Dạy học truyện ngắn "Thuốc" của Lỗ Tấn cho
học sinh trung học phổ thông theo hướng tiếp
cận lịch sử phát sinh Đặng Thị Ngọc Lan Trường Đại học Giáo dục
Luận văn ThS. ngành: Lý luận và phương pháp dạy học (Bộ môn Ngữ Văn)
Mã số: 60 14 10
Người hướng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Viết Chữ
Năm bảo vệ: 2010 Abstract. Tìm hiểu về nhà văn Lỗ Tấn và truyện ngắn “Thuốc” với những yếu tố
phục vụ cho việc dạy học truyện ngắn “Thuốc” theo hướng tiếp cận lịch sử phát
sinh. Khảo sát và phân tích thực trạng họat động dạy học truyện ngắn “Thuốc” của
nhà văn Lỗ Tấn trong nhà trường trung học phổ thông hiện nay. Kiến nghị một số
biện pháp trong hoạt động dạy học truyện ngắn “Thuốc” của nhà văn Lỗ Tấn theo
hướng tiếp cận lịch sử phát sinh.

Keywords. Ngữ văn; Trung học phổ thông; Truyện ngắn; Phương pháp dạy học

Content
1. Lý do chọn đề tài
Trong “ Thư gửi các thày giáo, cô giáo, cán bộ viên chức ngành Giáo dục, các bậc
phụ huynh và các em học sinh, sinh viên cả nước nhân dịp khai giảng năm học mới 2010 -
2011”, Chủ tịch nước CHXHCN Việt Nam Nguyễn Minh Triết chỉ thị: “ Năm học mới 2010 -
2011 là năm học đầu tiên thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng các cấp và Đại hội Đảng toàn
quốc lần thứ XI, ngành Giáo dục và Đào tạo phải quán triệt sâu sắc các chủ trương, chính

Trung Quốc nói riêng đang diễn ra như cách thức dạy tác phẩm văn học Việt Nam, tức là chủ
yếu dựa trên phần bản dịch và còn mơ hồ về những yếu tố ngoài tác phẩm, đặc biệt là chưa
được xem xét trong mối tương quan của văn hoá thời đại, trào lưu tư tưởng và sự tồn tại của
tác phẩm qua nhiều bản dịch khác nhau. Sự bất cập đó đang cần có hướng giải quyết, tuy
nhiên không phải là “một sớm một chiều”. Thực tế cho thấy, ở trường phổ thông, khi giảng
dạy văn học nước ngoài, đa số giáo viên rất ngại dạy. Dường như trong chương trình, văn học
nước ngoài vẫn còn là “ vùng đất thiêng ” với cả giáo viên và học sinh. Phải chăng sự khác
biệt về văn hoá, về ngôn ngữ là rào cản lớn khiến văn học nước ngoài ít được chủ động đón
nhận ở phổ thông?
Việc đưa nhà văn Lỗ Tấn và truyện ngắn của ông vào giảng dạy ở phổ thông là rất
đúng đắn và cần thiết, vì những tác phẩm của ông không chỉ có giá trị cao về mặt nội dung và
nghệ thuật, mà còn vì chính Lỗ Tấn là một tấm gương sáng, tiêu biểu cho con người của một
thời đại có nhiều biến động lịch sử lớn.
Có thể nói, giảng dạy văn học nước ngoài nói chung và tác phẩm của Lỗ Tấn nói
riêng trong nhà trường Việt Nam không phải là một công việc đơn giản. Dạy thế nào cho hay,
cho hấp dẫn lại càng khó khăn bội phần. Bản thân môn Ngữ văn có những yêu cầu và nhiệm
vụ khắt khe, vì vừa là một môn khoa học nhưng cũng là bộ môn nghệ thuật. Cảm thụ và
giảng dạy tốt những tác phẩm của Lỗ Tấn cũng không đơn giản chút nào, bởi những truyện
ngắn của ông được sáng tác dưới góc nhìn của một nhà báo, nhà tư tưởng, nhà văn hoá, nhà
giáo, nhà văn trong một bối cảnh đầy biến động của đất nước Trung Quốc. Cho nên có
những vấn đề đến ngày nay chúng ta vẫn chưa giải mã hết được.
Trong chương trình phổ thông, học sinh được tiếp xúc nhiều với thể loại truyện ngắn,
nên việc giảng dạy tác phẩm “ Thuốc” của Lỗ Tấn sao cho thành công là điều hết sức cần
thiết, có tác dụng nâng cao trình độ thưởng thức, nâng cao phẩm chất đạo đức, nhân cách cho
học sinh.
1.2. Vị trí của nhà văn Lỗ Tấn đối với bạn đọc Việt Nam
Lỗ Tấn (1881 - 1936), tên khai sinh là Chu Chương Thọ, sau đổi là Chu Thụ Nhân, hiệu
Dự Tài, quê ở huyện Thiệu Hưng, tỉnh Triết Giang, Trung Quốc. Ông là nhà văn vĩ đại của
nhân dân Trung Hoa, được coi là người “đặt nền móng cho văn học hiện đại”. Ảnh hưởng
của Lỗ Tấn đến khu vực và thế giới rất lớn: “ Trước Lỗ Tấn chưa hề có Lỗ Tấn, sau Lỗ Tấn

