Kinh nghiệm gia nhập và thực
hiện các công ước của Hội nghị
La Hay về tư pháp quốc tế của
Cộng hòa Liên bang Đức 1. Về kinh nghiệm gia nhập Hội nghị La Hay
Hội nghị La Hay về tư pháp quốc tế (HCCH) là một thiết chế được
hình thành từ năm 1893, theo sáng kiến của nhà luật học T.M.C. Asser
(người đã được trao giải Nô-ben vì hoà bình năm 1911). Năm 1955,
Hội nghị La Hay chính thức trở thành một tổ chức quốc tế liên Chính
phủ, trên cơ sở Hiến chương của Hội nghị La Hay về tư pháp quốc tế,
có hiệu lực ngày 15/7/1955. Hiện nay, thành viên của tổ chức này gồm
72 thành viên đại diện cho mọi châu lục. Một điều đáng chú ý là kể từ
năm 2000, số lượng thành viên tham gia Hội nghị đã tăng lên gần gấp
đôi. Chỉ tính riêng khu vực Châu Á, số lượng các quốc gia trở thành
thành viên của Hội nghị đã lên tới 24 quốc gia. Một số nước ASEAN
đã trở thành thành viên của Hội nghị như Phi-líp-pin, Ma-lai-xia hoặc
đang có xu hướng gia nhập Hội nghị như Thái Lan.
Hội nghị được đặt tại La Hay/Den Haag, Hà Lan, hiện có 72 thành
viên (71 quốc gia thành viên và 1 thành viên là Liên minh Châu Âu).
Bên cạnh đó, một số quốc gia chưa gia nhập Hội nghị, nhưng có gia
nhập một số Công ước thuộc khuôn khổ của Hội nghị (trong đó có Việt
Nam tuy chưa gia nhập Hội nghị nhưng đã là thành viên của Công ước
La Hay ngày 29/5/1993 về Bảo vệ trẻ em và hợp tác trong lĩnh vực
nuôi con nuôi quốc tế).
Đức gia nhập Hội nghị La Hay năm 1955. Trước khi gia nhập Hội
nghị, Bộ Tư pháp Liên bang Đức là cơ quan chủ trì đề xuất gia nhập
Hội nghị La Hay, đã phối hợp chặc chẽ với Bộ Tài chính, Bộ Ngoại
giao trong việc xây dựng đề xuất gia nhập. Theo kinh nghiệm của Bộ

HCCH;
c. Trung Quốc: Là thành viên Hội nghị La Hay từ năm 1987, đã ban
hành Luật Tư pháp quốc tế năm 2010;
d. Đài Loan: Ban hành Luật Tư pháp quốc tế năm 2010.
2. Kinh nghiệm gia nhập và thực hiện các Công ước của Hội nghị
La Hay về tư pháp quốc tế
Việc gia nhập các Công ước của Hội nghị La Hay tạo điều kiện thuận
lợi cho các nước không phải đàm phán, ký kết nhiều điều ước quốc tế
song phương về cùng một vấn đề. Bên cạnh đó, các chuyên gia Đức
cũng cho biết hiện xuất hiện sự cạnh tranh giữa các hệ thống pháp luật
với các Công ước. Một ví dụ điển hình là Liên minh Châu Âu (EU),
mặc dù là thành viên Hội nghị La Hay nhưng đang cố gắng xây dựng
một hệ thống pháp luật thống nhất và trên thực tế, nhiều quy định pháp
luật riêng của EU có giá trị áp dụng hơn các quy định của các Công
ước.
Dù vậy, các Công ước La Hay hiện vẫn là sự lựa chọn tốt cho các
nước mong muốn gia nhập. Đức khuyến khích các nước gia nhập các
Công ước La Hay vì sự tiến bộ trong các quy định của các văn bản này.
Thực tế, Đức hiện tham gia vào nhiều Công ước của Hội nghị, trong đó
có một số Công ước liên quan trực tiếp đến tương trợ tư pháp được đề
cập đến là Công ước về tống đạt giấy tờ tư pháp và ngoài tư pháp trong
lĩnh vực dân sự và thương mại và Công ước về thu thập chứng cứ trong
lĩnh vực dân sự và thương mại, Công ước miễn hợp pháp hóa các loại
giấy tờ công vụ của nước ngoài.
Công ước La Hay về tống đạt giấy tờ tư pháp và ngoài tư pháp
trong lĩnh vực dân sự và thương mại là công ước có ý nghĩa rất quan
trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của bị đơn. Tại cả 16 bang của Đức
đều có cơ quan đầu mối thực hiện việc tống đạt giấy tờ, Sở Tư pháp
Liên bang là cơ quan đầu mối thực hiện việc tống đạt giấy tờ ở trung
ương. Bộ Tư pháp Liên bang chỉ giải quyết những vụ việc tống đạt giấy

