Khoa học pháp lý

Thực trạng công tác thanh tra và
những vấn đề đang đặt ra

Tổ chức và hoạt động thanh tra hiện nay được thực hiện trên cơ
sở Luật Thanh tra năm 2004 và các văn bản có liên quan như
Luật Khiếu nại, tố cáo năm 1998

Tổ chức và hoạt động thanh tra hiện nay được thực hiện trên cơ
sở Luật Thanh tra năm 2004 và các văn bản có liên quan như
Luật Khiếu nại, tố cáo năm 1998 (sửa đổi, bổ sung năm 2005,
2006), Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2005 (sửa đổi bổ
sung năm 2007) với những mảng hoạt động chủ yếu về công
tác thanh tra; công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo; công tác
phòng, chống tham nhũng.
Ngoài ra, Thanh tra Chính phủ có chức năng quản lý nhà nước về
công tác thanh tra.
Kể từ khi Luật Thanh tra được ban hành, các tổ chức thanh tra đã
được kiện toàn một bước và hoạt động thanh tra cũng đã có
những kết quả nhất định, tuy nhiên cho đến nay đã nảy sinh
những vấn đề bất cập cần nghiên cứu, sửa đổi bổ sung cho phù
hợp. Đó cũng chính là những vấn đề mà bài viết này muốn đề
cập.
1. Thực trạng hiệu lực hiệu quả của công tác thanh tra và
những vấn đề đang đặt ra
1.1. Về công tác thanh tra
Hằng năm, căn cứ vào chỉ đạo của Chính phủ và các yêu cầu phát

thanh tra như sau:
- Thứ nhất, Thanh tra Chính phủ và ngành Thanh tra thường gặp
rất nhiều khó khăn trong việc thực hiện được chương trình, kế
hoạch của mình. Trên thực tế, Thanh tra Chính phủ và ngành
Thanh tra nói chung còn phải tiến hành thêm nhiều cuộc thanh tra
đột xuất theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ và thủ trưởng các
cơ quan quản lý nhà nước cùng cấp. Nhiều cuộc thanh tra được
triển khai từ cuối năm này và kết thúc trong năm kế tiếp. Tuy
nhiên, việc điều chỉnh chương trình, kế hoạch thanh tra vẫn chưa
được thực hiện. Các cuộc thanh tra thường kéo dài, trong quá
trình thanh tra gặp nhiều khó khăn, giai đoạn kết thúc thường
chậm và phức tạp nhất là khi các cơ quan có liên quan có ý kiến
khác nhau.
- Thứ hai, tỷ lệ thực hiện kiến nghị xử lý sau thanh tra thường
không cao. Riêng đối với kiến nghị xử lý hành chính và hình sự
đối với các cá nhân, tổ chức vi phạm, chưa thống kê được chính
thức. Trên thực tế, với quy định hiện hành về chức năng, nhiệm
vụ và quyền hạn, Thanh tra Chính phủ nói riêng và ngành Thanh
tra nói chung cũng gặp rất nhiều khó khăn trong việc theo dõi và
nắm thông tin về vấn đề này.
- Thứ ba, việc đánh giá tác động của hoạt động thanh tra nhằm
nâng cao tính hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong các lĩnh
vực đã tiến hành thanh tra chưa được thực hiện.
Trên thực tế, trong từng kết luận thanh tra cụ thể và sau các cuộc
thanh tra chuyên đề diện rộng, Thanh tra Chính phủ và cơ quan
thanh tra đều đưa ra kiến nghị hoàn thiện về chủ trương, chính
sách và pháp luật. Tuy nhiên, qua tổng hợp kết quả thanh tra
trong một số năm trở lại đây cho thấy, chất lượng của các kiến
nghị này thường không đồng đều, nhiều trường hợp, kiến nghị
còn thiếu cụ thể, chưa thuyết phục. Việc theo dõi, đánh giá tác

