế nhà nước; Xác định kết quả đóng góp của các doanh
nghiệp, tập đoàn kinh tế nhà nước vào việc ổn định mức giá cả thị trường, kiềm chế
lạm phát; Xác định mức nộp ngân sách nhà nước góp phần lành mạnh nền tài chính
quốc gia của các doanh nghiệp, tập đoàn kinh tế nhà nước.
- Tiêu chí tham gia bình ổn thị trường. Nội dung của tiêu chí này bao gồm: Xác
định mức độ tham gia ổn định cung, cầu về hàng hóa và dịch vụ mà doanh nghiệp,
tập đoàn kinh tế nhà nước đang hoạt động; Ổn định giá cả hàng hóa trên thị trường,
giảm giá bán hàng hóa của doanh nghiệp mình để kéo giá thị trường của hàng hóa
đó xuống khi thị trường xuất hiện hiện tượng đầu cơ tăng giá đối với mặt hàng đó.
- Tiêu chí về xã hội. Nội dung của tiêu chí này bao gồm: Xác định mức đóng
góp của doanh nghiệp, tập đoàn kinh tế nhà nước vào việc giải quyết việc làm cho

Về tình hình vốn:
Nếu xem xét tổng vốn chủ sở hữu của một số các tập đoàn kinh tế nhà nước từ
năm 2006 đến 2010 thì cho thấy vốn chủ sở hữu của các tập đoàn kinh tế này đã gia
tăng dần qua các năm. Năm 2006, tổng vốn chủ sở hữu của 6 tập đoàn kinh tế gồm:
Tập đoàn Bưu chính Viễn thông, Tập đoàn Dệt May, Tập đoàn Công nghiệp Than –
Khoáng sản, Tập đoàn Điện lực, Tập đoàn Cao su, Tập đoàn Dầu Khí là
226.022,615 tỷ đồng; Năm 2007 tăng lên 275.806,325 tỷ đồng, tỷ lệ gia tăng là
122,02%; Năm 2008 tổng vốn chủ sở hữu tăng lên 318.042,836 tỷ đồng, với mức
tăng tỷ lệ là 115,31%; năm 2009 vốn chủ sở hữu của các tập đoàn này đã đạt
367.892,529 tỷ đồng, gia tăng 115,67%; năm 2010 tăng lên 463.155,000 tỷ đồng,
đạt tỷ lệ gia tăng 108,49%.
Về doanh thu: Năm 2006, sáu tập đoàn đã nêu trên đạt doanh thu là
197.876,082 tỷ đồng; năm 2007 đạt 260.524,428 tỷ đồng, tăng 131,66% so với năm
2006; năm 2008 đạt doanh thu 339.899,132 tỷ đồng, tăng 130,46% so với năm
2007; năm 2009 đạt tổng doanh thu là 402.930,546 tỷ đồng, tăng 118,54% so với
năm 2008; năm 2010 tổng doanh thu của các tập đoàn này là 761.579 tỷ đồng, tăng
189,01% so với năm 2009. Trong đó, các tập đoàn có doanh thu lớn trong năm 2010
là: Tập đoàn Dầu Khí với tổng doanh thu là 466.000 tỷ đồng, Tập đoàn Bưu chính
Viễn thông: 101.569 tỷ đồng, Tập đoàn Điện Lực: 73.618 tỷ đồng, Tập đoàn Công
nghiệp Than – Khoáng sản: 68.000 tỷ đồng.
11

Xét về lợi nhuận: Năm 2006 tổng số lợi nhuận của sáu tập đoàn này đạt
55.559,98 tỷ đồng; Năm 2007 con số đó là 50.091,588 tỷ đồng, giảm -9,84% so với
năm 2006; Năm 2008 tổng lợi nhuận đạt 58.942,938 tỷ đồng, tăng 17,67% so với
năm 2007; Năm 2009 đạt 59.134,337 tỷ đồng, tăng 0,32% so với năm 2008; Năm
2010 tổng lợi nhuận đạt 39.725 tỷ đồng, giảm -33,82% so với năm 2009.
Xét về tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu: Năm 2006 đạt 24,58%; Năm
2007: 18,16%; Năm 2008: 18,53%; Năm 2009: 16,07%; Năm 2010: 9,9%; Xét về tỷ
lệ lợi nhuận trên tổng doanh thu cho thấy: Năm 2006: 28,08%; Năm 2007: 19,22%;

