Ảnh hưởng của Phật giáo trong hoạt động kinh doanh và từ thiện
của các doanh nghiệp và doanh nhân
1 Lời dẫn
Phật giáo là một trong những tôn giáo lớn nhất trên thế giới nói chung cũng
như Việt Nam nói riêng, lý tưởng của đạo Phật là đóng góp mà không mong chờ sự
báo đáp và người Phật tử luôn mong đem lại lợi ích cho mọi chúng sinh trong mỗi
hoạt động của mình. Với tuệ giác của Phật Pháp và tinh thần cống hiến vô ngã đó,
người Phật tử có thể đóng góp cho xã hội bằng cách tạo ra những doanh nghiệp có
khả năng làm lợi ích cho tất cả mọi người. Vì thế căn bản của sự kinh doanh là nằm
trong lời dạy của Đức Phật, Chánh Mạng, Lòng từ, thương yêu tất cả mọi loài chúng
sinh và sống an tịnh. Trong giai đoạn phát triển của Việt Nam, Phật giáo phải khuyến
khích những doanh gia dùng tài năng và óc sáng tạo của họ đóng góp của cải vật chất
và tinh thần cho sự phát triển của Việt Nam dựa trên căn bản lời dạy của Đức Phật.
Và chúng ta hãy cùng tìm hiểu sâu hơn về ảnh hưởng của Phật giáo trong hoạt động
kinh doanh và từ thiện hiện nay.
2 Khái niệm Phật giáo
Theo từ điển bách khoa toàn thư Việt Nam, Phật giáo là một tôn giáo ra đời
vào cuối thế kỉ VI trước Công nguyên ở Ấn Độ, sau đó phát triển thành một trong 3
tôn giáo lớn nhất trên thế giới (cùng với đạo Kitô và đạo Hồi). Người sáng lập ra Phật
giáo là Thích Ca Mâu Ni. Phật giáo xuất hiện với tư cách một tôn giáo, đề cao nếp
sống đạo đức trong sáng, coi nhẹ hình thức nghi lễ. Theo giáo lí của Thích Ca Mâu
Ni, thế giới tự nó tồn tại, không do ai tạo ra cả. Vạn vật là vô thường, luôn luôn biến
chuyển theo luật nhân quả, sinh ra và diệt đi, tuần hoàn không ngừng. Bốn chân lí lớn:
1) Cuộc sống là bể khổ (sinh, lão, bệnh, tử). 2) Nguyên nhân của khổ là lòng tham, sự
tức giận, sự ngu si (vô minh). 3) Diệt khổ tức là diệt những nguyên nhân ấy, chấm dứt
vòng luân hồi, đến cõi Niết Bàn; 4) Con đường giải thoát là tu tập theo Bát chính đạo.
Phật giáo đặt vấn đề số phận con người là do bản thân con người tạo ra và tự mình
chịu trách nhiệm, không do thần thánh định đoạt. Chủ trương bình đẳng (ai cũng có
khổ và đều có thể được giải thoát), đề cao lòng từ bi (yêu thương mọi loài, chống lại
điều ác, làm mọi điều lành).
Theo Từ điển bách khoa Phật giáo: (tudien.daitangkinhvietnam.org): Phật giáo

đạo đức trong cuộc sống của chính mình sẽ được hạnh phúc.
Mặt khác trong điều kiện sản xuất chưa phát triển mạnh của xã hội, nhu cầu
vật chất ngày càng cao, nên cuộc sống con người gặp khó khăn, nên cái khổ vẫn là
điều tất yếu, đôi khi con người cảm thấy bi quan thất vọng. Do vậy, sự giải thích cuộc
đời con người chỉ quẩn quanh trong nổi khổ “nhân sinh là khổ” hết sức có ý nghĩa.
Việc đưa ra con đường diệt khổ, tự giải thoát mà không chờ bất kỳ cứu nhân độ thế
nào đã trở thành tự tưởng giáo dục đầy khích lệ hấp dẫn, mang tính nhân văn sâu sắc.
Nói chung, nội dung tư tưởng giáo dục của triết lý Phật giáo là triết lý sống, là lý luận
đấu tranh của quần chúng, là hơi thở và cứu cánh của mỗi con người. Tư tưởng chủ
chổt giáo dục con người, giúp con người hướng thiện trong đạo Phật chính là Từ bi,đã
có khẳng định rằng “Từ bi là gốc rễ của đạo Phật”.