chỉnh thực hiện trong khi đó chưa có cơ chế để bảo đảm việc thực
hiện các kết luận kiến nghị này.
1.2. Trong lĩnh vực giải quyết khiếu nại, tố cáo
Theo quy định của pháp luật, các tổ chức thanh tra nhà nước có
trách nhiệm giúp thủ trưởng cơ quan quản lý cùng cấp thực hiện
nhiệm vụ tiếp công dân và giải quyết các khiếu nại, tố cáo trong
lĩnh vực hành chính.
Trong năm qua, các cơ quan hành chính nhà nước đã tiếp nhận
216.515 đơn thư khiếu nại, tố cáo. Trong đó Thanh tra Chính phủ
nhận 58.676 đơn, các bộ, ngành trung ương nhận 33.180 đơn, các
địa phương nhận 124.459 đơn. Qua phân loại đơn cho thấy, có
79.258 vụ việc khiếu nại (tăng 21,24% so với năm 2006) và
9.860 vụ việc tố cáo (giảm 16,4% so với năm 2006)(1).
Tổng hợp kết quả tiếp công dân, xử lý đơn thư và giải quyết
khiếu nại, tố cáo cho thấy một số vấn đề sau:
- Thứ nhất, tình hình khiếu kiện trong thời gian gần đây vẫn tiếp
tục gia tăng, đặc biệt là khiếu kiện vượt cấp, khiếu kiện đông
người, mặc dù Thanh tra Chính phủ đã có những biện pháp tháo
gỡ, như trực tiếp làm việc với các địa phương. Điều đó cho thấy
chất lượng của công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo còn nhiều
hạn chế từ khâu tiếp dân, đối thoại với dân và giải quyết khiếu
nại, tố cáo.
- Thứ hai, việc theo dõi, đôn đốc và bảo đảm thực hiện các quyết
định giải quyết khiếu nại, xử lý tố cáo đã có hiệu lực pháp luật
còn nhiều hạn chế. Sáu tháng đầu năm 2007, kết quả rà soát tình
hình thực hiện các quyết định giải quyết khiếu nại đã có hiệu lực
pháp luật cho thấy, trong 2.006 quyết định đã ban hành thì chỉ có
1.171 quyết định được thực hiện, còn tồn 835 quyết định chưa
được thực hiện.
Qua tổng kết thực tiễn, bước đầu có thể đưa ra một số nguyên

Đây là nguyên nhân cơ bản nhất ảnh hướng đến vai trò của Thanh
tra Chính phủ trong việc nâng cao chất lượng và hiệu quả giải
quyết khiếu nại hành chính. Theo mô hình hiện tại, người có
thẩm quyền giải quyết các khiếu nại hành chính là thủ trưởng các
cơ quan hành chính nhà nước, các tổ chức thanh tra nhà nước
đóng vai trò giúp thủ trưởng cơ quan hành chính nhà nước trong
công tác này. Mô hình này có ưu điểm là giúp cơ quan hành
chính hoặc người có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành
chính, hành vi hành chính của mình, song lại tạo ra cho người
khiếu nại những e ngại về tính khách quan trong quá trình giải
quyết. Các tổ chức thanh tra trên thực tế là lực lượng chính giúp
thủ trưởng các cơ quan nhà nước trong công tác giải quyết khiếu
nại tố cáo, nhưng quyền hạn lại rất hạn chế. Đó là chưa kể trong
một số trường hợp sự khác nhau về quan điểm giải quyết giữa cơ
quan thanh tra với các cơ quan chuyên môn khiến cho việc giải
quyết bị kéo dài.
1.3. Trong lĩnh vực phòng ngừa, chống tham nhũng
Kể từ khi Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2005 có hiệu lực,
bên cạnh việc phòng ngừa, phát hiện và xử lý tham nhũng qua
hoạt động thanh tra, Thanh tra Chính phủ đã tiến hành các cuộc
thanh tra kiểm tra, đánh giá việc thực hiện các quy định của Luật
Phòng, chống tham nhũng. Bước đầu, qua kiểm tra, thanh tra đã
giúp các Bộ, ngành và địa phương nâng cao hơn nữa công tác
phòng, chống tham nhũng trên các lĩnh vực thuộc thẩm quyền
quản lý nhà nước tương ứng. Công tác này cũng góp phần giúp
các Bộ, ngành và địa phương tiếp tục hoàn thiện hệ thống thể
chế, chính sách về phòng, chống tham nhũng.
Tuy nhiên, việc thực hiện nhiệm vụ này còn có những điểm hạn
chế như sau:
- Thứ nhất, kết quả phòng chống tham nhũng của ngành chưa