28,08
2007
Tổng
275.086,32
260.524,42
50.091,58
18,16
19,22
Tăng (%)
22,02
31,66
-9,84
-6,42
-8,86
2008
Tổng
318.042,83
339.899,13
58.942,93
18,53
17,34
Tăng (%)
15,31
30,46
17,76
0,37
-1,88
2009
Tổng
367.892,52

trường như: Thị trường bất động sản, thị trường chứng khoán, thị trường tiền tệ -
ngân hàng mang đến lợi nhuận rất cao cho các thành viên tham gia. Chính vì vậy, để
gia tăng lợi nhuận, lãnh đạo các tập đoàn kinh tế nhà nước đã quyết định đầu tư ồ ạt
vào những ngành mà mình không có thế mạnh và đầy rủi ro đó, trong khi lại thiếu
vốn cho đầu tư vào ngành chính.
Trước tình hình đầu tư ngoài ngành tràn lan của các tập đoàn kinh tế nhà nước,
để quản lý lại tình hình đầu tư ngoài ngành, Chính phủ đã có Nghị định số
09/2009/NĐ-CP, ban hành ngày 05-02-2009 quy định các tập đoàn, tổng công ty
nhà nước không được đầu tư quá 30% tổng nguồn vốn cho các ngành nghề không
phải là ngành nghề chính của mình, đặc biệt là đối với các lĩnh vực nhiều rủi ro như
tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bất động sản. Tuân thủ theo quy định này, các
tập đoàn, tổng công ty nhà nước đã xây dựng kế hoạch thoái vốn tại các ngành nghề
phụ để tập trung vốn vào các ngành nghề chính của mình. Tuy nhiên, đến nay việc
thoái vốn ngoài ngành vẫn diễn ra chậm và khó khăn, nhất là trong điều kiện nền
kinh tế gặp khó khăn và các thị trường tài chính, chứng khoán và bất động sản bị
đóng băng.
Đến nay, tình hình đầu tư ngoài ngành của các tập đoàn, chủ yếu là đầu tư vào
những ngành nghề nhiều rủi ro, có thể khái quát như sau:
+ Lĩnh vực tài chính, ngân hàng: Theo số liệu của Đảng ủy khối Doanh nghiệp
Trung ương đến ngày 25 – 7 – 2011 đã có 8 tập đoàn kinh tế nhà nước với ngành
nghề chính không phải là tài chính – ngân hàng (ngoại trừ tập đoàn Bảo Việt) đã đầu
tư vào lĩnh vực này, đó là các tập đoàn: Dầu khí Việt Nam, Điện lực Việt Nam, Bưu
chính – Viễn thông Việt Nam, Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam, Công
nghiệp Tàu thủy Việt Nam, Dệt May Việt Nam, Hóa chất Việt Nam và Tập đoàn
Sông Đà (hiện nay tập đoàn này đã chuyển trở lại thành tổng công ty). Tổng vốn đầu
tư của các tập đoàn trên vào lĩnh vực này là trên 3.657 tỷ đồng, trong đó có 5 tập
13