con nuôi quốc tế là Công ước La Hay đầu tiên Việt Nam tham gia. Việt
Nam đã phê chuẩn Công ước này vào ngày 18/7/2011, mở ra một trang
mới trong quan hệ hợp tác nuôi con nuôi quốc tế với các quốc gia thành
viên Công ước trong đó có Đức. Từ năm 2004 đến nay, khi Việt Nam
và Đức không đạt được kết quả trong việc ký Hiệp định song phương
về vấn đề nuôi con nuôi, việc nhận con nuôi Việt Nam từ các gia đình
Đức có gặp khó khăn nhất định và số lượng thực tế cũng giảm đi. Do
đó, Đức bày tỏ mong muốn được nối lại việc hợp tác nuôi con nuôi với
Việt Nam trong thời gian sớm nhất.
Công ước miễn hợp pháp hóa các loại giấy tờ công vụ của nước
ngoài. Hằng năm, Đức có khoảng 200.000 giấy tờ cần hợp pháp hóa.
Việc xác nhận giấy tờ ở Đức thực hiện theo nguyên tắc cơ quan nào ký,
ra quyết định giấy tờ thì xác nhận cho giấy tờ đó. Bộ Tư pháp Liên
bang chỉ có trách nhiệm xác nhận đối với những trường hợp phức tạp,
quan trọng.
Văn phòng Hội nghị La Hay yêu cầu các nước thành viên Công ước
xây dựng cơ chế xác thực văn bản của mình. Tại Đức, cơ chế xác thực
văn bản dựa trên 4 tiêu chí:
a. Chỉ rõ cơ quan hành chính chịu trách nhiệm xác thực, công
nhận văn bản;
b. Có một hệ thống đăng ký rõ ràng, chi tiết;
c. Có biện pháp chống giả mạo các văn bản gốc;
d. Có hệ thống cán bộ công chức thực sự vì công việc, không bị
ảnh hưởng bởi hối lộ, tham nhũng.
Bổ sung thông tin để Việt Nam nghiên cứu gia nhập Công ước này,
Bộ Ngoại giao Đức cung cấp phương pháp xem xét đơn xin gia nhập
Công ước về hợp pháp hóa lãnh sự của một quốc gia. Cụ thể là khi Bộ
Ngoại giao nhận được thông tin từ Văn phòng Hội nghị La Hay là có
một quốc gia xin gia nhập Công ước thì Bộ Ngoại giao sẽ yêu cầu Đại
sứ quán Đức tại nước xin gia nhập cung cấp các thông tin liên quan để