biện pháp, kiến nghị khắc phục.
Từ thực trạng phân tích trên, có thể thấy vai trò của Thanh tra
Chính phủ nói riêng cũng như của ngành thanh tra nói chung
trong lĩnh vực phòng, chống tham nhũng chưa được xác định rõ
ràng nên hiệu quả phòng ngừa, phát hiện và xử lý tham nhũng là
chưa cao.
Qua phân tích và đánh giá thực trạng cho thấy vấn đề nêu trên
xuất phát từ một số nguyên nhân sau đây:*
a) Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và mô hình tổ chức công tác
phòng, chống tham nhũng của ngành Thanh tra chưa được quy
định rõ ràng
Kể từ thời điểm Luật Phòng, chống tham nhũng có hiệu lực, một
số chức năng, nhiệm vụ về phòng, chống tham nhũng của ngành
Thanh tra đã được quy định cụ thể hơn, song những quy định này
bước đầu mới chỉ quy định đối với Thanh tra Chính phủ, chưa
quy định đối với cơ quan thanh tra các ngành, các cấp. Thực tiễn
hơn một năm qua cho thấy, những kết quả đạt được thông qua
hoạt động thanh tra việc thực hiện các quy định của Luật Phòng,
chống tham nhũng vẫn còn rất nhiều hạn chế. Hoạt động thanh
tra do Cục Chống tham nhũng tiến hành mới chỉ bước đầu được
thực hiện ở một số bộ, ngành và ủy ban nhân dân một số tỉnh,
thành phố. Rõ ràng, với cách làm này, việc đánh giá thực hiện
Luật là chưa đầy đủ, đặc biệt là đối với các cấp chính quyền địa
phương.
b) Thiếu các phương thức và biện pháp đánh giá có hiệu quả việc
thực hiện các quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng
Phạm vi điều chỉnh của Luật Phòng, chống tham nhũng bao trùm
lên hầu hết các lĩnh vực quản lý nhà nước. Vì vậy, để hoạt động
thanh tra việc thực hiện Luật Phòng, chống tham nhũng đạt hiệu
quả cao, đòi hỏi công tác chuẩn bị trước, trong và sau khi tiến

*- Hai là, tăng cường tính hệ thống của các cơ quan hành chính
bằng việc nâng cao vai trò của Thanh tra Chính phủ trong việc
chỉ đạo công tác tổ chức, cán bộ và nghiệp vụ của các tổ chức
thanh tra cấp tỉnh và cấp huyện; tiêu chuẩn hoá và thực hiện bổ
nhiệm, miễn nhiệm, điều động… các cán bộ chủ chốt của cơ
quan thanh tra.
- Ba là, tăng cường thực hiện chức năng quản lý nhà nước và hoạt
động thanh tra trách nhiệm của các cơ quan nhà nước nhằm bảo
đảm việc chấp hành pháp luật trong việc thực hiện chức trách
nhiệm vụ, công vụ.
2.2. Về lĩnh vực khiếu nại, tố cáo
Trước mắt cần nghiên cứu sửa đổi, bổ sung để giải quyết sự mâu
thuẫn chồng chéo trong các văn bản pháp luật quy định về lĩnh
vực khiếu nại hành chính và tố cáo; nghiên cứu xây dựng và thực
hiện cơ chế xử lý trách nhiệm đối với thủ trưởng các cơ quan
hành chính nhà nước vì thiếu trách nhiệm trong công tác này,
nhất là những nơi để xảy ra tình trạng khiếu kiện dai dẳng, đông
người vượt cấp lên trung ương. Hoàn thiện cơ chế phân công
trách nhiệm giữa thủ trưởng cơ quan hành chính nhà nước với các
cơ quan thanh tra và cơ quan chuyên môn trong quá trình giải
quyết các vụ việc khiếu nại. Về lâu dài, cần nghiên cứu thiết lập
hệ thống cơ quan tài phán hành chính để chuyên trách hoá hoạt
động giải quyết khiếu nại hành chính, giải quyết tận gốc tình
trạng lùng nhùng về thẩm quyền và trách nhiệm như hiện nay.
Đây là những định hướng chủ yếu cho việc ban hành Luật Khiếu
nại và giải quyết khiếu nại cũng như xây dựng Đề án thiết lập cơ
quan tài phán hành chính.
Về tố cáo, phải nghiên cứu để có những qui định thống nhất giữa
các văn bản pháp luật về vấn đề này (giữa tố cáo theo qui định
của Luật Tố cáo với quy định về tố cáo và xử lý tố cáo hành vi