đoàn báo cáo có hiệu quả là: Tập đoàn Dầu khí, Tập đoàn Công nghiệp Than –
Khoáng sản, Tập đoàn Bưu chính – Viễn thông, Tập đoàn Dệt May và Tập đoàn

nghiệp nhà nước cải tiến được quan hệ tổ chức và quan hệ phân phối, giúp đẩy
nhanh quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước.
Thứ hai, về công tác quản lý, sử dụng vốn, tài sản nhà nước trong các tập đoàn
kinh tế nhà nước. Đảng và Nhà nước ta đang thực hiện mô hình Chính phủ trực tiếp
quản lý đối với công tác quản lý, sử dụng vốn, tài sản Nhà nước tại các tập đoàn
kinh tế nhà nước vì hiện nay các tập đoàn kinh tế nhà nước vẫn là doanh nghiệp
100% vốn nhà nước. Trong thời gian thực hiện thí điểm mô hình tập đoàn, Chính
phủ đã từng bước hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách quản lý đối với các tập
đoàn với việc ban hành nhiều văn bản pháp quy cho công tác quản lý, sử dụng vốn,
tài sản Nhà nước tại các tập đoàn, tổng công ty nhà nước, công ty mẹ do Nhà nước
nắm giữ 100% vốn theo Luật Doanh nghiệp.
Thứ ba, hoạt động sản xuất kinh doanh của các tập đoàn hầu hết đều có hiệu
quả, mặc dù chưa tương xứng với tiềm năng và mức độ đầu tư. Các tập đoàn kinh tế
nhà nước đã thực hiện nộp ngân sách với tỷ lệ cao so với các nguồn thu ngân sách
Nhà nước khác, đây là nguồn tài chính mạnh cho Nhà nước thực hiện quá trình công
nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Việc đầu tư vốn cho trang thiết bị, công nghệ tiên
tiến, hiện đại cũng được các tập đoàn kinh tế nhà nước thực hiện nhất là đối với các
tập đoàn lớn như Tập đoàn Dầu khí, Tập đoàn Điện lực, Tập đoàn Bưu chính Viễn
thông, Tập đoàn Viễn thông Quân đội…Nhờ đó, năng suất lao động trong các tập
đoàn kinh tế nhà nước đạt khá cao, thu nhập bình quân của người lao động trong các
tập đoàn cũng khá cao, ngoại trừ các tập đoàn làm ăn không hiệu quả như Vinashin
thì thu nhập người lao động sụt giảm.
Thứ tư, về thực hiện các nhiệm vụ chính trị là góp phần giữ vai trò chủ đạo của
kinh tế nhà nước trong nền kinh tế. Các tập đoàn kinh tế nhà nước đã chi phối việc
sản xuất, cung ứng các sản phẩm, hàng hóa và dịch vụ thiết yếu của nền kinh tế đối
với một số lĩnh vực như: Điện, than, xăng dầu, xi măng, sắt thép, lương thực, thông
tin, liên lạc… góp phần quan trọng trong việc bình ổn giá cả, kiềm chế lạm phát,
đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô, ngăn ngừa suy giảm kinh tế, giữ vững tăng trưởng
kinh tế. Các tập đoàn kinh tế nhà nước đã chú trọng đầu tư các dự án phát triển hạ
tầng, thực hiện các nhiệm vụ công ích ở các vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó

động của các tập đoàn, không phát hiện được kịp thời các sai phạm trong các tập
16