=>các cơ quan đầu mối). Đại diện Sở Tư pháp Liên bang cũng nêu rõ,
tại Đức có 7 bang thành lập cơ quan đầu mối (Tòa án kiêm cơ quan đầu
mối), 9 bang thành lập cơ quan đầu mối trực thuộc Bộ Tư pháp bang.
Sở Tư pháp Liên bang là cơ quan đầu mối ở Trung ương thực hiện các
yêu cầu tương trợ tư pháp.
Về thời gian thực hiện tương trợ tư pháp của phía Việt Nam gửi sang
Đức thường kéo dài, hiệu quả ủy thác tư pháp về dân sự rất hạn chế.
Đại diện Sở Tư pháp Liên bang cho rằng do thời gian chuyển hồ sơ
tương trợ tại Đức không có quy định cụ thể mà chỉ quy định chung
trong EU là cố gắng giải quyết trong 14 ngày nên có thể bị chậm trễ.
Bên cạnh đó, việc cung cấp bản dịch tiếng Đức không chính xác, yêu
cầu tương trợ tư pháp không rõ ràng, thiếu hợp pháp hóa lãnh sự và tên
người Việt khó cũng là những nguyên nhân gây chậm trễ trong quá
trình thực hiện tương trợ tư pháp nói chung và tống đạt giấy tờ nói
riêng.
4. Một số nội dung khác
a. Về các hỗ trợ của Hội nghị La Hay
Hiện nay, Văn phòng Hội nghị La Hay hỗ trợ cho các thành viên và
các nước mong muốn gia nhập Công ước. Bên cạnh đó, mạng lưới
thẩm phán giao liên La Hay góp phần quan trọng vào việc tìm kiếm
trao đổi thông tin liên quan đến vụ việc, đặc biệt là các vụ bắt cóc trẻ
em. Hiện có 60 thẩm phán giao liên trong tổng số 40 quốc gia. Hội nghị
La Hay không quy định số lượng cụ thể các thẩm phán giao liên tại
quốc gia thành viên mà chỉ quy định ít nhất là 1 vị và không quá nhiều,
ví dụ: Canada có 2, Mỹ có 4, Đức có 2, thông thường các nước có 1
thẩm phán giao liên. Các thẩm phán giao liên nhóm họp với các cơ
quan đầu mối thực hiện Công ước định kỳ 5 năm một lần để trao đổi,
rút kinh nghiệm.
Cùng với sự hiện diện của thẩm phán giao liên, mạng lưới luật sư
giao liên trong giải quyết các vụ việc bắt cóc trẻ em theo Công ước về

cũng đang nghiên cứu có nên đưa thêm quy định về hòa giải ngoài tòa
án (giống như quy định của Luật tố tụng dân sự Việt Nam) vào Bộ luật
này hay không?
Ở cấp độ Châu Âu, tuy chưa xây dựng tòa trọng tài riêng để giải
quyết các tranh chấp về thương mại và đầu tư nhưng Liên minh Châu
Âu sẵn sàng hỗ trợ giải quyết tranh chấp bằng trọng tài. Đồng thời,
Liên minh Châu Âu cũng quy định các bên cần thỏa thuận công nhận
quyết định trọng tài trước khi áp dụng cơ chế này.
Ở cấp độ quốc tế, hiện cả Đức và Việt Nam đều đã tham gia Công
ước công nhận và thi hành các quyết định trọng tài nước ngoài năm
1958 (gọi tắt là Công ước New York). Vì vậy, việc giải quyết tranh
chấp thương mại, đầu tư bằng cơ chế trọng tài có cơ sở để tiến hành ở
cả hai quốc gia. Bên cạnh đó, phía Đức cũng đang tích cực tham gia
vào nhóm công tác thứ 2 của UNCITRAL nhằm minh bạch hóa phán
quyết trọng tài, giảm bớt chi phí trọng tài và giảm thiểu thời gian giải
quyết tranh chấp cũng như sử dụng Tiếng Anh như ngôn ngữ chính
thức trong giải quyết tranh chấp bằng cơ chế trọng tài.
Phòng Tương trợ tư pháp, Vụ Hợp tác quốc tế, Bộ Tư pháp

[1] Thủ tướng Chính phủ tại Công văn số 3241/VPCP-QHQT ngày
20/05/2008 và Công văn số 244/VPCP-QHQT ngày 12/01/2011 của
Văn phòng Chính phủ, trong đó giao Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với
các Bộ, cơ quan liên quan “nghiên cứu, xây dựng đề án về khả năng
Việt Nam gia nhập các công ước của Hội nghị La Hay về tư pháp quốc
tế”