truyện mà không phải ai cũng dễ dàng hiểu được ngay. Chính vì lẽ đó, “Thuốc” của Lỗ Tấn
trước năm 2000 ở trong chương trình sách giáo khoa lớp 11, khi sách giáo khoa được chỉnh
lý năm 2000 đã đưa “Thuốc” lên chương trình lớp 12 và hiện nay tiếp tục nằm trong sách
giáo khoa Ngữ Văn 12 đổi mới năm 2008. Trong khi đó, tư liệu về Lỗ Tấn và truyện ngắn
“Thuốc” trong sách giáo khoa và sách giáo viên vẫn còn quá ít.
Về mặt lý thuyết, tiếp cận một tác phẩm văn chương thường được tiến hành theo ba
hướng chủ yếu là tiếp cận văn bản, tiếp cận lịch sử phát sinh và tiếp cận đáp ứng [31, tr. 46].
Khi dạy “Thuốc”, giáo viên phải nắm được chiều sâu tư tưởng của nhà văn, nhưng lại
phải ý thức đầy đủ đến trình độ kiến thức cũng như đặc điểm tâm sinh lý của đối tượng học
sinh trung học phổ thông. Hơn nữa, thẩm văn phương Đông lại có một cách tiếp cận theo một
quá trình nắm bắt được “cái thần”, “cái khí”, “cái cốt” để tiến hành “cày xới” các lớp lang và
thẩm định các chi tiết ngôn ngữ. Vì vậy, chúng ta không thể cắt nghĩa tác phẩm “Thuốc” một
cách sâu sắc nếu không chú ý tới những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến tác giả, tác phẩm, đặc
biệt là bối cảnh lịch sử và xã hội của đất nước Trung Quốc đương thời, những vấn đề lớn
trong cuộc đời nhà văn Lỗ Tấn
Nghiên cứu đề tài: “Dạy học truyện ngắn “Thuốc” của Lỗ Tấn cho học sinh trung học
phổ thông theo hướng tiếp cận lịch sử phát sinh”, chúng tôi cũng mong muốn mở ra một
hướng khám phá mới cho tác phẩm, để học sinh có thể hình thành cái nhìn rộng hơn về
những vấn đề văn học từ lịch sử phát sinh.
Hiện nay, với nguồn tư liệu vô cùng phong phú từ mạng Internet và các loại sách, tài
liệu tham khảo, các tập san nghiên cứu thì việc thực hiện tiếp cận nhà văn Lỗ Tấn và truyện
ngắn “Thuốc” theo hướng tiếp cận lịch sử phát sinh là hoàn toàn khả thi.
2. Lịch sử vấn đề
Nghiên cứu Lỗ Tấn là công việc được ví như một chặng đường dài mà cho đến nay
chưa ai đi hết con đường ấy. Đó lại là một con đường gập ghềnh, đòi hỏi nhiều thời gian và
tâm huyết.
Các nhà nghiên cứu văn học trên thế giới về Lỗ Tấn: Robe Diyanni (Mỹ), Pha-đê-ep
(Nga), Rômanh Rôlăng (Pháp), Panachi (Ấn Độ), Ananta Tu (Inđônêxia) Công trình nghiên
cứu của các ông chủ yếu về tư tưởng của Lỗ Tấn qua các thời kỳ lịch sử, qua cách nhìn nhận
của các trường phái văn học khác nhau trên thế giới.