đoàn. Việc chủ tịch hội đồng thành viên, tổng giám đốc tập đoàn kinh tế nhà nước
đều do Thủ tướng Chính phủ bổ nhiệm đã dẫn đến tình trạng không ai chịu ai.
Ba là, mặc dù được Chính phủ giao cho nhiệm vụ thực hiện các dự án trọng
điểm quốc gia với các cơ chế ưu đãi như ưu tiên phân bổ vốn, ưu tiên lãi suất, ưu
tiên về quyền sử dụng đất nhưng nhiều dự án đầu tư lớn do các tập đoàn kinh tế nhà
nước thực hiện được triển khai chậm, gây lãng phí, và mất cơ hội, nhất là trong điều
kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế sâu rộng thì việc nắm bắt cơ hội là vấn
đề quan trọng dẫn đến thành công trong kinh doanh.
Hiệu quả hoạt động chưa cao của các tập đoàn kinh tế nhà nước thể hiện qua
kết quả hoạt động sản xuất, kinh doanh của một số tập đoàn chưa tương xứng với sự
đầu tư của nhà nước, tỷ suất lợi nhuận trước và sau thuế còn khá khiêm tốn so với
các doanh nghiệp tư nhân có quy mô vừa và nhỏ khác.
Công tác nghiên cứu khoa học, đầu tư đổi mới công nghệ, sản phẩm mới có
hàm lượng chất xám cao còn rất khiêm tốn, chủ yếu đầu tư theo chiều rộng, suất đầu
tư cao; do đó năng suất lao động tăng thấp, lợi nhuận đạt được chủ yếu do tiết kiệm
được chi phí và do yếu tố tăng giá quốc tế. Điều này thể hiện ở nhiều tập đoàn kinh
tế, tổng công ty nhà nước chậm đổi mới máy móc, thiết bị, công nghệ, chưa chú
trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, chuyên nghiệp, có trình độ chuyên
môn cao, nhất là đội ngũ cán bộ quản lý tập đoàn.
Bốn là, trong việc mở rộng sản xuất, phát triển kinh doanh đa ngành nghề còn
tràn lan, sang cả những ngành nghề, lĩnh vực không liên quan đến ngành, nghề kinh
doanh chính của mình như tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bất động sản là
những lĩnh vực nhạy cảm, rủi ro lớn, làm phân tán nguồn lực, ảnh hưởng đến thực
hiện mục tiêu chính khi thành lập doanh nghiệp. Điều đáng lo ngại là nếu các tập
đoàn kiểm soát một số các ngân hàng, sau đó sử dụng ngân hàng để tài trợ cho các
kế hoạch mở rộng của mình; nếu không có hệ thống giám sát, kiểm tra tốt và khả
năng phân tán rủi ro có hiệu quả thì “cấu trúc sở hữu chéo” này có thể dẫn đến


CHƢƠNG 3
ĐỊNH HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN TẬP ĐOÀN KINH TẾ
NHÀ NƢỚC TRONG HỘI NHẬP QUỐC TẾ
Xuất từ những phân tích ở chương 2, để phát triển các tập đoàn kinh tế nhà
nước ở Việt Nam trong thời gian tới, cần xác định các quan điểm sau:
18

Một là, xây dựng và phát triển các tập đoàn kinh tế nhà nước một cách có trọng
điểm và có chọn lọc phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam;
Hai là, sự hình thành và phát triển các tập đoàn kinh tế nhà nước phải phù hợp
với quá trình đổi mới cơ chế quản lý kinh tế ở nước ta trong bối cảnh cạnh tranh
ngày càng gay gắt và xu thế hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng;
Ba là, trong quá trình xây dựng và phát triển các tập đoàn kinh tế nhà nước,
cấu trúc sở hữu có thể chuyển từ đơn sở hữu sang đa sở hữu, trong đó sở hữu nhà
nước giữ vai trò then chốt.
Trên cơ sở những quan điểm đó, định hướng phát triển tập đoàn kinh tế nhà
nước trong thời gian tới như sau:
Thứ nhất, các tập đoàn kinh tế nhà nước sẽ phát triển về chất lượng và giảm về
số lượng các tập đoàn;
Thứ hai, các tập đoàn kinh tế sẽ phát triển theo hướng tập trung vào những
ngành nghề chính mà mình có lợi thế, kiên quyết loại bỏ những ngành nghề mà tập
đoàn không có lợi thế trên cơ sở đẩy mạnh thoái vốn khỏi những ngành nghề phụ
đó;
Thứ ba, các tập đoàn kinh tế nhà nước sẽ phát triển theo hướng tái cấu trúc lại
mô hình tập đoàn, tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát nội bộ, nhấ là kiểm soát
rủi ro tài chính để kịp thời có biện pháp phòng ngừa, hạn chế rủi ro và điều chỉnh kế
hoạch sản xuất kinh doanh cho phù hợp với những thay đổi trên thị trường trong và
ngoài nước;
Thứ tư, các tập đoàn kinh tế nhà nước phát triển theo hướng đẩy mạnh ứng

