LUẬN VĂN:

Quan điểm toàn diện với việc xây
dựng nền kinh tế thị trường định
hướng Xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam A.Đặt vấn đề

Từ năm 1986 trở về trước, nền kinh tế nước ta mang nặng tính tự túc tự cấp, vận
hành theo cơ chế quản lý tập trung quan liêu bao cấp và có nhiều sai lầm trong nhận
thức về mô hình xã hội chủ nghĩa. Nước ta đã không nhận thức đúng về kinh tế thị
trường, cho rằng sản xuất hàng hoá là hình thức tổ chức của Chủ nghĩa tư bản, đồng
nhất hình thức sở hữu với hình thức tổ chức kinh tế và thành phần kinh tế; coi nhẹ qui
luật giá trị, qui luật cạnh tranh; chỉ thấy mặt tiêu cực của thị trường. Vì vậy mà nền
kinh tế nước ta rơi vào tình trạng khô cứng, chậm phát triển, tụt hậu so với thế giới,
khủng hoảng Kinh tế - Xã hội trầm trọng, mức sống của người dân thấp.
Tháng 12/ 1986, Đại hội Đảng VI đã thừa nhận sai lầm chủ quan, duy ý chí đó
và đề ra chủ trương phát triển sản xuất hàng hoá nhiều thành phần, xoá bỏ cơ chế quản B. Nội dung

1. Sự cần thiết phải xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa ở
Việt Nam
Lý thuyết chung về kinh tế thị trường
Khái niệm về kinh tế thị trường
Kinh tế thị trường là nền kinh tế vận động theo cơ chế thị trường, nó là nền kinh
tế nhiều thành phần, vừa có quá trình tư nhân hoá vừa có quá trình quốc hữu hoá. Kinh
tế thị trường là nền kinh tế hàng hoá phát triển ở mức độ cao, nó không chỉ là công
nghệ, phương tiện để phát triển kinh tế - xã hội mà còn là những quan hệ kinh tế, xã
hội, nó bao gồm cả các yếu tố của lực lượng sản xuất và một hệ thống sản xuất. Kinh
tế thị trường là kiểu tổ chức kinh tế hình thành và phát triển do những đòi hỏi khách
quan của sự phát triển lực lượng sản xuất, nó là phương thức sở hữu kinh tế của sự
phát triển.

Những đặc điểm của kinh tế thị trường
Kinh tế thị trường là giai đoạn phát triển cao của kinh tế hàng hoá, nó trải qua 3
giai đoạn phát triển là giai đoạn chuyển từ kinh tế hàng hoá giản đơn sang kinh tế thị
trường, giai đoạn phát triển kinh tế thị trường tự do và giai đoạn phát triển kinh tế thị
trường hiện đại.
Trong nền kinh tế thị trường, mối quan hệ giữa người và người được biểu hiện
thông qua thị trường, tức là thông qua hoạt động trao đổi, mua bán bằng tiền, thông
qua quan hệ hàng - tiền. Quan hệ hàng - tiền có ý nghĩa rất to lớn đối với người tiêu
dùng, người sản xuất và ngày càng được mở rộng.
Kinh tế thị trường nảy sinh, hoạt động một cách khách quan trong những điều kiện lịch
sử nhất định, nó là nhân tố phát triển sức sản xuất, tăng trưởng kinh tế, thúc đẩy xã hội

xây dựng chủ nghĩa xã hội có hiệu quả, định hướng Xã hội chủ nghĩa là phải vì lợi ích
nhân dân, tư tưởng kinh tế gắn liền với tiến bộ công bằng xã hội. Vì vậy, kinh tế thị
trường định hướng Xã hội chủ nghĩa nhằm phục vụ lợi ích nhân dân và góp phần thực
hiện mục tiêu giải phóng con người. Trong nền kinh tế thị trường định hướng Xã hội
chủ nghĩa thì mọi thành phần kinh tế đều bình đẳng trước pháp luật, nền kinh tế lấy các
thành phần kinh tế xã hội chủ nghĩa - nghĩa là các thành phần kinh tế dựa trên sở hữu
xã hội, sở hữu tập thể làm nền tảng với mục tiêu là dân giàu, nước mạnh, xã hội công
bằng văn minh. Từ đó, ta có thể tổng kết một số đặc điểm chủ yếu của nền kinh tế thị trường
định hướng Xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