3.1. Mục đích
Từ việc tìm hiểu các công trình nghiên cứu khoa học về truyện ngắn “Thuốc” của Lỗ
Tấn, các tài liệu xung quanh truyện ngắn này, sự nhìn nhận và đánh giá của độc giả cũng như
của các nhà nghiên cứu văn học; tác giả của luận văn này đã tổng hợp lại để tìm ra cách khai
thác truyện ngắn “Thuốc” từ hướng lịch sử phát sinh nhằm tạo ra một con đường thiết thực
trong dạy học tác phẩm này.
3.2. Ý nghĩa
Dạy học truyện ngắn “Thuốc” của Lỗ Tấn theo hướng tiếp cận lịch sử phát sinh sẽ đưa
học sinh đến với những khám phá mới về Lỗ Tấn, về “Thuốc” mà nguồn tư liệu sách giáo
khoa, sách hướng dẫn rất cần được bổ sung. Từ đó học sinh hiểu rõ hơn về thời đại của Lỗ
Tấn, về đất nước Trung Hoa trong một thời kỳ lịch sử đen tối, sự biến đổi tư tưởng của ông
khi cho ra đời truyện ngắn “Thuốc” .
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng
Đối tượng nghiên cứu của chúng tôi là giáo viên dạy Ngữ văn 12 và học sinh lớp 12
trung học phổ thông; giờ học truyện ngắn “Thuốc” của Lỗ Tấn.
4.2. Phạm vi
Phạm vi nghiên cứu của chúng tôi là hoạt động dạy và học của giáo viên và học sinh
trong nhà trường trung học phổ thông trong giờ học truyện ngắn “Thuốc” của Lỗ Tấn bằng
phương pháp tiếp cận lịch sử phát sinh.
5. Giả thuyết khoa học
Nếu phát hiện trúng, đúng những yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp và sâu xa đến tư tưởng
nhà văn Lỗ Tấn và hoàn cảnh sáng tác truyện ngắn “Thuốc”, sẽ tìm ra được cách thức dạy
học thích hợp cho các tác phẩm văn học nước ngoài khác trong chương trình phổ thông.
6. Nhiệm vụ và nội dung nghiên cứu
6.1. Nhiệm vụ nghiên cứu
Tìm hiểu về nhà văn Lỗ Tấn và truyện ngắn “Thuốc” với những yếu tố phục vụ cho
việc dạy học truyện ngắn “Thuốc” theo hướng tiếp cận lịch sử phát sinh.
Thông qua việc khảo sát thực tiễn hoạt động dạy học và thực nghiệm sư phạm, xác định
tính khả thi của những biện pháp dạy học truyện ngắn “Thuốc” từ hướng tiếp cận lịch sử