nước với hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
+ Đẩy mạnh thu hút vốn cho các tập đoàn kinh tế nhà nƣớc.
Để mở rộng nguồn vốn cho các tập đoàn kinh tế nhà nước, bên cạnh việc đẩy
mạnh cổ phần hóa (IPO) và nhanh chóng niêm yết trên thị trường chứng khoán, nhất
thiết phải bổ sung thêm các hình thức tạo lập và huy động vốn mới, đặc biệt là các
công cụ tài chính phái sinh.
Trước hết, để tạo điều kiện đẩy mạnh cổ phần hóa các tập đoàn kinh tế nhà
nước, nhất thiết phải củng cố và phát triển thị trường chứng khoán nước ta theo
đúng thông lệ của thị trường chứng khoán quốc tế.
20

Hai là, để tăng cường nguồn vốn cho các tập đoàn kinh tế nhà nước, Chính phủ
nên xem xét việc xóa nợ, giãn nợ, khoanh nợ đối với các tập đoàn kinh tế nhà nước,
nhất là các tập đoàn có thực hiện nhiệm vụ kinh tế - xã hội.
Ba là, hoàn thiện cơ chế phân phối lợi nhuận của các tập đoàn kinh tế nhà nước
trên cơ sở sửa đổi, bổ sung các quy định trích, lập các quỹ từ lợi nhuận để lại của
các tập đoàn.
+ Tạo áp lực để các tập đoàn kinh tế nhà nƣớc tăng cƣờng ứng dụng tiến
bộ khoa học – công nghệ mới vào sản xuất kinh doanh và quản lý.
Để đẩy mạnh hơn nữa việc nghiên cứu, triển khai, ứng dụng thành tựu khoa
học – công nghệ trong các tập đoàn trong thời gian tới cần tập trung thực hiện các
giải pháp sau:
- Xây dựng cơ chế khuyến khích đối với những đơn vị và cá nhân tích cực
trong nghiên cứu, triển khai và ứng dụng tiến bộ khoa học – công nghệ tại các tập
đoàn như: Miễn, giảm thuế đối với các tập đoàn đầu tư mua sắm trang thiết bị hiện
đại; Miễn giảm thuế đối với các sản phẩm công nghệ do kết quả nghiên cứu và sản
xuất thử tại các tập đoàn; Khen thưởng cao về vật chất và tinh thần cho các nhà
nghiên cứu thành công tạo ra những sản phẩm công nghệ mới có khả năng cạnh
tranh với các sản phẩm công nghệ trên thế giới…
- Tăng cường đầu tư cho các đơn vị nghiên cứu và triển khai (R&D) của các

lượng cao so với các tập đoàn quốc tế, kể cả đội ngũ lãnh đạo cấp cao của tập
đoàn thông qua đẩy mạnh hoạt động “săn đầu người” với các chính sách nhân lực
hấp dẫn.
- Tập trung nguồn lực mở rộng thị trường trong và ngoài nước bằng cách tăng
cường quảng bá hình ảnh tập đoàn thông qua: Đẩy mạnh nghiên cứu thị trường, xúc
tiến đầu tư và thương mại, tham gia vào chuổi giá trị toàn cầu bằng cách kiên doanh,
liên kết với các tập đoàn đa quốc gia.
- Tăng cường đầu tư cải tiến hệ thống quản trị doanh nghiệp trên cơ sở đẩy
mạnh ứng dụng công nghệ thông tin nhằm giảm tối đa chi phí quản trị, đồng thời
nắm bắt nhanh những thay đổi của môi trường kinh doanh trên thị trường quốc tế để
kịp thời điều chỉnh chiến lược kinh doanh cho phù hợp.
22