1.2.1 Đặc điểm chủ yếu của nền kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa ở Việt
Nam
-Nền kinh tế mà nước ta xây dựng là nền kinh tế thị trường hiện đại với tính
chất xã hội hiện đại.
-Nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần với vai trò chủ đạo của kinh tế nhà
nước.
-Nhà nước quản lý nền kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa là Nhà
nước của dân, do dân và vì dân.
-Cơ chế vận hành của nền kinh tế được thực hiện thông qua cơ chế thị trường
với sự quản lý, điều tiết của Nhà nước.
-Hội nhập, mở cửa với kinh tế thế giới trên cơ sở đảm bảo độc lập, chủ quyền
dân tộc.
-Đảm bảo công bằng xã hội.
-Thực hiện phân phối theo lao động và vốn là chủ yếu.

1.2.2 Những yêu cầu của nền kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa
Qua những đặc điểm trên, ta thấy để phát triển nền kinh tế thị trường định

lạc hậu; thực hiện một phần được mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng văn
minh. Đó chính là những thành tựu mà kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa
mang lại cho chúng ta. Từ đó càng khẳng định vai trò quan trọng của kinh tế thị trường
định hướng Xã hội chủ nghĩa trong công cuộc xây dựng Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

2. Kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam -Thực trạng và giải
pháp
Thực trạng quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ
nghĩa ở Việt Nam
2.1.1 Quan điểm của Đảng ta về kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa
Trong suốt một thời gian dài từ những năm 80 trở về trước, nước ta đã không
nhận thức đúng về kinh tế thị trường, sản xuất hàng hoá; cho rằng sản xuất hàng hoá là
hình thức tổ chức sản xuất của tư bản chủ nghĩa, coi nhẹ qui luật cạnh tranh, qui luật
giá trị, qui luật cung cầu; chỉ thấy những mặt tiêu cực của kinh tế thị trường và phủ
nhận quan hệ thị trường. Kết quả là sản xuất đình trệ, lạc hậu, nền kinh tế rơi vào tình
trạng chậm phát triển, khủng hoảng kéo dài. Phải đến Đại hội Đảng VI (12/1986), Đảng mới đề ra chủ trương phát triển sản
xuất hàng hoá nhiều thành phần, xoá bỏ cơ chế quản lý tập trung quan liêu bao cấp,
thực hiện hạch toán kinh doanh. Tuy nhiên, Đảng ta vẫn chưa dùng đến các khái niệm
như “Cơ chế thị trường” hay “kinh tế thị trường” và vẫn còn dè dặt khi nói đến phát
triển sản xuất hàng hoá, chưa bao quát hết nội dung của nó.
Tháng 3/ 1989, tại Hội nghị lần VI BCH TW Đảng khoá VI, trên cơ sở một số
thành tựu bước đầu đạt được trong thời kỳ đổi mới, Đảng ta mới nhấn mạnh: vấn đề
phát triển kinh tế hàng hoá có kế hoạch gồm nhiều thành phần tiến lên Chủ nghĩa xã
hội có ý nghĩa chiến lược lâu dài, có tính qui luật, thể hiện tinh thần dân chủ về kinh
tế Các quyết định sau đó của Đảng, đặc biệt là phát triển kinh tế hàng hoá nhiều
thành phần đã được nhân dân nhiệt tình hưởng ứng và thực hiện. Đó chính là động lực
thúc đẩy sự sáng tạo, lòng say mê nhiệt tình của người dân, làm cho các hoạt động

thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng văn minh.