“Từ bi” là “từ” và “bi”, là hai đức tính (tinh thần) cơ bản trong bốn đức tính
mà Phật giáo gọi là “tứ vô lượng” hay còn gọi là “tứ vô lượng tâm”. Về đối tượng vô
lượng, bao quát mọi chúng sinh, không hạn chế một ai cả (vô lượng chúng sinh) và
hiệu quả vô lượng, lợi ích đem lại cho chủ thể cũng như khách thể đạo đức là vô cùng
lớn lao (vô lượng phúc quả). Kinh Tập giải thích: “Từ” là lòng mong muốn đem lại
lợi ích và an lạc cho người khác. “Bi” là hy vọng nhằm loại trừ những khổ đau không
có lợi cho người khác hoặc có hại cho người khác” (Từ thị lợi ích hòa an lạc tha nhân
đích tâm nguyện. Bi thị trừ khử bất lợi tha nhân hoặc hữu hại tha nhân chi khổ chi hy
vọng . Tâm niệm đem lại niềm vui cho người khác gọi là “từ”, tâm niệm làm cho
người khác bớt khổ đau gọi là “bi”, vui mừng vì chúng sinh được an lạc, tránh khổ
đau gọi là “hỷ”, tâm niệm đối với chúng sinh không tính toán thân, sơ, đối xử với mọi
người bình đẳng như nhau gọi là “xả”
Tư tưởng Từ Bi của phật giáo thấm đẫm trong tâm hồn Việt từ người bình dân
đến kẻ trí thức, thể hiện trong truyện kể dân gian cũng như trong thơ văn bác
học.Trong truyện kể dân gian, bao giờ Phật cũng hiện lên để cứu khổ, cứu nạn cho
con người. Lấy chuyện Tấm Cám làm ví dụ. Phật đã hiện lên giúp cho Tấm con cá
bống, sai chim tới nhặt thóc, cho áo quần, giầy dép để đi chơi hội, lấy hoàng tử. Mỗi
lần Tấm bị hại, Phật lại hiện ra giúp Tấm, lúc là bụi trúc đào khi là quả thị. Chuyện kể
thấm đẫm tinh thần cứu khổ, cứu nạn của phật giáo với hình ảnh ông bụt đại từ đại bi,

người bạn chưa hề biết? Đó có thể coi là Từ trong kinh doanh- không vì lợi ích của
riêng bản thân mình, của doanh nghiệp mình mà đạp bằng các doanh nghiệp khác, hãy
nâng cao giá trị của bản thân mình của doanh nghiệp mình bằng cách giúp những
người khác, doanh nghiệp khác cùng phát triển.
+ Bi
Như trên ta đã phân tích “Bi” là hy vọng nhằm loại trừ những khổ đau không
có lợi cho người khác hoặc có hại cho người khác”. Làm được như thế không chỉ giúp
họ không đối kháng với bạn mà làm cho cấu trúc và sự tương tác giữa đôi bên theo
chiều hướng mà họ cùng cảm thấy mình đều chiến thắng.Trước khi bắt đầu một cuộc
trò chuyện, buôn bán, đàm phán, thỏa thuận, lùi bước hay tiến tới, bạn có thể cố gắng
đặt mình vào vị trí của đối tác. Tạo ra một bản chi tiết cá nhân về họ, về cuộc sống
của họ, sự tranh đấu, lịch sử, mong ước, đau khổ cũng như các áp lực cá nhân trong
công việc. Sau đó, hãy liên tưởng bạn là chính họ. Không để cá nhân bạn chi phối.
Bạn cảm nhận sự sợ hãi, mong ước, nguyện vọng này của họ như thế nào? Liệu bạn
có khả năng nghe, thấy, và cảm nhân họ không? Nếu được thì bạn cảm thấy như thế
nào? Liệu những cảm giác này tạo ra nhiên liệu gì cho bạn? Bạn càng có khả năng
cảm nhận những điều này, hiểu và nuôi dưỡng lòng từ bi với những nhận định về thế
giới kinh doanh như đối tác của bạn thì bạn sẽ cảm thấy cuộc đối thoại thật sự làm
cách nào tạo ra một điều gì đó chung không phải chỉ cho những gì bạn cần mà tạo ra
một giá trị mới để cùng vực dậy cả hai.
+ Hỉ
Hỉ là cảm giác mà bạn thấy những điều tốt xảy ra với người khác mà bạn
mong muốn thành công, bạn cũng cảm thấy sự thành công đó như là của bạn. Không
có sự ghen tị, không có cảm giác bị thua thiệt, mất mát. Bạn cảm thấy như họ đạt
được điều thắng lợi đó là cho bạn. Trong kinh doanh, nhiệm vụ để nuôi dưỡng hai
lượng tâm đầu tiên Từ và Bi để có khả năng cảm nhận niềm hỉ lạc cho những ai thành
công xung quanh bạn. Bởi vì khi chấp nhận cảm giác ấy có sự kết nối lẫn nhau, bạn sẽ
đến được đỉnh điểm là hiểu rằng thành công của họ cũng chính là của bạn.