+ Giải pháp phát triển nguồn nhân lực cho các tập đoàn kinh tế nhà nƣớc
Trong thực tế cho thấy, việc quản lý các tập đoàn kinh tế không phải là đơn
giản mà trái lại rất phức tạp; do đó đòi hỏi cán bộ quản lý phải có những khả năng
và trình độ cao. Các tập đoàn kinh tế lớn ở các nước đều tuyển chọn cán bộ quản lý
một cách khắc khe, nhất là các vị trí quản lý chủ chốt. Năng lực và trình độ cán bộ
có ảnh hưởng hết sức quan trọng, thậm chí quyết định đối với sự phát triển thành
công hay thất bại của một tập đoàn kinh tế.
Quy mô của tập đoàn càng lớn, phạm vi hoạt động càng rộng, thì mức độ phức
tạp của quản lý càng cao. Ở Việt Nam cũng cần đào tạo bồi dưỡng và chọn lọc để có
một đội ngũ các nhà quản lý giỏi. Trước mắt, do mới chuyển đổi cơ chế quản lý và
do trình độ phát triển thấp của nền kinh tế, chúng ta còn thiếu cán bộ quản lý giỏi.
Tuy nhiên, những khó khăn về cán bộ và tổ chức có thể khắc phục bằng công tác
đào tạo và sàng lọc qua thực tiễn. Để xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ lãnh đạo
tập đoàn xứng tầm với quy mô, mục tiêu, nhiệm vụ của các tập đoàn cần thực hiện
các biện pháp sau:
- Cần yêu cầu các tập đoàn có chế độ quản lý nhân sự thích hợp về trình độ
giáo dục cũng như về khả năng chuyên môn, và đây sẽ là điều kiện pháp lý khi

các tập đoàn kinh tế nhà nước để đẩy mạnh phân cấp cho các tập đoàn kinh tế trên
phương diện tự chủ quản trị nội bộ, nhưng vẫn đảm bảo sự kiểm tra, giám sát của
Nhà nước, với tư cách người chủ sở hữu;
Bốn là, do đặc điểm của tập đoàn kinh tế nhà nước Việt Nam là loại hình
doanh nghiệp đặc thù vừa làm nhiệm vụ chính trị - xã hội, vừa làm nhiệm vụ kinh
doanh nên Nhà nước cần xây dựng hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động
của doanh nghiệp trên hai góc độ: Chính trị - xã hội và sản xuất kinh doanh thuần
túy.
+ Giải pháp hỗ trợ tạo điều kiện khách quan cho hình thành và phát triển
tập đoàn kinh tế nhà nƣớc nhƣ:
Tạo điều kiện để các doanh nghiệp tự chủ trong việc thành lập tập đoàn trên cơ
sở tác động của quy luật kinh tế khách quan; Nhà nước cần tạo điều kiện cho các
24

quy luật kinh tế khách quan hoạt động, đó là các quy luật giá trị, quy luật cung –
cầu, quy luật cạnh tranh, quy luật tích lũy và tích tụ vốn và sản xuất…;

PHẦN KẾT LUẬN
Tập đoàn kinh tế là sự liên kết giữa nhiều chủ thể kinh tế khác nhau có chung
lợi ích, có mối quan hệ sở hữu và khế ước với nhau, cùng tiến hành hoạt động sản
xuất kinh doanh trong một hoặc nhiều ngành, lĩnh vực kinh tế khác nhau nhằm tìm
kiếm lợi ích cao nhất cho các chủ thể tham gia. Con đường hình thành các tập đoàn
kinh tế mạnh có thể khác nhau, có thể tuần tự theo yêu cầu của quy luật khách quan,
cũng có thể bằng sức mạnh của Nhà nước, miễn sao đảm bảo hiệu quả sản xuất kinh
doanh tốt hơn, năng lực cạnh tranh tốt hơn so với trước khi trở thành tập đoàn kinh
tế.
Quá trình hình thành các tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam được khởi
động từ năm 2005, trên cơ sở sắp xếp lại các Tổng công ty 90, 91. Qua hơn 7 năm
thí điểm mô hình tập đoàn, các tập đoàn kinh tế nhà nước đã lớn mạnh hơn về quy
mô vốn, doanh thu hàng năm tăng lên mạnh mẽ, lợi nhuận cũng đạt khá, nổi bật nhất

PGS.TS.NGUYỄN VĂN TRÌNH TRẦN ĐỨC TRƢƠNG