2.1.2 Các thành phần kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa
Từ các hình thức sở hữu cơ bản là sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể và sở hữu tư
nhân đã hình thành nên các thành phần kinh tế, đó là: kinh tế nhà nước; kinh tế tập thể;
kinh tế cá thể, tiểu chủ; kinh tế tư bản nhà nước; kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Các
thành phần kinh tế đó chính là bộ phận cấu thành của nền kinh tế thị trường định
hướng Xã hội chủ nghĩa.
Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế, là công cụ để nhà nước
định hướng và điều tiết vĩ mô nền kinh tế. Kinh tế nhà nước dựa trên chế độ sở hữu
toàn dân về những tư liệu sản xuất chủ yếu, nó hoạt động trong những ngành, những
lĩnh vực then chốt. Trong kinh tế nhà nước, các doanh nghiệp nhà nước ngày càng hoạt
động có hiệu quả và đi đầu trong việc ứng dụng khoa học kỹ thuật.
Kinh tế tập thể gồm nhiều hình thức hợp tác đa dạng với nòng cốt là hợp tác xã.
Các hợp tác xã dựa trên hình thức sở hữu của tập thể của các thành viên, trong đó
những người lao động, hộ sản xuất kinh doanh liên kết với nhau và không giới hạn qui
mô, lĩnh vực, địa bàn.
Kinh tế cá thể, tiểu chủ dựa trên chế độ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất và lao
động của bản thân người sản xuất. Nó có vị trí quan trọng, có tiềm năng to lớn trong
nhiều ngành nghề ở thành thị và nông thôn. Hình thức kinh tế này có thể làm vệ tinh
cho các doanh nghiệp hoặc phát triển lớn hơn.
Kinh tế tư bản tư nhân là các đơn vị kinh tế mà phần lớn vốn do các nhà tư bản
góp lại để sản xuất kinh doanh. Kinh tế tư bản tư nhân đang đóng góp cho sự nghiệp
phát triển đất nước và ngày càng được khuyến khích phát triển rộng rãi trong nhiều ngành sản xuất. Kinh tế tư bản tư nhân tập trung phần lớn trong các ngành dịch vụ,
kinh doanh bất động sản và dịch vụ.
Kinh tế tư bản nhà nước bao gồm các hình thức liên kết, liên doanh giữa kinh tế
nhà nước với kinh tế tư bản tư nhân trong và ngoài nước. Kinh tế tư bản nhà nước có

Giữa các thành phần kinh tế luôn có sự cạnh tranh với nhau về lợi ích, về xu hướng
chính trị
Từ những mâu thuẫn của các thành phần kinh tế, Đảng và Nhà nước ta phải có
những biện pháp thích hợp để sử dụng chúng có hiệu quả và đảm bảo đi đúng định
hướng Xã hội chủ nghĩa.

2.1.4 Thành tựu đạt được và yếu kém cần khắc phục của Việt Nam trong những năm
đổi mới
Thực tiễn hơn 10 năm đổi mới cho thấy nước ta chuyển sang nền kinh tế thị
trường định hướng Xã hội chủ nghĩa là phù hợp với qui luật khách quan, hợp lòng dân,
đáp ứng yêu cầu cuộc sống. Công cuộc đổi mới giúp cho nước ta thoát khỏi cuộc
khủng hoảng xã hội nghiêm trọng, kéo dài và đạt được những thành tựu vô cùng to
lớn. Tình trạng đình đốn trong sản xuất được khắc phục. Lạm phát bị đẩy lùi từ
774,7% năm 1986 xuống còn 67,1% năm 1991 và 12,7% năm 1995.
Trong thời kỳ 1991-1995, tổng sản phẩm trong nước (GDP) tăng bình quân
hàng năm đạt 8,2%, tỷ trọng các ngành công nghiệp và xây dựng, dịch vụ trong GDP
ngày càng tăng, có tích luỹ nội bộ từ nền kinh tế, đầu tư toàn xã hội bằng nguồn vốn
trong và ngoài nước so với GDP năm 1990 là 15,8%, năm 1995 là 27,4%. Cho đến nay
thì tổng sản phẩm trong nước tăng bình quân là 7%. Nông nghiệp phát triển liên tục,
đặc biệt là sản xuất lương thực. Nuôi trồng và khai thác thuỷ, hải sản được mở rộng.
Giá trị sản xuất công nghiệp tăng bình quân hàng năm là 13,5%. Nhiều cơ sở công
nghiệp trọng yếu được xây dựng và ngày càng phát triển; hệ thống cơ sở hạ tầng như:
đường sá, cầu, cảng, được tăng cường. Các ngành xuất nhập khẩu, dịch vụ đều phát
triển. Năm 2000, chúng ta chặn được đà giảm sút mức tăng trưởng kinh tế, các chỉ tiêu
hầu hết đã đạt được hoặc vượt mức kế hoạch.
Đời sống nhân dân không ngừng được nâng cao. Những nhu cầu thiết yếu của
người dân như: ăn, mặc, ở, y tế, giáo dục, được đáp ứng tốt hơn. Phân công xã hội
phát triển, mở rộng ngành nghề, tạo việc làm cho người lao động. Hàng năm nước ta
có hơn 1,2 triệu lao động có việc làm mới. Tinh thần năng động, sáng tạo của mỗi
người lao động được phát huy đã tạo ra sự phát triển năng động, hiệu quả cao của nền