+ Xả
Xả là tha thứ, từ bỏ: tha thứ những lỗi lầm của người khác; chấp nhận từ bỏ

cảnh của lòng từ bi, chúng ta thấy rằng thành phần nhận thức và xúc cảm của lòng từ
bi – thấu hiểu và thông cảm với người khác – sẽ ngăn cản, làm giảm bớt, cái mà tôi
gọi là sự ám ảnh về bản thân quá mức trong mỗi chúng ta – từ đó tạo nên những điều
kiện cho tính khiêm tốn.
5 Hoạt động từ thiện của các doanh nghiệp và doanh nhân
Văn hóa dân tộc ta được xây dựng trên nền tảng văn hóa Phật giáo, nên tất cả
những gì lợi cho mình, lợi cho người, đem niềm vui đến cho mình, đem niềm vui đến
cho người, hoặc sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp mà có lợi cho người tiêu dùng;
sự giàu có của mình góp thêm vào sự giàu có của đất nước, tiền bạc của số người giàu
được chia sẻ lại cho số người còn người nghèo, để khoảng cách giàu nghèo rút ngắn
lại, thì đó chính là văn hóa Phật giáo. Do vậy, hàng ngày trên các phương tiện thông
tin đại chúng chúng ta dễ dàng thấy những thông tin về các hoạt động từ thiện, thiện
nguyện của các doanh nghiệp, doanh nhân, tổ chức và từ tất cả các tấm lòng hướng
Phật.
"Từ" là "Từ Tâm"."Thiện" là việc tốt. "Từ Thiện" là làm việc tốt "Từ Tâm".
Làm từ thiện chính là làm theo lời dạy của Đức Phật. Phật Giáo có cả một kho tàng
quý báu về lý Nhân quả - Nghiệp báo, về bốn tâm vô lượng Từ-Bi-Hỷ-Xả, về Vô
thường -Vô ngã v.v… Đấy chính là nền tảng của một xã hội nhân ái, bình đẳng và văn
minh nếu những bài học giáo lý ấy biến thành hiện thực trong cuộc sống. Có thể nói,
xã hội Việt Nam từ ngàn xưa đã có truyền thống nhân ái cũng đều bắt nguồn từ những
bài học giáo lý nói trên. Vì vậy, hoạt động từ thiện hôm nay chính là con đường chủ
động đưa Đạo Phật đến với quần chúng. Con đường này sẽ đưa chúng ta đi đến mục
tiêu góp phần xây dựng xã hội an lạc theo tinh thần Phật Giáo.
Ta có thể bắt gặp một số điển hình như nữ doanh nhân say mê làm từ thiện chị
Đỗ Thị Kim Liên, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty Bảo hiểm AAA,
Lãnh sự Danh dự Cộng hòa Nam Phi tại TP.HCM, Ủy viên Ban Chấp hành Hội
Chống gian lận thương mại và Hỗ trợ người tiêu dùng TPHCM (AFCA). Bởi suy nghĩ
khó lòng bình tâm trước những mảnh đời bất hạnh mà công tác từ thiện xã hội của cá
nhân chị cũng như công ty cứ dày lên theo năm tháng. Những việc làm mang tính
nhân văn sâu sắc gần đây mà AAA đã tham gia là: đồng hành cùng Báo Công An

nhiều gia đình vượt qua cơn khốn khó…
6 Lời kết
Mặc dù đạo Phật dường như không liên quan gì đến các doanh nghiệp ngày
nay nhưng suy cho cùng cả hai đều là những thành phần của cùng một tổng thể, và do
đó có thể cùng áp dụng một số nguyên tắc tương tự nhau. Một doanh nhân thành đạt
không phải chỉ có các kiến thức chuyên môn và thái độ làm việc tích cực mà còn phải
có tinh thần và khát vọng xây dựng công cuộc kinh doanh mới. Để đảm bảo thành
công trong kinh doanh, mỗi doanh nhân phải sàng lọc chân lý từ những sai lầm; và
kiên định trong lời nói và hành động. Và mỗi doanh nhân phải kiên định rõ ràng cho
đến khi họ thực hiện thành công mục tiêu của mình trong bất kỳ lĩnh vực nào.Để có
lợi nhuận cao và có điều kiện phát triển mạnh doanh nghiệp, ngoài tính năng động,
chuyên môn giỏi, ngoài sự nhạy bén về thời cơ và thị trường, ngoài việc xây dựng
thương hiệu, ngoài tài năng tổ chức và quản lý, nhà doanh nghiệp cần có thái độ hành
xử thích đáng đối với công nhân, nhân viên và trách nhiệm đối với toàn xã hội.