References
1.Trần Lê Bảo, Lỗ Tấn và khát vọng con đường, Tạp chí văn học (Số 10), 1997.
2.Trần Lê Bảo, Lỗ Tấn - Tác phẩm, NXB Phụ nữ, 1998.
3.Lê Nguyên Cẩn, Thế giới nhân vật dị dạng trong truyện ngắn Lỗ Tấn, Tạp chí văn học (Số
10), 2001.
4.Phạm Tú Châu, Lỗ Tấn từ chối nhận giải Nôben, Tạp chí giáo dục và Thời đại Chủ nhật
(Số 36), 1996.
5.Giản Chi dịch, Lỗ Tấn tuyển tập, NXB Hậu Giang, 1987.
6.Trương Chính dịch, Gào thét, Bàng hoàng, Chuyện cũ viết lại, NXB Văn hóa, 1946.
7.Trương Chính dịch, Lỗ Tấn (truyện danh nhân), NXB Văn hóa, 1968.
8.Trương Chính dịch, Lỗ Tấn, thân thế, tư tưởng, sáng tác, NXB ĐH và THCN, 1968.
9.Trương Chính dịch, Tạp văn Lỗ Tấn (3 tập), NXB Văn hóa, 1986.
10. Nguyễn Viết Chữ, Một số vấn đề bức xúc ở khoa ngữ văn trong công cuộc hiện đại hóa
đất nước, Tạp chí khoa học, số 3/2005.
11. Nguyễn Viết Chữ, Phương pháp dạy học tác phẩm văn chương (theo loại thể), NXB Đại
học sư phạm, 2005.
12. Hà Minh Đức, Lý luận văn học, NXB GD, 1995.
13. Hà Minh Đức, Nhà văn nói về tác phẩm, NXB GD, 1998.
14. Hoàng Ngọc Hiến, Văn học và học văn, NXB Văn học, 1997.
15. Hồ Sĩ Hiệp, Lỗ Tấn làm thơ, Tạp chí văn học (Số 4), 1998.
16. Nguyễn Trọng Hoàn, Tiếp cận văn học, NXB KHXH, 2002.
17. Nguyễn Ái Học, Phương pháp tư duy hệ thống trong dạy học văn, NXB GD, 2010.
18. Nguyễn Trần Huân, Nhà văn Trung Hoa hiện đại, Hà Nội 1954.
19. Đỗ Mạnh Hùng, Những điểm dị biệt và tương đồng giữa hai nhân vật: AQ trong tác
phẩm “AQ chính truyện” của Lỗ Tấn và Chí Phèo trong tác phẩm cùng tên của Nam
Cao, luận văn, 1996.
20. Nguyễn Thanh Hùng, Đọc và tiếp nhận văn chương, NXB GD, 2002.

43. Lương Duy Thứ, Bác Hồ với văn hóa Trung Quốc, NXB trẻ, 1999.
44. Lương Duy Thứ, Bài giảng văn học Trung Quốc, NXB Đại học tổng hợp, 1995.
45. Lương Duy Thứ (chủ biên), Đại cương văn hóa phương Đông, NXB Đại chọ Quốc gia
TP, HCM 2000.
46. Lương Duy Thứ, Hình tượng nhân vậy người kể chuyện trong truyện ngắn Lỗ Tấn, Tạp
chí văn học (Số 10), 2001.
47. Lương Duy Thứ, Mấy vấn đề thi pháp Lỗ Tấn và việc giảng dạy Lỗ Tấn ở trường phổ
thông, ĐHSP Huế, 1992.
48. Lương Duy Thứ, Lỗ Tấn - Tác phẩm và tư liệu, NXB Giáo dục, 1994.
49. Lương Duy Thứ, Lỗ Tấn, phân tích tác phẩm, NXB Giáo dục, 2004.
50. Lương Duy Thứ, Lỗ Tấn với chúng ta, Tạp chí văn học (Số 9), 1997.
51. Lương Duy Thứ và Nguyễn Thị Minh Hồng dịch, Truyện Lỗ Tấn, NXB Văn nghệ TP,
HCM 2002.
52. Lương Duy Thứ và Nguyễn Thị Mai Hương dịch, Lỗ Tấn - Lịch sử nghiên cứu và hiện
trạng, NXB ĐHQG TP, HCM 2004.
53. Lương Duy Thứ và Lương Duy Tâm dịch, Lỗ Tấn - Hán văn học sử cương yếu. NXB
Văn nghệ TP, HCM, 1998.
54. Lương Duy Thứ và Lương Duy Tâm dịch, Lỗ Tấn - Đại cương lịch sử tiểu thuyết
Trung Quốc. NXB Văn nghệ TP, HCM 1998.
55. Lương Duy Thứ và Trần Lê Hoa Tranh, Lỗ Tấn - Linh hồn dân tộc Trung Hoa hiện
đại, NXB Trẻ, 2003.
56. Tân Thị Phương Vân, Hình tượng người dân lao động trong tác phẩm của Lỗ Tấn, luận
văn, 2000.
57. Lê Xuân Vũ, Lỗ Tấn - Chủ tướng cách mạng Văn hóa Trung Quốc, NXB Văn hóa,
1966.
58. Phạm Hoàng Kim Vy, Từ việc tìm hiểu con đường cứu nước và cương lĩnh sáng tác cải
tạo quốc dân tính của Lỗ Tấn, góp phần làm sáng tỏ việc giảng dạy, học tập truyện
“Thuốc” và “AQ chính truyện” trong chương trình PTTH, luận văn, 1999.