nhiều phức tạp.
Cơ chế chính sách chưa tạo động lực cho nền kinh tế phát triển, còn thiếu những chính
sách thúc đẩy giải phóng mạnh mẽ lực lượng sản xuất. Nạn tham nhũng chưa ngăn
chặn được. Tình trạng lãng phí quan liêu còn phổ biến. Đạo đức lối sống của một số
cán bộ, đảng viên đang bị suy thoái. Ngoài ra còn có những khuynh hướng tư tưởng lệch lạc với kinh tế thị trường
như: sùng bái kinh tế thị trường, để cho kinh tế thị trường tự do phát triển mà không
cần sự quản lý của Nhà nước, cho rằng chỉ có phát triển kinh tế tư bản tư nhân mới là
phương thức duy nhất để phát triển kinh tế thị trường hiện nay. Có những người lại cho
rằng nếu phát triển kinh tế thị trường là từ bỏ chế độ Xã hội chủ nghĩa. Đó là những
nguy cơ chệch hướng Xã hội chủ nghĩa mà chúng ta cần khắc phục.
Nguyên nhân chính của những mặt yếu kém trên là do hiệu quả lãnh đạo của
Đảng, hiệu lực quản lí của Nhà nước chưa tốt, thêm vào đó là nạn tham nhũng rất
nghiêm trọng. Vì vậy chúng ta phải có những biện pháp tích cực để đảm bảo phát triển
nền kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa, từ đó thực hiện tốt mục tiêu mà
Đảng ta đề ra là thực hiện dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng văn minh.

Những giải pháp đảm bảo cho việc phát triển nền kinh tế thị trường định
hướng Xã hội chủ nghĩa
Phát huy vai trò của các thành phần kinh tế

 Giải pháp chung
Để sử dụng có hiệu quả các thành phần kinh tế, Nhà nước ta phải tiến hành
đồng bộ những biện pháp vĩ mô để tạo thuận lợi cho các thành phần kinh tế, đó là:
1. Xây dựng và hoàn chỉnh hệ thống pháp luật để các thành phần kinh tế bình đẳng
và tự do kinh doanh trong khuôn khổ pháp luật.
2. Hoàn thiện các công cụ quản lý kinh tế, tạo mối quan hệ tốt về lợi ích giữa
người lao động, các doanh nghiệp và Nhà nước.

-Kinh tế tập thể
Phát triển kinh tế tập thể với nòng cốt là hợp tác xã. Hợp tác xã có thể phát triển
kinh doanh tổng hợp chuyên ngành hoặc đa ngành. Nhà nước giúp hợp tác xã mở rộng
thị trường, giải quyết nợ tồn đọng, đào tạo cán bộ, ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản
xuất Kinh tế tập thể sẽ ngày càng trở thành nền tảng của nền kinh tế quốc dân.
-Kinh tế cá thể, tiểu chủ
Nhà nước tạo điều kiện mở rộng sản xuất kinh doanh, khuyến khích các hình
thức tổ chức hợp tác trên nguyên tắc tự nguyện hoặc làm vệ tinh cho các doanh nghiệp
khác.
-Kinh tế tư bản tư nhân
Kinh tế tư bản tư nhân được Nhà nước khuyến khích phát triển trong nhiều
ngành sản xuất. Nhà nước còn tạo điều kiện và môi trường pháp lý cho hoạt động cạnh tranh hợp pháp, cho sự hợp tác liên doanh một cách tự nguyện với kinh tế tập thể, kinh
tế nhà nước hoặc chuyển thành doanh nghiệp cổ phần.
-Tạo điều kiện phát triển đa dạng kinh tế tư bản nhà nước. Cải thiện môi trường
đầu tư và nâng cao năng lực quản lí để thu hút vốn đầu tư nước ngoài.

2.2.2 Phát triển thành phần kinh tế xã hội chủ nghĩa là trọng tâm của quá trình phát
triển kinh tế
Trong nền kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa thì kinh tế nhà nước
và kinh tế tập thể là thành phần kinh tế xã hội chủ nghĩa. Hai thành phần kinh tế này
chính là nền tảng của nền kinh tế quốc dân. Chúng ta phải phát huy vai trò chủ đạo của
kinh tế nhà nước, lấy sự phát triển của kinh tế nhà nước làm định hướng phát triển cho
các thành phần kinh tế khác.

2.2.3 Những giải pháp kiên định định hướng Xã hội chủ nghĩa cho nền kinh tế thị
trường, tránh nguy cơ chệch hướng Xã hội chủ nghĩa.
-Bảo đảm sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng cộng sản Việt Nam thông qua đường

bước đi tiếp theo. Những khuyết điểm, tiêu cực và nguy cơ chệch hướng trong nền
kinh tế thị trường đòi hỏi Đảng, Nhà nước phải có những đường lối, chính sách phù
hợp hơn nữa và phải nâng cao vai trò lãnh đạo quản lí của mình, tạo được niềm tin ở
nhân dân. Bên cạnh đó, mỗi người dân cũng phải nêu cao tinh thần trách nhiệm, tự
giác chống lại những cái xấu đang tồn tại trong xã hội, góp phần làm cho nước ta ngày
càng to đẹp hơn, hùng mạnh hơn và công bằng hơn.
Tuy rằng Việt Nam đã có thời kỳ theo mô hình kinh tế bao cấp và trên thế giới
đã có nhiều nước Xã hội chủ nghĩa sụp đổ vì vận dụng mô hình kinh tế đó nhưng Việt
Nam chúng ta vẫn vượt qua mọi khó khăn, thử thách, đổi mới phát triển nền kinh tế thị
trường mà vẫn kiên định định hướng Xã hội chủ nghĩa cho dù có rất nhiều thế lực phản
động nhăm nhe phá hoại nước ta. Thành tựu mà chúng ta đạt được trong những năm
qua không những có ý nghĩa về mặt kinh tế mà còn tạo niềm tin to lớn ở người dân vào
sự lãnh đạo của Đảng. Mọi người dân đều tin tưởng rằng chúng ta sẽ đập tan được các
âm mưu phá hoại, vững bước đi lên Chủ nghĩa xã hội với mục tiêu dân giàu, nước
mạnh, xã hội công bằng văn minh.
Tài liệu tham khảo

1. Báo cáo chính trị của BCH TW Đảng tại Đại hội VII của Đảng-NXB Sự thật,
Hà Nội, 1991
2. Lý luận chính trị số 5/2001
3. Nghiên cứu lý luận số 10/2000
4. Nghiên cứu kinh tế số 251-4/1999
5. Nghiên cứu trao đổi số 18-9/1998
6. Nguyễn Phú Trọng-Sự lãnh đạo và hoạt động của Đảng trong điều kiện cơ chế
thị trường-NXB Chính trị quốc gia 1995
7. Phát triển kinh tế số 86/1997
8. Tạp chí cộng sản số 9 -5/2001